Равеннадағы Сант-Аполлинарио Нуово базиликасы

Кіріспе

Италияның Равенна қаласындағы базилика шіркеуі, біздің заманымыздың 6-шы ғасырында патша Теодорих Ұлы салған. Сант-Аполлинаре-Нуово базиликасы – Италияның Равенна қаласындағы базилика шіркеуі. Ол 6 ғасырдың бірінші ширегінде (Liber Pontificalis-те расталғандай) Остготтар патшасы Теодорих Ұлының сарайлық капелласы ретінде салынған. Бұл ариан шіркеуі бастапқыда 504 жылы «Құтқарушы Мәсіхке» арналған. 561 жылы Византия императоры Юстиниан I билігі кезінде «Sanctus Martinus in Coelo Aureo» («Алтын аспандағы Әулие Мартин») деген жаңа атпен қайта освящен болды. Ариан шіркеуін басып, шіркеу Ариандыққа қарсы күрескен Тур қаласының Әулие Мартиніне арналды. Аңыз бойынша, Рим папасы Григорий Ұлы шіркеудегі мозаикаларды қара түске бояуға бұйырған, себебі олардың алтынды сәні құлшына жасайтындарды дұғаларынан алаңдататын еді. 856 жылы Әулие Аполлинарийдің реликвиялары Адриатика теңізінен жиі жасалатын қарақшылардың шабуылдарынан қорғану үшін Сант-Аполлинаре-ин-Классе базиликасынан осы шіркеуге көшірілді, соның нәтижесінде шіркеу атауы өзгертілді. Оның апсидасы мен атриумы 6-шы ғасырда ариандыққа тым айқын сілтеме жасайтын немесе патшаның даңқын көрсететін мозаикалардың қиратылуымен бастап, әр түрлі уақытта жаңартылды, бірақ бүйір қабырғалардың мозаикалары, Коринфтік капиталдары бар жиырма төрт бағана және амбо сақталды. Кейбір бағаналарда қолдар мен қолының суреттері көрінеді, бұл бір кезде дұға ететін готтар мен Теодорихтың сарайын бейнелеген суреттердің бөліктері, бірақ Византия кезеңінде жойылған. 19-шы ғасырдың ортасында Феличе Кибель мозаикаларды жөндеу жұмыстарын (және өзгерістер енгізді). Қазіргі апсида Екінші дүниежүзілік соғыста зақымданғаннан кейін қайта құрылды.

Сипаттама

Сол қабырғаның жоғарғы бөлігінде Исаның ғажайыптары мен теңеулерін бейнелейтін 13 кішкентай мозаика, ал оң қабырғада Исаның құмарлық шегуі мен тірілісін көрсететін 13 мозаика орналасқан. Дегенмен, қамшылау мен айқышқа мізгілдеу суреттелмеген. Олар Теодорих Ұлының билігінде, Лентоқсан (Үрімтік) уақытында шіркеуде оқылатын Киелі кітаптың бөліктерін сипаттайды. Сол жақта Иса, рим императорының киімін киген, сақалсыз, жас адам ретінде бейнеленген. Оң жақта Иса сақалды болып суреттелген. Ариандардың пікірінше, бұл Исаның өсіп, пайғамбар Ишая айтқандай, "қайғыға толы адамға" айналғанын көрсетеді. Бұл мозаикалар, орама, айқыш және екі көгершін бейнеленген, қабық пішіндес нишамен көркемделген мозаикалық панельдермен бөлінген. Бұл мозаикаларды кем дегенде екі суретші жасаған. Келесі қатардағы мозаикалар – әр жағында он алтыдан, нұр шашыратып тұрған қасиеттілердің, пайғамбарлардың және жазбагерлердің схемасы. Фигуралар грек-римдік дәстүрде орындалған және базиликадағы басқа фигуралармен салыстырғанда өзгешелік көрсетеді. Әрбір суреттелген адам кітап ұстап тұр, ол түрме немесе кодекс түрінде, және базиликадағы көптеген фигуралар сияқты, олардың киімдерінде белгі немесе символ бар. Бұл мозаикалар терезелермен кезектеседі. Олар Теодорихтің тұсында жасалған. Төменгі қатарда византиялық стильдегі үлкен мозаикалар бар, олардың ешқайсысы жекеленбеген, барлығының мінез-қалпы бірдей. Олар епископ Агнелл (570 ж. қайтыс болған) тұсынан шамамен 50 жыл өткен соң, шіркеудің православие шіркеуіне айналған кезде жасалған. Сол жақта, үш патша бастаған, Византия дәуірінің 22 діңгез қызының процессиясы, Класс қаласынан төрт періштемен қоршалған Құдай ана мен балаға қарай жылжып келеді. (Бұл мозаикадағы патшалар Балтазар, Мелхиор және Гаспар деп аталады; бұл христиандық өнерде осы үш есімнің алғаш рет патшаларға берілген мысалы деп саналады.) Оң жақта, Әйіп Мартин бастаған 26 шейіттің ұқсас процессиясы, соның ішінде Әйіп Аполлинарий, Теодорих сарайынан төрт періштемен қоршалған таққа отырған Мәсіхті бейнелейтін топқа қарай қозғалады. Төменгі қабырғада, оң қабырғада Теодорих сарайының схемалық бейнесі және сол қабырғада үш кемесі бар Класс порты бейнеленген, бұл Теодорих кезінде Равеннадағы сәулет туралы біршама түсінік береді. Шіркеудің басқа бөлігінде, император Юстинианның қарт портреті бар қарапайым мозаика бар, бірақ ол бастапқыда Теодорихты бейнелеген болуы мүмкін. Шіркеудің кіреберісі алдында 16 ғасырда салынған мәрмәр портик орналасқан. Шіркеудің жанында, портиктің оң жағында, 9 немесе 10 ғасырға жататын дөңгелек қоңырау мұнарасы тұр. ЮНЕСКО шіркеуді Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізген кезде, оның сарапшылары "базиликаның сыртқы және ішкі көрінісі 5-6 ғасырлардың соңындағы батыс және шығыс стильдерінің бірігуін көрсетеді. Бұл Еуропаның діни өнеріндегі маңызды мәдени кезеңдегі ең маңызды ғимараттардың бірі" деп атап көрсетті. Кейбір сурет тарихшылары, мозаикалардың бірінде батыс өнеріндегі Шайтанның алғашқы бейнесі бар деп санайды. Мозаикада, көк періште Исаның сол жағында үш ешкінің артында пайда болады (Матфейдің Қиямет күні туралы айтуынша).

