Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шомылдыру рәсімі үшін арналған ғимарат
Building used for baptism
Христиан сәулетінде баптистерий (Ескі француз тілінен baptisterie; Латын тілінен baptisterium; Грек тілінен βαπτιστήριον, 'шомылу орны, баптистерий', βαπτίζειν, baptízein, 'шомылдыру' сөзінен туындаған) – шомылдыру тағын қоршап тұратын, орталықтан жоспарланған жеке құрылым. Баптистерий шіркеу немесе кафедральдың бір бөлігі болуы мүмкін және ол кішкене алтарьмен бірге шағын шіркеу ретінде жабдықталуы мүмкін. Ерте шіркеуде катехумендерге діни білім беріліп, шомылдыру рәсімі баптистерийде орындалған.
In Christian architecture the baptistery or baptistry (Old French baptisterie; Latin baptisterium; Greek βαπτιστήριον, 'bathing place, baptistery', from βαπτίζειν, baptízein, 'to baptize') is the separate centrally planned structure surrounding the baptismal font. The baptistery may be incorporated within the body of a church or cathedral, and provided with an altar as a chapel. In the early Church, the catechumens were instructed and the sacrament of baptism was administered in the baptistery.
Дизайн
Баптистерияның қадірлі маңызы және кейде сәулеттік сұлулығы христиандар үшін крещение рәсімінің тарихи маңыздылығын көрсетеді. IV ғасырдан бастап Италиядағы баптистериялар көбінесе сегізбұрышты жоспармен салынды. Латеран баптистериясының сегізбұрышты жоспары, баптистерия ретінде салынған алғашқы құрылыс, кеңінен қабылданатын үлгі болды. Баптистерия он екі жақты немесе тіпті Пизадағыдай дөңгелек болуы мүмкін. Нартекс немесе кіріспе бөлмеде катехумендерге діни білім беріліп, крещение алғанға дейін имандылықтарын білдірді. Баптистерияның негізгі ішкі кеңістігі крещение тағына (piscina) шоғырланды, онда крещение алатындар үш рет суға батырылды. Тақтың еденіне үш сатырмен түсіп, оның үстінде алтын немесе күміс көгершін ілініп тұруы мүмкін. Қабырғалардағы фрескалар мен мозаикалардың иконографиясы көбінесе Әулие Жохан Баптистің өмірінен көріністерді бейнелейді. Тақ бастапқыда әрқашан тастан жасалған, бірақ кейінірек металл да қолданылды. Латеран баптистериясының тағы табиғи бұлақтан сумен толықтырылды. Константин оны Епископ Мильтиадқа сыйлағанға дейін бұл жер Латерандардың сарайы болған кезде, бұлақ домда тұратын көптеген адамдар үшін су көзі болды. Крещениелік баптистерияларға қойылатын талаптардың артуымен, қасиетті пұтқа табыну бұлақтарын христиандыққа айналдыру табиғи мүмкіндіктерді ұсынды. Кассиодор 527 жылы жазған хатында Италияның оңтүстігіндегі, әлі де грек мәдениетінің үстемдігіндегі Леукотеяның бұрынғы пұтқа табыну орнында өткен жәрмеңке туралы айтады. Бұл орын баптистерияға айналдырылып, христиандыққа көшірілді (Variae 8.33). Грей Турскийдің (шамамен 594 жылы қайтыс болған) және Турин епископы Максимнің (шамамен 466 жылы қайтыс болған) керемет бұлақтардан баптистерияларға өту мысалдары да бар.
The sacramental importance and sometimes architectural splendour of the baptistery reflect the historical importance of baptism to Christians. Beginning in the fourth century, baptisteries in Italy were often designed with an octagonal plan. The octagonal plan of the Lateran Baptistery, the first structure expressly built as a baptistery, provided a widely followed model. The baptistery might be twelve sided, or even circular as at Pisa. In a narthex or anteroom, the catechumens were instructed and made their confession of faith before baptism. The main interior space centered upon the baptismal font (piscina), in which those to be baptized were thrice immersed. Three steps led down to the floor of the font, and over it might be suspended a gold or silver dove. The iconography of frescos or mosaics on the walls were commonly of the scenes in the life of Saint John the Baptist. The font was at first always of stone, but latterly metals were often used. The Lateran baptistery's font was fed by a natural spring. When the site had been the palatial dwelling of the Laterani, before Constantine presented it to Bishop Miltiades, the spring formed the water source for the numerous occupants of the domus. As the requirements for Christian baptisteries expanded, Christianization of sacred pagan springs presented natural opportunities. Cassiodorus, in a letter written in AD 527, described a fair held at a former pagan shrine of Leucothea, in the still culturally Greek region of southern Italy. This shrine had been Christianized by converting it to a baptistery (Variae 8.33). There are also examples of the transition from miraculous springs to baptisteries from Gregory of Tours (died c. 594) and Maximus, bishop of Turin (died c. 466).
