Кіріспе

Бейбіт судьясы – бейбітшілікті сақтау және шағын азаматтық жұмыстарды орындау үшін сайланған немесе комиссия (патенттік хаттар) арқылы тағайындалған төменгі соттың судьясы. Бұрынғы ғасырларда «бейбітшілік комиссары» деген термин де осы мағынада жиі қолданылған. Әртүрлі юрисдикцияларда мұндай судьялар жеңілдетілген сот төрелігін жүргізеді немесе ортақ құқық жүйесіндегі жергілікті әкімшілік өтініштерді қарастырады. Бейбіт судьялары қызмет ететін аумақтың азаматтарынан сайланады немесе тағайындалады, және олар лауазымға үміткер болу үшін, әдетте, арнайы заң біліміне ие болуы міндетті емес. Кейбір юрисдикцияларда бейбіт судьяларға арналған оқытудың түрлі нысандары бар.

Тарих

1195 жылы Англияның Ричард I («Арыстанжүрек») және оның министрі Хьюберт Уолтер тәртіпсіз аймақтарда бейбітшілікті сақтау үшін белгілі бір рыцарьларды тағайындады. Олар патша алдында заңның сақталуын және «патшаның тыныштығын» қамтамасыз етуге жауапты болды. Сондықтан олар «бейбітшілік сақтаушылар» деп аталды. 1327 жылғы заң бойынша, елдің әр округінде «бейбітшілікті сақтау» үшін «жақсы және заңды адамдар» тағайындалды. Бейбітшілік судьясы атағы 1361 жылдан, Эдуард III билеген кезден басталады. Сақталуы тиіс «бейбітшілік» – бұл монархтың құқығы, оны сақтау Корольдіктің міндеті болып табылады. Бейбітшілік судьялары 1361 жылдан бері оларға берілген немесе қайта берілген билікті әлі күнге дейін тәртіпсіз мінез-құлық танытқан адамдарды «жақсы мінез-құлық» танытуға міндеттеу үшін пайдаланады. Мәжбүрлеу жаза емес, алдын алу шарасы, оның мақсаты қылмыс жасауы мүмкін деп саналған адамдардың оны жасамауын қамтамасыз ету. Әділдік судьяларының «мәжілісші» деген басқа атауы 16 ғасырдан басталады, бірақ бұл сөз Рим дәуіріндегі кейбір заң қызметкерлерін сипаттау үшін ғасырлар бұрын қолданылған. Тюдор дәуірінен бастап өнеркәсіптік революцияға дейінгі ғасырларда ЖП ағылшын (кейінірек британдық) үкіметтік жүйенің маңызды бөлігі болды, қазіргі уақытта оны кейде жер иеленуші дворяндардың үстемдігі деп атайды. Мысалы, тарихшы Тим Бланнинг атап өткендей, Ұлыбританияда корольдік құқық 1689 жылғы Құқықтар туралы заңмен шектелгенімен, Лондондағы орталық үкімет ауылдық шет аймақтарда өз саясатын жүзеге асыруға Франция сияқты абсолюттік монархиялардан гөрі артық мүмкіндік алды – бұл ЖП-нің парламент мүшелерімен бір әлеуметтік топқа жатуына байланысты парадокс. Бұл лауазым ақысыз, ерікті түрде атқарылатындықтан және кейде атақ-даңқ үшін немесе әділдік судьясының қоғамдағы беделін нығайту үшін қабылдалатындықтан, әдетте әділдік судьясы дворян өкілі болды. Бейбітшілік судьялары барлық қылмыстық істер бойынша айыптаулар жүргізді және жергілікті жарлықтар мен ережелерді бұзу туралы сотқа жауап берді. Бейбітшілік судьясының ақысыз лауазымын атқаруға еріктілерді таба алмаған қалалар мен аудандар ақы төленетін судьяны жалдау үшін Корольге өтініш жасауы керек болды. 1835 жылғы Муниципалдық корпорациялар туралы заң бұл құқықты иеленген муниципалдық корпорациялардан ЖП тағайындау өкілеттігін алып тастады. Бұл қазіргі жүйемен ауыстырылды, онда Лорд-канцлер жергілікті кеңеспен келісе отырып, Тақ тағайындайтын кандидаттарды ұсынады. 19 ғасырда сайланған округтік кеңестер құрылғанға дейін ЖП округтік сессияларда округті жергілікті деңгейде басқарды. Олардың көптеген міндеттеріне жалақы мен азық-түлікпен қамтамасыз етуді реттеу, жолдарды, көпірлерді, түрмелерді және жұмыс үйлерін басқару кірді, сондай-ақ Король мен Парламент жүктеген округтің әл-ауқаты үшін қызметтерді ұйымдастыру және қадағалау кірді. Осы мақсатта олар округтік салықты белгіледі, егер мұндай салық белгіленген болса. 1919 жылға дейін әйелдерге Ұлыбританияда ЖП болуға рұқсат етілмеген, алғашқы әйел – Сталибридж қаласының мэрі Ада Саммерс, ол өзінің лауазымы бойынша ЖП болды. 1920 жылдың қазан айында Саммерс басқа пионерлермен бірге, соның ішінде Эдит Саттон және Мириам Лайттоулер ОБЕ (Галифакс) ЖП болып тағайындалды. Эдмонтоннан (Канада) келген Эмили Мерфи одан үш жарым жыл бұрын тағайындалған. 2018 жылғы мәліметтер бойынша Англия мен Уэльсте ЖП-нің үштен бір бөлігі әйелдерден тұрады. Арнайы жағдайларда бейбітшілік судьясы отарлық аймақтағы ең жоғары үкіметтік өкіл, яғни «губернатор» бола алады. Бұл жағдай Тати концессиялық жерінде, Матабеле патшалығындағы алтын кенін игеру аймағында болды, оны британдық Бечуаналэнд протектораты қосып алғанға дейін.

