Кіріспе

1963 жылы түсірілген детективтік комедиялық фильм, Блейк Эдвардстың туындысы. "Розовая пантера" – Блейк Эдвардс режиссерлік еткен және United Artists компаниясы таратып шығарған 1963 жылғы американдық комедиялық фильм. Авторы – Морис Ричлин мен Блейк Эдвардс. Бұл "Розовая пантера" франшизасының бірінші фильмі. Оқиғасы инспектор Жак Клузоның Римнен Кортина-д'Ампеццоға "Фантом" атымен танымал зергерлік ұрыны қолға түсіру үшін, "Розовая пантера" деп аталатын құнды алмасты ұрламас бұрын аттанған сапары туралы. Фильмде Дэвид Нивен, Питер Селлерс, Роберт Вагнер, Капуцин және Клаудия Кардинале түскен. Фильмді Мартин Джуроу өндірді және алғаш рет 1963 жылдың 18 желтоқсанында Италияда, ал 1964 жылдың 18 наурызында АҚШ-та көрсетілді. АҚШ және Канадада 10,9 миллион долларлық табыс әкелді. Фильм жағымды пікірлер алды және Rotten Tomatoes сайтындағы 34 дауыс бойынша 89% мақұлдау рейтингіне ие. 2010 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызға ие" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізу үшін іріктеді.

Сюжет

Лугаш қаласында бала кезінде Дала ханшайым әкесі Махараджадан әлемдегі ең үлкен алмаз – "Роза пантераны" сыйлық ретінде алады. Бұл алып қызғылт асыл тастың ерекше бір кемшілігі бар: тасқа терең қараған адам секіріп бара жатқан пантераның силуэтін еске түсіретін ұсақ түс өзгерісін көреді. Жиырма жыл өткен соң Дала әкесінің қайтысынан кейін елден қуылды және жаңа үкімет оның бағалы алмазын халық мүлігі деп жариялап, меншігін анықтау үшін Дүниежүзілік сотқа жүгінеді. Бірақ Дала одан бас тартуға дайын емес. Дала Кортина-д'Ампеццодағы сәнді шаңғы курортында демалысқа шығады. Сол жерде ағылшын плейбойы сэр Чарльз Литон да демалып жүреді, ол "Фантом" деген атпен танылатын асыл тастар ұры ретінде жасырын өмір сүреді және оның назарында "Роза пантера" бар. Оның американдық жүрсіншілі Джордж күтпеген жерден курортқа келіп қосады. Джордж шын мәнінде құмар ойындарының қарызына батқан плейбой, бірақ ол Бейбітшілік корпусына қатысуға дайын тұрған жаңа түлек болып көрінеді, сондықтан оның ағасы оның сәнді өмірін қаржылай беруді жалғастырады. Фантомның ізімен француз полициясының инспекторы Жак Клузо келеді, оның әйелі Симон сэр Чарльзбен байланыста. Ол күйеуінің көз алдында Фантомқа сатушы болып жұмыс істеп, байлыққа кенелген. Ол сүйіктісінің жүрсіншілінен қашып, одан аулақ болуға тырысады, ол осы әдемі әйелді өз жеңісі деп санайды. Сэр Чарльз Далаға ғашық болып, ұрлық жасау туралы ойланғаннан да қынжылады. Джордж әкесінің қылмыстық әрекеттерін біліп алады. Римдегі Даланың вилласында өткен маскарад кешінде сэр Чарльз және оның жүрсіншілі алмасты ұрлауға тырысады, бірақ оны сейфтен жоқтап алады. Инспектор екеуін де қылмыс орнында табады. Олар кештің мәжбүрлігінен қашып құтылады. Рим көшелерінде қуып жететін автомобильдік қуалау басталады. Сэр Чарльз бен Джордж қалалық алаңда соқтығысып, тұтқындалады. Кейін Симон Далаға сэр Чарльз ұрлықтан бас тартқысы келгенін айтады және оны қорғауға көмектесуін сұрайды. Дала алмасты өзі ұрлағанын, Клузодан жоспарланған ұрлық туралы бұрыннан білгенін жасырады. Алайда ханшайым да сэр Чарльзге ғашық және оны түрмеден құтқарудың жоспары бар. Сотта қорғау тарапы жалғыз куәгер ретінде таңқалған инспектор Клузоны шақырады. Адвокат Клузоның өзі Фантом болуы мүмкін екенін көрсететін бірқатар сұрақтар қояды. Жан түршігерген Клузо маңдайынан терді сүрту үшін шүберегін шығарып алады, сонда асыл тас құлап түседі. Клузо түрмеге қамалғанда, оған ғашық әйелдердің тобы шабуыл жасайды. Қашықтан бақылап тұрған Симон өкініш білдіреді, бірақ сэр Чарльз Фантом қайтадан шабуыл жасағанда Клузоның ақталатынына сендіреді. Сэр Чарльз Джорджты Оңтүстік Америкадағы Фантомтың келесі тонауына қатысуға шақырады. Теміржолға отырып бара жатқанда екі карабинер Клузоға қызғанышпен қарайды. Олар одан осы қылмыстардың бәрін қалай жасағанын сұрайды, Клузо өзінің жаңа танымалдығын ойлап, "Жарайды, сіз білесіз, бұл оңай болған жоқ" деп жауап береді. Фильм Клузоны түрмеге апарып бара жатқан полиция машинасы анимациялық титрлердегі қызғылт пантераның суретін басып кеткен кезде аяқталады. Полиция машинасы көзден жоғалғанда, ол "THEND" деп жазылған карточканы ұстап, әріптерді дұрыс реттеп, "THE END" деп оқиды.