Тарих
Баптистериялар шіркеудің осындай кезеңіне жатады, онда көптеген ересек катехумендер шомылдырылып, суға толық батыру қағидасы болған. Императорлар Грациан, Валентиан және Феодосий Тесалоника эдиктында (яғни 4 ғасырға дейін) христиандықты мемлекеттік дін деп жариялағанға дейін олар кеңінен таралмаған сияқты. 6 ғасырдың басында шомылдыру тағының орналасуы әдетте шіркеудің шатырына салынған, кейін шіркеудің ішіне көшірілді. 9 ғасырдан кейін нәрестелерді шомылдыру жиі кездесетін болғандықтан, баптистериялардың саны азайды. Кейбір ескі баптистериялар соншалықты үлкен болған, оларда кеңестер мен синодтар өткізілгені туралы мәліметтер бар. Олардың үлкен болуының себебі, ертедегі шіркеуде епископ әдетте өз епархиясының барлық катехумендерін шомылдырып, бұл рәсім жылына үш рет белгілі қасиетті күндері ғана орындалатын. Сондықтан баптистериялар соборларға, емес, приход шіркеулеріне жақын салынған. Италия ауылдарында пиеве – баптистериясы бар шіркеу, ал баптистериясы жоқ басқа шіркеулер оған тәуелді болған. Шомылдыру рәсімдері өткізілмейтін айларда баптистерия есіктері епископтың мөрімен жабылып, епархиядағы барлық шомылдыру рәсімдерінің дұрыстығы бақыланатын. Кейбір баптистериялар жынысты бөлу үшін екі бөлікке бөлінген; кейде шіркеуде әр жынысқа арналған екі баптистерия болған. Жаңа шомылғандарды судан шығарғаннан кейін жылыту үшін оттық орнатылатын. Ауксерр кеңесі (578 ж.) баптистерияларды зират ретінде пайдалануға тыйым салса да, кейде олар осы мақсатта қолданылды. Флоренциялық антипапасы XXIII Иоанн (1419 ж. қайтыс болды) Флоренция соборын қарап тұрған Флоренция баптистериясында үлкен салтанатпен және Донателло мен оның серігі жасаған көрнекті қабірге жерленді. Англиядағы Кентербери архиепископтарының көптегені Кентербери баптистериясында жерленген. Ерте шіркеу кеңестерінің жазбаларына сәйкес, баптистериялар жеке шомылдырудан туындаған кемшіліктерді түзету үшін алғаш рет салынған және пайдаланылған. Христиандық кеңінен тарағаннан кейін, шомылдыру қағидасы болғаннан кейін, ересектерді суға батыру нәрестелерді шашыратуға алмастырылғанда, ежелгі баптистериялардың қажеті болмады. Дегенмен, Флоренция мен Пизада олар әлі де қолданыста. Латеран баптистериясы әлі де қолданылып келе жатқан ең көне шіркеу ғимараты болуы керек. Оның көп бөлігі Константиннің салған түрінде сақталған. Орталық аймақта фонт алабы бар, ол сегізбұрышты, оның айналасында мәрмәр басқалары мен классикалық стильдегі антаблерасы бар сегіз порфир бағана орналасқан. Осы бағаналардың сыртында амбулаторий және үлкен сегізбұрышты құрайтын сыртқы қабырғалар бар. Бір жағынан Латеран базиликасына қарай, екі асыл порфир бағанасы, әсем өрнектелген басқалары, негіздері мен антаблерасы бар шатыр орналасқан. Санта-Констанцаның дөңгелек шіркеуі де 4 ғасырдан бастап баптистерия ретінде қызмет етіп, Константиннің қызының қабірін қамтыды. Бұл орталық күмбез, бағаналар мен классикалық стильдегі мозаикасы бар керемет құрылым. Екі жақтағы нишаларда христиандық тақырыптардағы ең көне мозаикалар сақталған. Бірінде Мұсаның Ескі заңды қабылдауы, екіншісінде Мәсіхтің Петірге Жаңа заңның жарғысын, XP монограммасымен мөрленген күйінде табыс етуі бейнеленген. Баптистерия ретінде пайдаланылған ең көне сақталған құрылым – Дура Европас қаласындағы қабірге ұқсас баптистерия. Аквилеяда да ерте заманнан қалған тағы бір баптистерия қазылған. Салонада және Критте де баптистериялардың қираған қалдықтары табылған. Равеннада әдемі мозаикалармен безендірілген екі танымал баптистерия бар. Бірі 5 ғасырдың ортасында, екіншісі 6 ғасырда салынған. 6 ғасырда Неапольде мозаикалармен безендірілген үлкен баптистерия салынған. Романдық және готикалық стильдегі ең әсерлі мысалдардың бірі – Флоренция баптистериясы 1059 және 1128 жылдар аралығында салынған, Пиза баптистериясы 1152 жылы басталып (ескі баптистерияның орнына) 1363 жылы аяқталған, Парма баптистериясы 1196 жылы басталып, Пистойя 1303 жылы салынған; олардың барлығының сыртқы пішіні сегізбұрышты. Сиена баптистериясы 1316 жылы басталып, кейінірек бірнеше онжылдықтан кейін аяқталмаған.