Австралия

Австралияда бейбіт судья – әдетте қоғамдағы беделді адам, ол заңдық мәлімдемелер мен анттарды куәландыруға және қол қоюға, сондай-ақ түпнұсқа құжаттардың көшірмелерін растауға уәкілетті. Австралияда федералдық деңгейде бейбіт судьялар жоқ, себебі бұл құқық штаттар мен аумақтардың үкіметтеріне берілген. Егер федералдық үкіметтің құжаты немесе тапсырмасы бейбіт судьяның қызметтерін қажет етсе, әр штат немесе аумақтың үкіметі олардың көмек көрсетуге құқығы бар-жоғын анықтайды. Тағайындау шарттары штатқа қарай әртүрлі болады.

Австралиялық астаналық аумақ

Австралиялық астаналық аумақта (көбінесе "ACT" деп аталады), "Бейбіт судья" лауазымының бір деңгейі ғана бар. Олар қажеттілікке қарай тағайындалады, ал тағайындалуға үміткер Австралия азаматы болуы керек, сондай-ақ аумақтың тұрғыны болып тіркелуі және сайлау тізімінде болуы шарт. Сондай-ақ, олар банкроттықтан толық арылмаған болуы керек және тағайындалу алдында қылмыстық тарихы тексерілуге келісуі керек. Тағайындау өмір бойына жасалады, егер судья отставкаға кетпесе, қызметтен алынбаса немесе 12 айдан астам уақытқа ACT аумағынан тыс жерде тұрмаса. ACT-дегі судьялар Австралияның Норфолк аралы сыртқы аумағын және Жервис шығанағы ішкі аумағын да қамтиды, бірақ бұл екі аумақтағы жергілікті заңдарға сәйкес өзгерістер болуы мүмкін.

Квинсленд штаты

Квинсленд штатында "бейбіт судья (білікті)" іздестіру ордерлерін және қамау ордерлерін беруге қосымша өкілеттіктерге ие, сондай-ақ тағы бір бейбіт судьямен (білікті) бірлесіп, сотталушыларды қамауға алу, кепілдік беру және сот мәжілісін кейінге жылдыру өкілеттіктерін жүзеге асыру үшін магистрат сотының құрамын құрайды. Кейбір судьялар алыс орналасқан абориген қауымдастықтарында, әдетте, басқа жағдайда гонорарлы судьяға жүктелген көптеген функцияларды орындау үшін бейбіт судья (магистрат соты) ретінде тағайындалады. Квинслендте заңгер қосымша білім немесе біліктіліксіз бейбіт судья болып тағайындалуы мүмкін және JP (Магистрат соты) толық өкілеттігіне ие. Декларация жасауға уәкіл (C. dec) құжаттарды куәландыру, заңды мәлімдемелерді, анттарды куәландыру және ант беру рәсімін жүргізу құқықтарымен шектелген.

