Кіріспе

Малтадағы бекінілген қалалар тобы

Үш қала – Мальтадағы Витториоза, Сенглеа және Коспикуа қалаларының үш бекінілген қаласын біріктіретін жиынтық атау. Үш қаланың ең ежелгісі – Витториоза, ол орта ғасырға дейін бар болған. Қалған екі қала – Сенглеа мен Коспикуа – 16 және 17 ғасырларда Сент-Джон орденімен құрылған. Үш қала бірнеше басқа бекіністермен бірге Котонера желілерімен қоршалған. Котонера термині Үш қаламен мағынасы бірдей, бірақ кейде жақын орналасқан Калкара қаласын да қамтиды. 2014 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, Үш қаланың жалпы халқы 10 808 адамды құрайды. Кейбір тұрғындар, әсіресе жергілікті халық арасында, Котонера диалектісінде сөйлейді. + Лаконикалық атауы Ресми атауы Биргу Витториоза Исла Сенглеа Бормла Коспикуа

Тарих

Витториоза финикийліктер заманында қоныстанған, бірақ қазіргі қала Әулие Иоанн ордені кезінде салынған. 1530 жылы Мальтаға орден келген кезде Мдинаның орнына Витториоза Мальтаның астанасы болып таңдалды. 1551 жылғы шабуылдан кейін Сенглея Л’Изола деп аталатын түбекте салынды. Витториозада ежелгі Каструм-Марис орнында Форт-Сен-Анджело, ал Сенглеяда Форт-Сен-Михаэль салынды. Қалалар 1565 жылғы Ұлы Мальта қоршауы кезінде қоршауға алынды, ал қоршау алынғаннан кейін Витториозаға Ситта Витториоза, ал Сенглеяға Ситта Инвикта атағы берілді. Қоршаудан кейін Валетта қаласы салынды, ал 1571 жылы жаңа қала Витториозаның орнына астана болды. Қалалардың бекіністері Николас Котонер билігінде күшейтілді, ал 1722 жылы Марк’Антонио Зондадари Бормла қаласына Читта Коспикуа атағын берді. Коттонера желілері немесе Цивитас Коттонера бекіністермен қоршалған қала ретінде жоспарланған. Бұл әсерлі бекіністер Антонио Маурицио Вальперга жобасы бойынша Бормланың бес төбесінің төртеуіне сәйкес салынды. Бастапқыда Коррадино төбесін қамтитын және Калкарадан Рикасолиге дейін созылатын әлдеқайда үлкен қорғаныс жүйесі ретінде қарастырылған, соңғы жоспарда Читта Коттонера Санкт-Маргерита фортымен орталықтағы қала болуы керек еді. Құрылыс 28 тамызда 1670 жылы зор салтанаттылықпен басталды: «Сол күні барлық тұрақты ордендердің жалпы шеруі Бурмула шіркеуінен, монастырь шіркеуінің приоры бастауымен, киелі діннің даңқты қорғаушысы Әулие Иоаннның қасиетті реликвиясын ұстап, Ұлы магистр, барлық рыцарьлар және көптеген азаматтар Сан-Николо бекінісі салынуы жоспарланған төбеге қарай беттеді; онда және мұнда, әдеттегі рәсімдер мен баталармен, Ұлы магистр Никола Коттонер қабырғаның іргетасына өзінің және қаланың белгілері бар әртүрлі монеталарды лақтырды, сондай-ақ Ұлы кресттің рыцарьлары да Құдайдың көмегін тіледі. Негізгі тас барлық бекіністердің оқтары атылып, салтанатты түрде қаланды». Алты шақырымдық бекініс Бормланы бастиондар мен триумфалды барокко қақпаларымен қоршап тұр. Альберт Клуэдің Цивитас Коттонераның карточкасынан алынған фрагмент орталық қамал немесе фортты көрсетеді; Санта-Маргерита форты қазіргі Коттонера желілерімен, жаңа ғимараттармен, сарайлармен және