Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1677 жылғы швед-дания шайқасы
1677 Swedish Danish battle
Кіріспе
12 шілдеде 10 000 сарбаздық швед армиясы Смоландтан келген 4 000 шаруамен нығайтылып, Клиппан маңындағы лагерінен оңтүстікке қарай жорыққа шықты. Шведтер Германия мен Австриядан Ландскрона арқылы күш түсуге үлкермес бұрын, Мальмёдегі шығындардан әлсіреген Дания армиясына шабуыл жасауды жоспарлады. Бірақ Даниялықтар бұған дейін Ландскронаға қайтып оралып, қаланың батысындағы төбелерге орналасқан еді.
On July 12 the Swedish army of 10,000 men had been reinforced with 4,000 peasants from Småland and left its camp near Klippan to march south. The Swedes planned to attack the Danish army that had been weakened by losses at Malmö before reinforcements could arrive from Germany and Austria via Landskrona. The Danes however, had already returned to Landskrona and camped on the hills west of the town.
Шайқас
14 шілде күні таңертең Карл XI әскерін төрт колоннаға бөліп, даниялықтарға қарай жылжуға кірісті. Бірақ шведтер жау лагерін көріп, оның бос екенін байқады. Бұл швед генералдарының арасында қысқа уақытқа шатасу тудырды. Көптеген генералдары Кристиан V Ландскронаға шегінгенін және шведтер операцияны тоқтатуы керек деп есептеді. Дегенмен, Карл шайқасқа қатысуға бекінді және әскерін даниялық лагерь бағытында жылжи берді. Түнде Кристиан әскерін төбеден төменге жылжытып, шведтерге тұзақ құру үшін жер қабырғасының артына орналастырды. Швед генералы Ашберг қабырғаның артында даниялық әскерлерді байқады. Швед әскері шамамен бір сағатқа тоқтады, ал сағат тоғызда лагерьдің солтүстік-шығыс жағында екі қатарға тұрды. Генералдары қарсы кеңес бергенімен, Кристиан қабырға артындағы тиімді орнын тастап, шведтерге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Екі әскер де бір-біріне қарай жылжи бастады, жақын арада оларды тек кішкентай шатқал ғана бөліп тұрды. Артиллерия от ашты, бірақ екі тараптың да шатқалдан шабуыл жасауға ниеті болмады. Соңында Карл XI және оның оң қанатындағы күзетшілері еңістен төмен және қарсы беткейге шабуыл жасады. Олар дереу қоршалып, дерлік тұтқынға түсті, бірақ үй атқышы құтқарып қалды. Швецияның оң қанатының қалған бөлігі де соңынан еріп, шайқас басталды. Бір сағаттан кейін даниялықтардың сол қанаты жеңіліске ұшырады және даниялық артиллерия шведтердің қолына көшті. Данияның оң жағында Кристиан V шведтерді айналып өтті, ал фельдмаршал Саймон Грундел Гельмфельдтің қазасынан кейін шведтердің сол қанаты шашырап кетті. Алайда, 4 мың шаруаның көмегімен шведтер қашып, сол қанатын қайта ұйымдастырды. Орталықта даниялықтар бастаманы қолға алды, генерал Рассенштейн екі жақ та қатысқаннан кейін көп ұзамай шабуыл жасады. Бірақ оның сол қанаты қорғалмағандықтан, көп нұқсан көріп, Данияның орталық бөлігі баяу-баяу ыдырады. Данияның сол қанатын қуған швед атқышы шайқасқа оралғанда, қайта ұйымдастырылған швед сол қанаты әрекетке дайын болды. Кристиан V швед орталығының сол қанатын жеңе алмағандықтан, ол сағат 16:00-де алаңнан шықты. Сағат 18:00-ге дейін барлық даниялық әскерлер алаңнан кетуге үлкерді, ал шведтер бұрынғы даниялық лагерьге қайтып келді.
Early in the morning of July 14, Charles XI formed his army into four columns and started advancing towards the Danes. But as soon as the Swedes got the enemy camp in sight they noticed that it was empty. This caused some confusion among the Swedish generals. Most of them assumed that Christian V had retreated to Landskrona and that the Swedes should abort the operation. However Charles was determined to deliver battle and kept his army marching towards the Danish camp. During the night Christian had moved his army down from the hills and lined it up behind an earth wall with the intention of ambushing the Swedes on the moor. The Swedish General Ascheberg spotted the Danish troops behind the wall. The Swedish army paused for about one hour and at nine o'clock formed itself into two lines at the north east end of the moor. Although his generals advised against it, Christian decided to leave his favorable position behind the wall and attack the Swedes. The two armies started advancing towards each other and were soon separated only by a small valley. The artillery exchanged fire but none of the sides were willing to attack across the dale. Finally Charles XI and his guard on the right wing charged down the slope and up the other side. They were immediately surrounded and almost taken prisoner, but saved by the Household cavalry. The rest of the Swedish right wing followed and the battle began. After less than one hour the Danish left wing was routed and the Danish artillery was in Swedish hands. On the Danish right Christian V out flanked the Swedes and when Field Marshal Simon Grundel Helmfelt was killed the Swedish left wing was scattered. However, backed up by the 4,000 peasants, the Swedes managed to escape and reorganize their left wing. In the center the Danes took the initiative when General Russenstein attacked soon after both flanks were engaged. But as his left flank was unprotected it took a lot of beating and the Danish center slowly started dissolving. As the Swedish cavalry that had pursued the Danish left wing returned to the battle, the reorganized Swedish left wing was ready for action. And since Christian V was unable to overpower the left flank of the Swedish center, he left the field at 16:00. By 18:00 all Danish troops had quit the field and the Swedes retired to the former Danish camp.
Салдары
Данияның жеңілісіне себептер даниялық генералдар арасындағы бәсекелестік және даниялық бөлімшелердің түнде шатысып қалғаны айтылады. Даниялықтар оң қанатта қол жеткізген табыстарын тиімді пайдалана алмады, бұл шведтерге өз күштерін қайта жинақтауға мүмкіндік берді. Бұл шайқас швециялықтардың сөзсіз жеңісі болғанымен, соғыстың барысына елеулі әсер етпеді. Даниялықтар теңізде үстемдік етіп, Ландскрона бекінісін бақылауда ұстағандықтан, Сканияға қосымша күштер тасымалдау оңай болды. Швед әскерінің қатарында 7000 сарбаз болды, бірақ Ландскронаны жаулап алу үшін олардың күші жеткіліксіз еді. Кристианстад маңында болған бірнеше шайқастан кейін швед армиясының басым бөлігі қыстауға дайындалу үшін Швецияға қайтып келді, ал Кристиан V әскерінің бір бөлігін Зеландияға қайтарды.
Reasons for the Danish defeat are said to be rivalry between Danish generals and that the Danish units had been mixed up during the night. The Danes also failed to exploit their success on the right wing, which gave the Swedes time to reorganize their units. Though unquestionably a Swedish victory the battle had little influence on the outcome of the war. As long as the Danes were victorious at sea and held the fortified town of Landskrona they could easily bring reinforcements to Scania. The Swedish army now counted 7,000 men, but this was not enough to take Landskrona. After a couple of skirmishes around Kristianstad, the main part of the Swedish army marched back north to Sweden proper to find winter quarters, while Christian V shipped some of his troops back to Zealand.