Өндіріс

Фильм "сэр Чарльз Литон – тартымды, қалалық зергер ұры туралы күрделі комедия ретінде жоспарланған" болатын. Питер Устинов бастапқыда Клузо рөліне шақырылған, ал Ава Гарднер оның әйелі болмақ. Бірақ Гарднер "Мириш компаниясы" жеке қызметкерлерді ұсынбағандықтан бас тартты. Фильм бастапқыда Нивенге арналған туынды ретінде қарастырылды, бұл оның тізімдегі жоғары орнынан көрініп тұр. Эдвардс фильмді түсіргенде, импровизацияланған көрінелерді көп рет пайдаланды, сонда Селлерс, бастапқыда қосалқы актер ретінде қарастырылған, көрінелерді жарып жібергені анық болды. Осының нәтижесінде ол фильмнің барлық жалғасында басты рөлді ойнады. Кейінгі «Оскар» салтанатында Нивен өзінің шығу музыкасын «Розовая пантера» тақырыбынан өзгертуді сұрап, «Бұл шынымен менің фильмім емес» деді. Фильм Италияның Кортина-д'Ампеццо, Рим және Рокка-ди-Папа қалаларында, сондай-ақ Париж және Лос-Анджелесте Technirama процесі арқылы 2.20:1 пропорциясында түсірілді. Блейк Эдвардстың DVD түсіндірмесінде айтылғандай, алаңдағы қуғын-сүргін көрінісі (Рокка-ди-Пападағы Пьяцца-делла-Республикада түсірілген) Альфред Хичкоктің «Шетелдік тілші» (1940) фильміндегі 26 минуттағы ұқсас сахнаға құрмет көрсету болды. Фран Джеффрис шатырдың жанындағы сахнада "Meglio stasera (It Had Better Be Tonight)" әнін орындады. Әнді Генри Манчини жазған, ағылшын тіліндегі сөздерін Джонни Мерсер, ал итальян тіліндегі сөздерін Франко Мильяччи жазған.

Қабылдау

Фильм Солтүстік Америкада 6 миллион долларлық табыс әкеліп, үлкен сәттілікке ие болды. Фильмнің тұсаукесері Радио Сити музыка залында өтті, ал «The New York Times» газетінің Bosley Crowther былай деп жазды: «Кейбір комедия актерлары нашар материалмен күшті күлкі тудыруға тырысып, тым жантайып, көп еңбек еткендей көрінеді»; ол сценарийді «негізінен жаңалықсыз және көбінесе ақылсыз, фарс еңбектерінен құралған, оны жылжуын сақтау үшін күшпен итеруге және көтеруге тура келетін нәрсе» деп атады. «Variety» журналы фильмді «керемет қызық» және «Селлерстің керемет уақыты» деп бағалады. 2004 жылы «The Pink Panther Film Collection» DVD жинағына енген «The Pink Panther» туралы «The A. V. Club» былай деп жазды: Кейінгі фильмдер Клузомен тығыз байланысты болғандықтан, ол бастапқыда актерлық құрамның бір бөлігі ғана болғанын ұмыту оңай, ол экран уақытын Нивен, Капуцин, Роберт Вагнер және Клаудия Кардиналемен бөлісті. Егер Селлерстің күлкілі ақымақтықтары болмаса, «Роза пантераны» «Топкапи» сияқты сәнді детективтік фильмдермен шатастыруға болар еді, және осының өзі фильмді осылай қызықты етеді. Ол жай адам рөлінде, ал Селлерс әрекетке ұқсайды. Фильмнің «Rotten Tomatoes» шолу агрегаторындағы мақұлдау деңгейі 35 шолу бойынша 89% құрайды, орташа бағасы 7.4/10. Сайттың сыншыларының консенсусы: «Питер Селлерс «Роза пантерада» өзінің виртуоздық шеберлігін толыққанды көрсетеді, бұл Генри Манчинидің ұмытылмас әуенімен безендірілген тамаша детективтік фильм». Америка кино институты «Роза пантераны» «Фильм музыкасының 100 жылы» тізімінде 20-орынға қойды.

Саундтрек

Генри Манчинидің музыкалық қосымшасы бар фильмнің саундтрек альбомы 1964 жылы шықты және Billboard журналының поп-альбомдар тізімінде 8-орынға жетті. Ол «Грэмми» және «Оскар» сыйлықтарына ие болды, кейін «Грэмми» атақ-даңқы залына енгізілді және Америка кино институты ең ұлы фильм музыкасының бірі деп таныды.