On the upper band of the left lateral wall are 13 small mosaics, depicting Jesus' miracles and parables; and on the right wall are 13 mosaics depicting the Passion and Resurrection. However, the flagellation and crucifixion are lacking. They describe the parts of the Bible that were read aloud in the church during Lent under the rule of Theodoric the Great. On the left, Jesus is always depicted as young, beardless man, dressed as a Roman Emperor. On the right, Jesus is depicted with a beard. For the Arians, this emphasized that Jesus grew older and became a "man of sorrows", as spoken of by the prophet Isaiah. These mosaics are separated by decorative mosaic panels depicting a shell shaped niche with a tapestry, cross, and two doves. These mosaics were executed by at least two artists. The next row of mosaics are a scheme of haloed saints, prophets and evangelists, sixteen on each side. The figures are executed in a Hellenistic Roman tradition and show a certain individuality of expression as compared to the other figures in the basilica. Each individual depicted holds a book, in either scroll or codex format, and, like many of the other figures throughout the basilica, each of their robes has a mark or symbol in it. These mosaics alternate with windows. They were executed in the time of Theodoric. The row below contains large mosaics in Byzantine style, lacking any individuality, having all identical expressions. These were executed about 50 years after the time of bishop Agnellus (d. 570), when the church had already become an orthodox church. To the left is a procession of the 22 Virgins of the Byzantine period, led by the Three Magi, moving from the city of Classe towards the group of the Madonna and Child surrounded by four angels. (The Magi in this mosaic are named Balthasar, Melchior and Gaspar; this is thought to be the earliest example of these three names being assigned to the Magi in Christian art.) To the right is a similar procession of 26 Martyrs, led by Saint Martin and including Saint Apollinaris, moving from the Palace of Theodoric towards a group representing Christ enthroned amid four angels. This lower band, containing a schematic representation of the Palace of Theoderic on the right wall and the port of Classe with three ships on the left wall, gives us a certain idea of the architecture in Ravenna during the time of Theodoric. In another part of the church there is a rough mosaic containing the portrait of the Emperor Justinian as an old man, though it may have originally depicted Theodoric. The entrance of the church is preceded by a marble portico built in the 16th century. Next to the church, on the right side of the portico, stands a round bell tower dating from the 9th or 10th century. When the UNESCO inscribed the church on the World Heritage List, its experts pointed out that "both the exterior and interior of the basilica graphically illustrate the fusion between the western and eastern styles characteristic of the late 5th to early 6th century. This is one of the most important buildings from the period of crucial cultural significance in European religious art". Some art historians claim that one of the mosaics contains the first depiction of Satan in western art. In the mosaic, a blue angel appears to the left hand side of Jesus behind three goats (mentioned in St Matthew's account of Judgement Day).