Кіріспе

Евфразия базиликасы () немесе Марияның көтерілуі соборы – Хорватияның Истрия қаласындағы Рим-католик базиликасы. Базиликаның өзі, сакристика, баптистерий және жақын жердегі архиепископ сарайының қоңырау мұнарасын қамтитын епископтық кешен, Жерорта теңізі аймағындағы ерте византиялық сәулеттің көрнекті мысалы болып табылады. Евфразия базиликасы көбінесе бастапқы түрін сақтап келген, бірақ апаттар, өрттер және жер сілкіністері кейбір егжей-тегжейлі өзгерістерге ұшырады. Бұл осы орында салынған үшінші шіркеу болғандықтан, бұрынғы құрылыстарды жасырады, мысалы, 5 ғасырдағы бұрынғы базиликаның үлкен еден мозаикасын. Өте құнды болғандықтан, 1997 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген. Базилика Пореч-Пула Рим-католик діоцезінің соборы болып табылады.

Тарих

Ең алғашқы базилика Паренциумның қасиетті Маурусына арналған және 4 ғасырдың екінші жартысына жатады. Бастапқыда үлкен римдік үйдің бір бөлігі болған ораторияның еден мозаикасы әлі күнге дейін шіркеу бағында сақталған. Бұл оратория сол ғасырда кеме және бір қанаттан (basilicae geminae) тұратын шіркеу болып кеңейтілді. Едендегі балық мозаикасы осы кезеңде жасалған. Сол жерден табылған император Валенттың (365–378) суреті бейнеленген монеталар осы мерзімді растайды. Қазіргі базилика, Марияға арналған, 6 ғасырда Евфрасий епископтың кезінде салынды. Ол 553 жылдан бастап ескі, қираған базиликаның орнында салынды. Құрылыс кезінде бұрынғы шіркеудің бөліктері пайдаланылды және мәрмәр блоктары Мармара теңізінің жағалауынан әкелінді. Қабырға мозаикасын византиялық шеберлер, ал еден мозаикасын жергілікті мамандар жасады. Құрылысқа шамамен он жыл кетті. Евфрасий, қолында шіркеу ұстап тұрған бейнесі, апсидадағы мозаикалардың бірінде қасиетті Мауруспен бірге бейнеленген. 1440 жылғы жер сілкінісінен кейін базиликаның орталық кемесінің оңтүстік қабырғасы қалпына келтірілді, қираған терезелердің орнына готика стилінде жаңа терезелер орнатылды.

Цибор

Апсиде Венециядағы Марко шіркеуіндегі кибориум үлгісімен салынған мәрмәр кибориум басым, ол 1277 жылы Пореч епискобы Оттоның бұйрығымен салынды. Мозаикамен әшекейленген шатыр төрт мәрмәр бағаналармен тіреліп тұр, бұл бағаналар бұрынғы 6 ғасырға жататын кибориумға тиесілі болған. Шатырдың алдыңғы бөлігінде Мәриямның өмірінен көріністер, оның ішінде Жариялану суреттелген. 15 ғасырда епископ Иоганн Поречанин Италиядан алтынмен қапталған күмістен жасалған құрбандық үстелінің алқабы үшін Ренессанс рельефін тапсырыс берді. Венеция суретшісі Антонио Виваринидің полиптихы да осы кезеңге жатады. Пальма кіші салған "Соңғы кешкі ас" картинасы барокко стиліндегі туынды.

Түсініктемелер

Пореч Евфрасий базиликасы – базиликада сатылатын жарнама парақшасы.