Кіріспе

Үлкен, кең, Канадада қолданылған толық ағаштан жасалған жүк қайығы. Йорк қайығы – Гудзон шығанағы компаниясының Руперт жеріндегі ішкі су жолдары арқылы тері мен сауда тауарын тасымалдау үшін пайдаланған ішкі су қайығының бір түрі. Йорк қайығының екі түрі – скау және "Sturgeon Head" болған.

Тарих және экономика

Йорк қайықтары Солтүстік-Батыс компаниясы қолданған қайықтардан артықшылықты иеленді, өйткені олар үлкенірек, көбірек жүк тасымалдайтын және толқындарда қауіпсіз болды. Қайықтың ауыр ағаштан жасалған құрылысы, кеме корпусының түбі немесе қабырғалары тасқа немесе мұзға соқтығысуы мүмкін су жолдарымен жүретін кезде маңызды артықшылық болды. Осы кездегі каноэлер көбінесе қайың қабығынан немесе жануар терісінен жасалған жұмсақ корпустармен құрылатын, сондықтан олар жыртылып, тесілуге осал болды. Йорк қайығының берік, толығымен ағаштан жасалған корпусы, жұмсақ корпусты кемеге өлімге әкелетін кедергілерден оңай сырғып өтетін. Дегенмен, тасымалдау қажет болғанда бұл артықшылық кемшілікке айналды. Қайық тым ауыр болғандықтан, экипаж бұталардың арасынан жол ашып, қарағайдан жасалған дөңгелектер төсеп, қайықты құрлықпен сүйреп әкелуге мәжбүр болды. Йорк қайығымен жұмыс істеу қиын шаруа еді, ал осы өмірді таңдағандар «тоқтаусыз еңбек, дауылдың қорқынышымен ғана үзіліске ұшырайды» дегенге тап болды, деп мәлімдеді сэр Джон Франклин. Йорк қайығының ұзындығы шамамен 15 метрді құрады, ал ең ірілері 20 тоннаға дейін жүк тасымалдай алатын. Оның сүйір мұрты, жалпақ түбі және 45° бұрышпен жоғары көтерілген корпусы жағаға тиюді және суға түсіруді жеңілдетті. Қайық ескектермен және тікбұрышты жаelкенмен қозғалды. Ол ұзын рульді таяқпен немесе желкенмен жүргенде рульмен басқарылды. Оның экипажында алтыдан сегіз адам болды. Алғашқы қайық 1749 жылы салынды, ал 18 ғасырдың соңына қарай Джеймс шығанағынан Чипевян бекінісіне дейін қайық құрастыру станциялары ашылды. 19 ғасырда бу кемесінің пайда болуы Йорк қайығының құлдырауына себеп болды. Өте тар Эчимамиш өзені Нельсон өзенінен Хейс өзеніне құяды, осылайша Норвегия үйін, Манитобаны Худсон шығанағындағы Йорк фабрикасымен байланыстырады. Кейбір жерлерде Эчимамиш өзені соншалықты тар болған, тіпті Йорк қайықтарының ескектері екі жағынан да жерге тиіп тұрды. Бұл маршрутқа Хейс өзеніндегі таулы ағыстардың айналысындағы тасымалдаулар кірді. Экипаж Йорк қайығын 18 метрге дейін және 9 тоннаға дейін жүк тасымалдады.

Басқа қайық: Колумбия қайығы

Колумбия округінде пайдалану үшін арнайы жасалған, Йорк қайығынан кішірек және жеңіл Колумбия қайықтары Колумбия өзені мен оның салаларында құрылды, ондағы шаршылар мен тасқын сулар қайықты тасымалдауды қажет етті. Олар шығыс орманды аймақтардағы жергілікті халықтар ойлап тапқан қайықтардың үлгісімен жасалған, бірақ қатты рульсіз, жұқа кедр тақтайшаларымен қапталған. Роки тауларының батысында Йорк қайықтары жасалмаған және қолданылмаған.

Қазіргі қолданылулары

2001 жылы "ТВО" телеарнасының "Канаданың ұлы өзендері" сериясының "Хейс өзені" бағдарламасында Йорк қайығы көрсетілді. 2014 жылы Манитоба провинциясындағы Ұлттық тарихи орын – Лоуэр-Форт-Гарриде үш Йорк қайығы орнатылды. Бұл – Канаданың парктері мен метис халқымен ұлттық келісімге қол жеткізуге бағытталған шараның бір бөлігі болды.