Кіріспе

Custos rotulorum (['kʌstɒs roʊˈtɪkjʊlərm]; көпше саны: custodes rotulorum; латын тілінен аударғанда "роллдардың сақтаушысы") – Ұлыбританияда (Шотландияны қоспағанда) және Ямайкада танылатын әкімшілік лауазым.

Англия

1911 жылдан бастап, custos rotulorum ағылшын округтерінің мұрағаттарын сақтаушы болды және осы лауазымы арқасында округтегі жоғары азаматтық лауазым иесі саналды. Қазіргі таңда бұл лауазым көбінесе рәсімдік сипатта. 1545 жылға дейін тағайындау Лорд-канцлердің құзыретінде болды, бірақ қазір Корольдің қол қойған ресми қағазы арқылы Король жүзеге асырады және әдетте жоғары мәртебелі адамдарға беріледі. 1836 жылдан бері Англияның барлық округтерінде графтықтың лорд-лейтенанты лауазымымен біріктірілген. Ланкашир округінің custos rotulorum-ын бұрын Ланкастер герцогтығының канцлері тағайындаған, ал Дурхам графтығының custos rotulorum-ы Дурхам епископының палатиндік құқықтары жойылғанға дейін оның қарауында болды. Дәстүр бойынша ол бейбіт судьялардың бірі болған. Эли аралының custos rotulorum-ы «Эли бостандығы туралы заңға» дейін Эли епископы болды. Іс жүзінде мұрағаттар сот хатшысының қарауында болды. Бұл лауазымды тұлға 1888 жылға дейін custos rotulorum тағайындаған, бірақ сол жылғы жергілікті басқару туралы заң қабылданғаннан кейін тағайындау округтік кеңестің тұрақты бірлескен комитеті жүзеге асырды. Соттар туралы заңмен 1971 жылы сот хатшысы лауазымы жойылды. Уильям Ламбард (1536–1601) custos rotulorum-ды даналығы, сыртқы келбеті немесе беделі үшін таңдалған адам деп сипаттады.

Ирландия

Костос ротулорум рөлі Ирландия Корольдігінде де қабылданды, бұл лауазым әдетте "CoRo" деп қысқартылатын. 1831 жылдан бастап бұл атақ әр округтің бұрыннан бар Лорд-лейтенантына берілді, осыдан кейін Дублин округінің Лорд-лейтенанттарының тізімі Дублиннің костос ротулорумымен сәйкес келді. Костос ротулорум лауазымы 1898 жылғы Жергілікті басқару (Ирландия) заңымен жойылды. 1922 жылы Ирландия еркін мемлекетінің құрылуы осы кездегі көбінесе құрметті ғана саналатын лауазымдардың жойылуына әкелді, бірақ Лорд-лейтенанттық Солтүстік Ирландияда сақталып қалды.

Тарих

Кастос кеңсесі Ямайкада отарлық кезеңнен бастау алды. Оның тамыры 14 ғасыр Англиясына дейін жетеді, онда 1391 жылы король Ричард II округтерде заң мен тәртіпті сақтауға көмектесу үшін Қамқоршылар мен Бейбіт судьяларды тағайындау туралы Ұлы жарлық шығарды. Ямайкада бұл лауазым туралы алғашқы жазба 1668 жылдың 28 шілдесіндегі Заң шығарушы кеңестің хаттамасында, аралдағы «Соттардың дұрыс іс жүргізуі» туралы жарлықта кездеседі. Кастос лауазымын атқарушы губернатордың өкілі ретінде, еншіде тәртіпті сақтауға және заң үстемдігін қамтамасыз етуге тағайындалған еншінің бірінші азаматы деп сипатталды. Генри Морган 1680 жылы граф Карлайл губернаторлығы кезінде Порт-Рояльдің Кастосы ретінде алғаш рет есіммен аталды. Бейбіт судьялар тізімін сақтаушы, яғни Custos Rotulorum, Бейбіт судья болуы және өз құзыретіндегі ұсақ қылмыстық істерді қарауы тиіс. Кастостың міндеттері мен өкілеттіктері әр түрлі кезеңдерде мыналарды қамтыды:

Кіші сот отырыстарын жүргізу және еншідегі бас судья болу. Патшаны, король отбасының өкілін, губернаторды (егер ол енші шегінде болса) қабылдау. Еншіге қажетті судьялар лауазымына «абыройлы азаматтарды» ұсыну. Парохиялық кеңестің мүшесі болу. Осы лауазымда, ол үлкен әсерге ие болуға мүмкіндік алды. Кеңестің отырыстарына мүмкіндігінше жиі қатысуы қажет болды. Ауруханаларға, кедейлер үйлеріне және басқа да мекемелерге, соның ішінде еншідегі әрбір түрмеге барып, кез келген кемшілікті анықтап, губернаторға хабарлау. Бұл осы мекемелердің жұмысы дұрыс атқарылуын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Кингстон еншісінен басқа, барлық сайлауларда бір немесе бірнеше дауыс беру орындарын және Вестримендердің (қазіргі енші кеңесшілері) және шіркеу күзетшілерінің (Англия шіркеуі немесе англикандық дін) сайлауында дауыс санауды жүргізу үшін бір немесе бірнеше адамды тағайындау. Еншідегі жолдар мен көпірлер басқармасының төрағасы болу.