Кіріспе

Ұйымның процедуралық құрылымы

[[File:Organizational architecture. png|400px|right|thumb|Ұйымның қарапайым схемасы

Ол ұйымның өзінің миссиясында белгіленген негізгі ерекшеліктерін іске асыруға бағытталған негізгі құрылымды ұсынады. Бұл бизнес процестерінің енгізілуін қамтамасыз ететін инфрақұрылымды құрайды және ұйымның негізгі ерекшеліктері ұйым ішінде жүзеге асырылатын бизнес процестерде іске асырылуын қамтамасыз етеді. Осылайша, ұйымдар өз клиенттеріне ұсынатын қызметтерінде негізгі ерекшеліктерін тұрақты түрде іске асыруға ұмтылады. Ұйымдық архитектураға қатысты осы көзқарас төменде егжей-тегжейлі қарастырылады.

Жобалау процесі мен әдісі

Ұйымды жобалау процесі міндетті түрде сызықтық болмаса да, оны ұйымдастыру үшін бес кезеңдік процесс құрылды. Бес кезеңдік жобалау процесі мынадай: ===

Мамандандыру принципі – мамандандыру принципіндегі басты мәселе жауапкершілікті бөлімдерге қалай топтастыру. Маңызды артықшылықтарды алу үшін бөлімдердің шекаралары анықталған болуы керек. Үйлестіру принципі – бұл принцип мамандандыру принципімен тығыз байланысты, бөлімдер арасындағы байланыстар орнатылғанын қамтамасыз етеді. Білім және құзыреттілік принципі – бұл принциптегі басты мәселе қай жауапкершілікті орталықтандырмауға және қандай иерархиялық деңгейлерді құруға болатынын анықтау. Бақылау және міндеттеме принципі – бұл принциптің басты мақсаты басқарушылардың орталықтандырылмаған принциптерді тиімді жүзеге асыруы үшін процесті қамтамасыз ету. Жаңару және бейімделу принципі – бұл принциптегі басты мәселе ұйымның болашақта өзгеріп, дамуға қабілеттілігін қамтамасыз ету.

Дифференциациялау және интеграциялау

Ұйымдарды жобалаудағы негізгі мәселе – жұмысты ұтымды тапсырмаларға бөлу (дифференциациялау), сонымен бірге осы іс-шараларды үйлестіруге және олардың нәтижелерін мағыналы тұтасқа (интеграциялауға) біріктіруге назар аудару. Іс-шараларды топтастыруда екі нұсқауды ұстану қажет:

Ұқсас бағытталған және ұқсас тапсырмалары бар бөлімшелер бірге топтастырылуы керек. (Олар өзара қолдау көрсетуі мүмкін, ал мұндай құрылым ортақ басшының үйлестіру жұмысын жеңілдетеді). Іс-әрекеттерін тығыз үйлестіруді қажет ететін бөлімшелер бірге топтастырылуы керек. (Ортақ басшы оларды ресми иерархия арқылы үйлестіре алады). Егер бөлімшелердің бағыттары ұқсас болмаса және олар өзара іс-әрекеттерін бөліспесе, топтастыру міндеті қиындатады. Мысалы, бөлімшелер сипаты мен функциясы жағынан ұқсас болса да, салыстырмалы түрде тәуелсіз болса, басшы бұрынғы тәжірибесіне сүйене отырып, іс-шараларды топтастырудың ең тиімді жолын анықтауы керек. Осы кезде жобалаушы белгіленген мақсатқа жету үшін не істеу керектігін және жалпы тапсырманы мағыналы бөлімдерге қалай бөлу керектігін анықтауы тиіс. Көптеген мүмкін комбинациялардың ішінде шешім қабылдау критерийлерін басқа нұсқаларға қарағанда жақсырақ қанағаттандыратын біреуі таңдалуы керек. Әрине, бұл шешімді қабылдау кезінде ұйымдық ахуалды анықтайтын техникалық тиімділік пен адам факторы арасындағы тепе-теңдікті ескеру қажет. Жобаның табысы немесе сәтсіздігі басшылықтың көзқарасымен және жобалаушылар мен процесті іске асырушылар арасындағы қарым-қатынаспен алдын ала шартталған. Жүйелік тәсіл басшының қиын және күрделі жұмысын жеңілдетуге арналған нұсқаулық ұсынбайды. Оның орнына, ол күрделі жүйелердің нақтылығын түсінуге және тиімді жұмыс істеуге көмектеседі. Жүйелік тәсіл операцияларды бөлімдерге бөлуге болмайтынын, оларды өзара байланысты кіші жүйелер ретінде қарастыру қажеттігін көрсетеді. Сонымен қатар, ол басшылық стилін өзгерту қажеттігін, әсіресе кәсіби және жоғары білікті мамандармен жұмыс істегенде, ал мотивация күшпен бағындырудың орнына белсенді, ерікті қатысу нысанында болуы керек екенін көрсетеді. Жобаның табысына жауапты операциялық менеджерлерді қолдау үшін мамандар жұмылдырылуы керек. Менеджер мұндай жұмысқа уақыттың бір бөлігін немесе тапсырманың қажеттілігіне қарай уақытша толық уақытын жұмсауы мүмкін. Компанияның барлық қызметін қамтитын жобаны аяқтау бірнеше жылға созылуы мүмкін. Егер операциялық қызметкерлерге мұндай жобаға жауапкершілік пен өкілеттік берілсе, әсіресе оларға техникалық талаптарды белгілеу өкілеттігі берілсе, олар шешім қабылдау үшін өздерінің біліктілігін сақтау үшін күнделікті операциялармен және оларға байланысты ақпарат ағынымен байланысты болуы керек. Егер сыртқы орта өзгерсе немесе ішкі мүмкіндіктер өзгеше болса, операциялық тәжірибені үнемі жаңарту үшін жүйелік жобалауға мамандарды мерзімімен ауыстыру орынды.