Baptisteries belong to a period of the church when great numbers of adult catechumens were baptized and immersion was the rule. They did not seem to be common before the emperors Gratian, Valentinian, and Theodosius made Christianity the state religion in the Edict of Thessalonica (i. e. before the 4th century). As early as the 6th century, the baptismal font was commonly built in the porch of the church, before it was moved into the church itself. After the 9th century, with infant baptism increasingly the rule, few baptisteries were built. Some of the older baptisteries were so large that there are accounts of councils and synods being held in them. They had to be large because a bishop in the early church would customarily baptize all the catechumens in his diocese and the rite was performed only three times a year, on certain holy days. Baptisteries were thus attached to the cathedral and not to the parish churches. In the Italian countryside a pieve was a church with a baptistery on which other churches without baptisteries depended. During the months when no baptisms occurred, the baptistery doors were sealed with the bishop's seal, a method of controlling the orthodoxy of all baptism in the diocese. Some baptisteries were divided into two parts to separate the sexes; or sometimes the church had two baptisteries, one for each sex. A fireplace was often provided to warm the neophytes after immersion. Though baptisteries were forbidden to be used as burial places by the Council of Auxerre (578), they were sometimes used as such. The Florentine Antipope John XXIII (d. 1419) was buried in the Florence Baptistery, facing Florence Cathedral, with great ceremony, and a large and sculpturally important tomb by Donatello and his partner. Many of the early archbishops of Canterbury in England were buried in the baptistery at Canterbury. According to the records of early church councils, baptisteries were first built and used to correct what were considered the evils arising from the practice of private baptism. As soon as Christianity had expanded so that baptism became the rule, and as immersion of adults gave place to sprinkling of infants, the ancient baptisteries were no longer necessary. They are still in general use, however, in Florence and Pisa. The Lateran Baptistery must be the earliest ecclesiastical building still in use. A large part of it remains as built by Constantine. The central area, with the basin of the font, is an octagon around which stand eight porphyry columns, with marble capitals and entablature of classical form. Outside these are an ambulatory and outer walls forming a larger octagon. Attached to one side, toward the Lateran basilica, is a porch with two noble porphyry columns and richly carved capitals, bases and entablatures. The circular church of Santa Costanza, also of the 4th century, served as a baptistery and contained the tomb of the daughter of Constantine. This is a remarkably perfect structure with a central dome, columns, and mosaics of classical fashion. Two side niches contain the earliest known mosaics of distinctively Christian subjects. In one is represented Moses receiving the Old Law, in the other Christ delivers to Saint Peter the New Law charter, sealed with the XP monogram. The earliest surviving structure that was used as a baptistery is the tomb like baptistery at Dura Europas. Another baptistery of the earliest times has been excavated at Aquileia. Ruins of baptisteries have also been found at Salona and in Crete. At Ravenna are two noted baptisteries, decorated with fine mosaics. One was built in the mid 5th century, and the other in the 6th. A large baptistery decorated with mosaics was built in the 6th century at Naples. Among the more spectacular Romanesque and Gothic examples, the Florence Baptistery was built between 1059 and 1128, the Pisa Baptistery begun 1152 (replacing an older one) and completed in 1363, the Parma Baptistery was begun in 1196, Pistoia in 1303; all these have octagonal exteriors. The Siena Baptistery was begun in 1316, then left incomplete some decades later.