Пьетро Альчионио: Венециандық гуманист және Аристотельдің аудармашысы

Кіріспе

Пьетро Альчионио (немесе Петрус Альчиониус) (шамамен 1487 – 1527) – Венециялық гуманист және папа Климент VII-нің қамқорлығындағы классикалық ғалым. Ол Аристотельдің аудармашысы ретінде танымал. 1527 жылы мамыр айында Римді тонау кезінде жарақат алып, сол жылы қайтыс болды. Оның тегі белгісіз; оның шешендігі Эразмның 1516 жылы Джон Уотсонға жазған хатында мақталып, ең ерте сақталған дерек ретінде қалды. Венецияда Кандиялық Маркус Музурдан грек тілін оқығаннан кейін, ол баспагер Алд Мануцийде редактор болып жұмыс істеді. Альчионио 1521 жылы Венецияда Аристотельдің бірнеше еңбегінің латын тіліндегі аудармасын жариялады (томды Лев X-қа арнады). Испан ғалымы Сепульведаға көрсеткенде, жұмыста көптеген қателер бар екені анықталды. 1522 жылы Джулио де Медичидің ықпалымен Альчионио Флоренцияда грек тілінің профессоры болып тағайындалды. Сол жылы ол Альдин баспасына жер аудару тақырыбында мақтау сөз түріндегі диалогты («Medices legatus, sive de exsilio») жариялауды тапсырды, ол цицерондық латын тілінде соншалықты жетілдірілген еді, оның жеке қарсыласы Паулус Мануций оны плагиатта айыптады. Оған Цицеронның жоғалған «De Gloria» трактатынан ең жақсы бөлімдерді алып, түпнұсқаның жалғыз көшірмесін жойғанын айтты, осылайша анықталудан қашуға тырысқандығы айтылды. XVIII ғасыр ғалымы Абат Жироламо Тирабоски өзінің «Storia della letteratura italiana» еңбегінде мұның негізсіз екенін көрсетті, бірақ бұл қара дақ Альчионионың беделін ұзақ уақыт бойы кері әсер етті. Келесі жылы оның қамқоршысы Климент VII титулымен папа болғанда, Альчионио Римге еріп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. «Encyclopædia Britannica» (1911) Альчионио туралы замандастарының өте жағымсыз пікір білдіргенін, оны мақтанғақтыққа, әдепсіздікке, бос сөзділікке және тәртіпсіздікке айыптағанын атап көрсетеді. Альчионио – Кеннет Гоувенстің Римді тонаудың мәдени үзілістің соққысын және жоғары Ренессанстың мерзімінен бұрын аяқталуына себеп болған адамның жаңа осалдық сезімін көрсету үшін таңдаған Климент VII айналысындағы төрт гуманистің бірі. Альчионионың грек классикасын латын тіліне жасаған көптеген аудармаларының ішінде, Амброджио Леони есімдерін атаған Изократ пен Демосфеннің сөздері де бар, тек оның Аристотель аудармасы ғана сақталған (Саймон Финч).

Pietro Alcionio (or Petrus Alcyonius) (c. 1487 – 1527) was a Venetian humanist and classical scholar under the patronage of Pope Clement VII. He is known as a translator of Aristotle. He was wounded during the Sack of Rome in May 1527, and died later that year. His origins are unknown; his eloquence was praised in Erasmus' letter to John Watson in 1516, the earliest surviving notice. After having studied Greek in Venice under Marcus Musurus of Candia, he was employed for some time as a proofreader by the printer Aldus Manutius. Alcionio published at Venice, in 1521, a Latin translation of several of the works of Aristotle (dedicating the volume to Leo X). The Spanish scholar Sepúlveda, when shown the work, found it to contain many mistakes. In 1522 Alcionio was appointed professor of Greek at Florence through the influence of Giulio de' Medici. That year he entrusted to the Aldine publish a dialogue in the nature of a eulogy on the theme of exile (Medices legatus, sive de exsilio), in a Ciceronian Latin so finely honed that he was charged with plagiarism by his personal enemy, Paulus Manutius. The accusation was that he had taken the finest passages in the work from Cicero's lost treatise De Gloria and had then destroyed the only existing copy of the original to escape detection. The 18th century scholar Abate Girolamo Tiraboschi in his Storia della letterature italiana demonstrated this to be groundless, but the smear has dogged the reputation of Alciono. When his patron became pope the following year under the title of Clement VII, Alcionio followed him to Rome and remained there until his death. Encyclopædia Britannica (1911) remarked that "His contemporaries speak very unfavourably of Alcionio, and accuse him of haughtiness, uncouth manners, vanity and licentiousness." Alcionio is one of the four humanists in the circle of Clement VII selected by Kenneth Gouwens to illustrate the shock of cultural discontinuity and new sense of human vulnerability caused by the Sack of Rome that put a premature end to the High Renaissance. Of Alcionio's numerous translations of Greek classics into Latin, which included the orations of Isocrates and Demosthenes mentioned by Ambrogio Leoni, only his Aristotle has survived (Simon Finch).