Виктория

Бейбіт судьялар және кепілдік судьялары, сонымен қатар еріктілер, Виктория штатының барлық аймақтарында жартылай сот функциясын атқару үшін тағайындалады. Виктория қоғамдастығындағы негізгі ресми қызметтерге заңды мәлімдемелерге куәлік ету, анттарға куәлік ету және сот жұмысынан тыс кепілдік мәселелерін қарау (кепілдік судьялары үшін ғана) кіреді. Викторияда бейбіт судья болған алғашқы әйел – Мэри Кэтрин Роджерс, ол 1920 жылы Ричмонд қаласына сайланғанда Австралиядағы алғашқы әйел кеңесші болды. Бейбіт судьялар қоғамға заңды мәлімдемелердің, сенімхаттардың және анттардың тәуелсіз куәгерлері ретінде қызмет көрсетеді. Бейбіт судьялар, сонымен қатар еріктілер, кең ауқымды сұхбаттасу, жазбаша емтихан және практикалық тестілеуден өтеді. Олар штаттың бас прокуроры ұсынады және кеңестегі губернатор тағайындайды. Олардың міндеті – Виктория штатында заңды мәлімдемелер мен анттарға куәлік ету және оларды растау. 2022 жылдың тамыз айына қарай, Викторияда шамамен 3500 бейбіт судья және кепілдік судьясы бар, олар бірлесіп 1,5 миллионнан астам құжатқа қол қойып, жыл сайын 350 000-нан астам адамға көмек көрсетеді.

Кепілдік төрешілері

Кепілдік сот төрешісінің міндеті – Кепілдік туралы 1977 жылғы заңға сәйкес кепілдік туралы өтініштерді және Балалар және жасөспірімдер туралы 1989 жылғы заңға сәйкес Виктория штатында балаларға уақытша тұру шаралары туралы өтініштерді қарау. Кепілдік сот төрешілері тағайындалғаннан кейін 70 жасқа толғанға дейін қызметте қалуы мүмкін (бірақ тағайындалған кезде олар 65 жастан аспауы керек). Олар жиі шұғыл шақыруларға қатысып, соттар жабық болған демалыс күндері мен түнгі уақытта қауіпті жағдайдағы балаларға қатысты кепілдік беру немесе қорғау туралы өтініштерді қарауға міндетті. Сонымен қатар, олар Виктория штатының заңмен куәландырылған мәлімдемелері мен анттарды растай алады. Кандидаттар Әділет министрлігі ұйымдастыратын үш күндік оқу курсын сәтті аяқтауы керек. Кепілдік сот төрешілері, еріктілер ретінде, федералдық заңнамада белгіленген шектеулі өкілеттіктерге де ие, оларға мемлекеттер аралық экстрадиция мәселелерін қарау және федералды полицияға сұрақ қою мерзімін ұзарту кіреді. Кепілдік сот төрешілері өздерінің есімдерінен кейін BJ деген қысқартылған атауын қолдана алады.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы бейбіт судьялардың ең көп кездесетін міндеттері – заңды мақұлдамаға қол қоюға куәлік ету, сотқа берілетін мәлімдемеге қол қоюға куәлік ету және түпнұсқа құжаттың көшірмесінің нақты көшірме екенін растау. Бейбіт судьяларды Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы бес жылдық мерзімге тағайындайды. Олар – қоғамның барлық топтарынан және әртүрлі салаларынан келген еріктілер. Бейбіт судьялар – бұл адамдарға JP функцияларын орындағанда адал, сақты және бейтарап болуға сенім артылған тұлғалар. Олар JP қызметтерін көрсету үшін ешқандай төлем ала алмайды немесе сыйлық қабылдамайды, заңды мақұлдамада немесе сотқа берілетін мәлімдемеде не жазу керектігін айта алмайды, оны олар үшін жаза алмайды немесе оларға заңдық кеңес бере алмайды. Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының алғашқы жылдарында бейбіт судьялардың жауапкершілігі қазіргіден әлдеқайда ауқымды болды және әділеттілікті қамтамасыз етуде кеңірек рөл атқарды.

