1855-1867 жылдарғы Гуандун провинциясындағы Пүнти-Хакка тайпалық соғысы
Punti–Hakka Clan Wars
Гуандун провинциясында 1855-1867 жж. аралығындағы Пүнти-Хакка тайпалық соғыстары. Жергілікті халық пен қонақтар арасындағы қақтығыс, миллионға жуық қаза болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19-ғасырдың ортасында Қытайдың Гуандун провинциясындағы қақтығыс. Пунти-Хакка кландары соғысы – 1855 және 1867 жылдар аралығында Қытайдың Гуандун провинциясында Хакка және кантондықтар арасындағы қақтығыс. Соғыстар ең қызыл Перл өзені дельтасында, әсіресе Сзе Юп округтерінің Той-Шан аймағында жүрді. Соғыстар нәтижесінде шамамен бір миллион адам қаза болып, көптеген бейбіт тұрғындар қоныс аударды.
Mid 19th century conflict in Guangdong, China
The Punti–Hakka Clan Wars were a conflict between the Hakka and the Cantonese people in Guangdong, China between 1855 and 1867. The wars were most fierce around the Pearl River Delta, especially in Toi Shan of the Sze Yup counties. The wars resulted in roughly a million dead with many more displaced civilians.
Өмірбаян
Пунти этносының шығу тегі сөзбе-сөз "жергіліктілер" дегенді білдірсе, Хака (Hakka) сөзбе-сөз "қонақ отбасы" дегенді білдіреді. Пунтилер өздері сөйлейтін тілі – юэ тілі арқылы да танылады. Конфликттің бастауы кантондықтардың (Пунти – кантондықтардың өз атауы) Хака халқына деген наразылығында жатты, олардың қарқынды өсіп келе жатқан халқы кантондықтар үшін қауіп тудырды. Хакалар маргиналданып, наразылық білдіріп, құнарлы жазықтардың орнына төбелер мен су арналарында тұруға мәжбүр болды. Кантон тілінде сөйлейтін Пунтилер өздерінің құнарлы жерлерін қорғады, сондықтан жаңа келгендер құнарлы жазықтардың шетіне ығыстырылды немесе таулы аймақтарға қоныстанды. 19 ғасырда екі топ арасындағы шиеленіс (Хакалар сол кезде бірнеше ғасыр бойы қоныстанған еді) Перл өзені дельтасында Пунти-Хака рулық соғыстары деп аталатын қақтығыстарға әкелді. Цинь әулетінің Минь әулетін басып алған кезде, Косинга басшылығымен Миньге адал жандар Тайваньда Минь әулетінің уақытша резиденциясын және аймақтық кеңсесін құрды, мақсаты – Қытайдың материгін қайта басып алу болатын. Коксинга мен оның әскерін соғыссыз жеңу үшін Канси императоры 1661 жылы теңіз тыйымын (хайджин) күшейтіп, оңтүстік-шығыс жағалауын тазалау туралы жарлық шығарды. Хан қытайларына, әсіресе Шандоң мен Гуандун жағалауында тұратын Танка этносына, өздерінің мүлкін жоюға және Тайвань көтерілісшілеріне қолдау көрсетуді немесе шабуылдау үшін нысананы қамтамасыз етуді болдырмау үшін өлім жазасымен қорқытып, 30-50 ли (шамамен) ішке қарай көшуге бұйрық берілді. Зардап шеккен провинциялардың губернаторлары мен вице-корольдері қатысты сынға толы ескертулер ұсынды, және бұл саясат сегіз жылдан кейін өзгертілді. Алайда 1669 және 1671 жылдары қатты тайфундар болды, олардың салдарынан азаған елді мекендер қирады. Күткеннен әлдеқайда аз Пунтилер тастап кеткен жерлерге оралғандықтан, Цин билеушісі осы аймақтарды қайта толықтыру үшін ынталандыру шараларын қарастырды. Осы шараларға ең белсенді жауап бергендер – Хакалар болды. Біраз уақыт Пунти мен Хака бейбіт түрде бірге өмір сүрді. Гуандун халқының саны артып, өмір қиындыққа толы болғандықтан, қызыл бас киімді көтеріліс сияқты тәртіпсіздіктер туды, оған Хо Юн мен Фат Шанға шабуыл жасаған кантондықтар жетекшілік етті.