бақтармен, Докярд шығанағымен және ең бастысы, Бормла Цивитас Коттонераның маңызды бөлігі екенін көрсетеді. Клуэ карточкасындағы Бормладағы бұл аудандар қазіргі Бормладағы үш аймаққа таралып жатыр және әлі де таралып жатыр: төменгі Санта-Маргерита аймағы, Вердала/Сент-Елена аймағы және No. 1 док/Сент-Пауыл аймағы. Альберт Клуэ карточкасында көршілес екі қаланың түбектері жоқ, сондықтан Витториоза да, Сенглея да Цивитас Коттонера құрамына кірмейтіні анық. Ұлы магистр Коттонер қайтыс болғаннан кейін жобаның сыншылары оның қоршауға төтеп бере алмайтынын айтып, жұмысты тоқтатты. Көптеген белгілі адамдар бұл мәлімдемені растады және тіпті Коттонера желілері қоршауға төтеп бере алмағанын айтты. Британдықтардың блокадасы және француздарға қарсы Мальталықтардың көтерілісі, олар өздерін Коттонера желілерінде бір жылдан астам уақыт бойы қорғауға мәжбүр болды, бұл мәлімдемелердің жалған екенін көрсетеді. Цивитас Коттонера жұмысы тоқтатылғаннан кейін Форт-Сент-Маргерита әртүрлі Ұлы магистрлердің әртүрлі қайта жобалауларымен қазіргі түріне дейін бастиондар желісі ретінде жалғасты. 1670 жылға қарай Витториоза (Витториоза) және Сенглеяның бекіністері ескіргенін айтуға болады, сондықтан Николас Коттонер билігінде Коттонера бекіністерінің құрылысы порты мен Валеттаны құрлықтан Марсашлокқа түскен османдықтардың шабуылынан қорғауға арналған. Бормланың ежелгі атауы Бурмула финикиялық немесе пуникалық деп анықталды, бұл қаланың ежелгі тарихын көрсетеді. Ахилл Феррис өзінің «Notizie Storiche Sull' Etimologia Dei Nomi» кітабында «Бурмула» сөзі «Bur» және «Mula» сөздерінен тұратынын түсіндіреді; «Bur» — «жер», ал «Mula» — «биік», яғни көрнекті жер. Бормланың айналасындағы аумақтарға қарағанда биік орналасқандығы осы нұсқаны растайды. «Della lingua punica presentemente usata da maltesi &c.» кітабында Джованни Пьетро Франческо Агиус де Сольданис Бормладағы т’Гукса аймағына және Бурмуланың ежелгі атына сілтеме жасайды, олардың пуникалық шығу тегі бар екенін дәлелдейді. Бұл сөздердің мағынасы Бурмуланың көрнекті жер ретінде қарастырылғанын көрсетеді, сондықтан «Cospicua» термині «Бурмула» атауы сияқты ежелгі, өйткені бұл сайттың финикиялық атауының тікелей аудармасы. 1722 жылы Бормланың биіктігі мен оны қоршап тұрған қос қатарлы бекіністерін көрген Марк’Антонио Зондадари қалаға Читта Коспикуа атағын беріп, құрмет көрсетті, яғни «Көрнекті қала». Екінші дүниелік соғыс кезінде Үш қала итальяндықтар мен немістер тарапынан ауыр бомбалауға ұшырады және 1950-1960 жылдары қайта жаңартылды. Соғыстан кейін білімді және кәсіби топтардың көпшілігі Коттонера аймағынан көшіп кетті, ал қалалар жұмысшы табымен қайта толықтырылды. Нәтижесінде Мальтаның қалған бөлігімен салыстырғанда аймақта сауатсыздық, жұмыссыздық және әлеуметтік жәрдемге тәуелділік деңгейі жоғары болды. 1990 жылдардан бері бірнеше қайта жаңарту жобалары жүзеге асырылды, соның ішінде Витториозада Мальта теңіз мұражайының және Коспикуада Америка университетінің құрылуы.