Кіріспе

Марксистік саяси ұғым. Экономизм, кейде экономизм деп те жазылады, – "әлеуметтік-экономикалық база мен интеллектуалды үстіңгі құрылым арасында тікелей сәйкестіктерді қамтамасыз ететін марксизмдегі ең ортодоксалды [талап]". Экономизм – жұмысшы табының саяси белсенділігін әлемдік саяси мақсаттан алып, тек экономикалық талаптарға бағыттап, ыңғайластыру. Бұл ұғым социализмде жұмысшыларды революциялық саясат арқылы ынталандырудың орнына, ақшалай сыйлықтармен марапаттауды қамтиды. Бұл термин алғаш рет Владимир Лениннің кәсіби одақтарды сынауымен байланысты.

Ленин

Экономизм терминін Ленин кәсіподақ қозғалысын сынағанда қолданды, жұмысшы класының кең ауқымды саяси мақсаттарына қойылатын талаптардың таза экономикалық талаптармен ығыстырылуына сілтеме жасап. Экономизмдік талаптарға жоғары жалақы, жұмыс уақытын қысқарту, жұмыс орнының қауіпсіздігі, денсаулық сақтау және басқа да әлеуметтік жеңілдіктер жатады. Капитализмде жұмысшының еңбек күші тауар ретінде қарастырылып, жалақымен айырбасталады. Орыс экономизмінің өкілдерінің қатарында Николай Лохов, Екатерина Кускова, Александр Мартынов, Сергей Прокопович, К. М. Тахтарев және тағы басқалар болды.

Мәдени революция

Ревизионистерге қарсы антиревизионистер тарапынан экономизм айыптауы жиі қойылады, бұл экономиканың саясаттың орнына қоғамды басқаруына және өндірістік күштердің дамуы осы күштердің сипаты мен қарым-қатынастарынан бұрын тұрған жағдайларда болады. Экономизм Қытай саяси әңгімелерінде тек Мәдени революция кезінде ғана кеңінен танымал терминге айналды. Атап айтқанда, Шанхай халық коммуны кезінде экономизм ең маңызды мәселе болды. Мысалы, академик Ичинг Ву, жергілікті бюрократтар шындығында жұмысшыларға экономикалық жеңілдіктер беруге дайын болғанымен, жұмысшылардың наразылықтары мен талаптарының туындауына бақылау жасай алмады деп мәлімдейді.

Басқа қолданыстар

Бұл термин көбінесе экономиканы идеология ретінде сынға алу үшін қолданылады, онда ұсыныс пен сұраныс – шешімдерді қабылдаудағы жалғыз маңызды факторлар болып саналады, ал қалған барлық факторларды жоққа шығарады немесе ескермеуге рұхсат береді. Бұл неоклассикалық экономиканың жанама салдары және «көрінбейтін қол» немесе laissez faire қағидаларына сүйену арқылы, бақыланатын және реттелген нарықтардан тысқары саяси және әскери шешімдер қабылдау құралы ретінде кеңінен қолданылады деп есептеледі.