The origin of the ethnic group Punti (; Pha̍k fa sṳ: Pún thi) literally means "natives" while Hakka (; Pha̍k fa sṳ: Hak kâ) literally means "guest family". The Punti are also referred to by the language they speak, Yue Chinese. The origins of the conflict lay in resentment of the Cantonese (Punti is a Cantonese endonym of the Cantonese people) towards the Hakka people, whose dramatic population growth threatened the Cantonese. While the Hakka were marginalized and resentful, being forced to inhabit the hills and waterways, rather than the fertile plains. The Cantonese speaking Punti were protective of their fertile lands and so newcomers were pushed to the outer fringes of the fertile plains, or they settled in more mountainous regions. During the 19th century, the tension between the two groups (the Hakkas had by then been settled for several hundred years) led to a series skirmishes in the Pearl River Delta, known as the Punti–Hakka Clan Wars. During the Qing conquest of the Ming, Ming loyalists under Koxinga established a temporary seat and regional office for the Ming dynasty in Taiwan in the hopes of eventually retaking Mainland China. In an attempt to defeat Koxinga and his men without war, the Kangxi Emperor strengthened the sea ban (haijin) in 1661 and issued the order for the Great Clearance of the southeastern coast. Han Chinese, especially the ethnic Tanka, who were living off the coast of Shandong to Guangdong were ordered to destroy their property and to move 30 to 50 [[li (unit) (about ) inland upon pain of death to deprive the Taiwanese rebels of support or targets to raid. The governors and viceroys of the affected provinces submitted scathing memorials, and the policy was reversed after eight years. In 1669 and 1671, however, strong typhoons destroyed what few settlements existed. As far fewer Punti returned to the abandoned lands than had been expected, the Qing ruler decided to provide incentives to repopulate these areas. The most visible of those who responded were the Hakka. For some time, the Punti and the Hakka lived together peacefully. As the population of Guangdong soared, life became increasingly difficult, and unrest broke out, such as the Red Turban Rebellion, which was led by the Cantonese who attacked Ho Yun and Fat Shan.
Ұрпақтар соғысы
Гуанчжоудағы Қызыл тюрбандар көтерілісі кезінде хаккалар императорлық әскерге көтерілісшілерді және кез келген нақты немесе күдікті қолдаушыларды, тіпті Қызыл тюрбандарға салық төлеуге мәжбүр болған ауыл тұрғындарын өлтіру үшін пунти ауылдарына шабуыл жасауға көмектесті. Бұл хакка мен пунти арасында ашық жауласуға әкелді, пунтилер кек алу үшін хакка ауылдарына шабуылдады. Екі тарап та өз ауылдарын қабырғалармен бекітіп, көпірлер мен жолдарды бұзып, жауынгерлер жинады, соғыс басталды. Кантондықтар Гонконгтағы туыстары мен шетелде тұратын қытай диаспорасының көмегімен қаруланды. Кейбір тұтқындар Гонконг және Макао арқылы Куба мен Оңтүстік Америкаға кули ретінде сатылды, ал басқалары Макаодағы борделдерге сатылды. Соғыс барысында мыңдаған ауылдар қиратылды, 500 мың адам қаза тапты, бірақ эпидемиядан одан да көп адам көз жұмды. Пунтилер хаккалардан сандық артық болғандықтан, хаккалардың шығындары зор болды. Сзе Юп аймағындағы хакка халқының үлесі 3%-ға дейін азайды, көптеген адамдар Гуансиге қоныс аударды.
During the Red Turban Rebellion in Guangzhou, the Hakkas had helped the imperial army raid Punti villages to kill the rebels and any real or suspected sympathisers, including villagers who had been forced to pay taxes to the Red Turbans. That precipitated open hostility between the Hakka and the Punti, with the Punti attacking Hakka villages in revenge. Battles raged in which both sides fortified their villages with walls, destroyed bridges and roads, and raised fighting men. The Cantonese were armed with the help of their relatives in Hong Kong and the Chinese diaspora who lived abroad. Some captives were sold to Cuba and South America as coolies via Hong Kong and Macau, and others were sold to the brothels of Macau. Throughout the war, 500,000 perished from fighting in which thousands of villages were destroyed, but an even greater number perished in epidemics. The Punti significantly outnumbered the Hakka, whose losses were therefore more extensive. The population share of Hakka in the Sze Yup area dropped to 3%, with many relocating to Guangxi.