Оңтүстік Австралия

Оңтүстік Австралияда екі түрлі судья бар: бейбіт судья және арнайы судья. Оңтүстік Австралиядағы бейбіт судья – әдетте қоғамда жақсы қадір-қасиетке ие, заңдық мәлімдемелерге, анттарға, құқықтан бас тартуға, іздестіру ордерлеріне, есірткі ордерлеріне куәлік етуге және қол қоюға, түпнұсқа құжаттардың көшірмелерін растауға, сондай-ақ сенімхаттар мен қамқоршылық құжаттарына қол қоюға куә болуға уәкілді адам. Бірақ, судья қол қоюшының қабілетіне көз жеткізсе ғана. Арнайы судья (SJ) – Оңтүстік Австралиядағы бейбіт судьяның жоғары деңгейі; олар шағын сот мәжілістері бөліміндегі магистрат сотында отырып, істерді тыңдайды. Оңтүстік Австралияның Бас прокуроры бейбіт судьяларды табуға арналған веб-сайт құрды. Көптеген қалалық және көптеген аймақтық кеңестерде (жергілікті өкімет органдарында) белгілі бір уақытта бейбіт судьялар тұрақты түрде жұмыс істейді. Оңтүстік Австралиядағы алғашқы әйел судьялар 1915 жылдың шілде айында тағайындалды.

Батыс Австралия

Батыс Австралиядағы бейбіт судьялар губернатор тағайындайды, ол оларды қоғамда кең ауқымды ресми әкімшілік және сот функцияларын орындауға уәкілеттендіреді. Магистраттар сотында төрелік етумен қатар, бейбіт судьяларды Батыс Австралия полициясы жиі іздестіру ордерлеріне қол қоюға және күйе жазбаларын беруге шақырады. Әкімшілік міндеттерге құжаттарға, мысалы, өсиеттерге және заңды мәлімдемелерге куәлік беру кіреді. "Түрме судьялары" – бұл түрме жүйесіндегі істерді қарау үшін тағайындалған бейбіт судьялардың ерекше тобы. Батыс Австралияның бейбіт судьялары Кокос (Килинг) аралдары мен Рождество аралы сияқты Австралияның сыртқы территорияларын да қамтиды.

Бельгия

Бельгияда бейбіт судьялар (vredegerecht, Friedensgericht) елдің сот жүйесіндегі шағын сомалық дауларды қарауға арналған соттар ретінде жұмыс істейді; олар Бельгия сот жүйесінің ең төменгі сатысында тұрады және тек азаматтық істерді қарайды. Бельгияның әр сот округінде бір бейбіт судья бар, 2017 жылғы мәліметтер бойынша олардың саны 187-ге жетеді. Бейбіт судьялар даулы сома 5000 евроны (2018 жылдың қыркүйегіне қарай) аспайтын істер бойынша бастапқы құзыреттілікке ие, басқа соттың немесе трибуналдың ерекше құзыретіне жататын мәселелерден басқа. Сонымен қатар, бейбіт судьялар дау сомасына қарамастан, жылжымайтын мүлікті жалға беру немесе жалға алу, шығарып жіберу, жеңілдік құқығы, жерді біріктіру, тұтыну несиесі немесе төленбеген коммуналдық төлемдер сияқты бірқатар мәселелер бойынша бастапқы құзыреттілікке ие. Бейбіт судьялар отбасылық құқықтың белгілі бір салаларында да бастапқы құзыреттілікке ие, ең бастысы – қабілетсіз қарттарға заңды қамқорлық тағайындау және психикалық аурулардың психиатриялық мекемелерге міндетті түрде жатқызылуы. Бейбіт судьялардың шешімдері, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, бірінші инстанция сотына шағымдануға болады.

Канада

Канадада бейбіт судьялары провинциялық деңгейде әділеттілікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Судьялар, әдетте, Канада провинцияларының генерал-губернаторлары және Канада территорияларының комиссарлары, тиісті премьер-министрлерінің немесе Бас прокурорларының ұсынысы бойынша тағайындалады. Канада Британ империясында әйел судьяны екінші рет тағайындады (біріншісі бір жыл бұрын Оңтүстік Австралияда болған), аталған Эмили Мерфи 1916 жылғы 19 маусымда Эдмонтон қаласының (Альберта) Әйелдер сотында полиция судьясы қызметіне кірісті.

Британдық Колумбия

Британдық Колумбияда провинциялық сот заңына сәйкес, барлық судьялар бейбіт судьялар болып табылады, демек олардың бәрі заң сақшылары болып есептеледі.

Солтүстік-Батыс аумақтары

Солтүстік-Батыс территорияларында судьялар жеңіл қылмыстарды, қалалық ережелерді және белгілі бір қылмыстық істерді қарауға құқылы. Дегенмен, халық саны көп провинцияларда судьялар әдетте кепілдік беру отырыстарын және провинциялық құқық бұзушылықтар соттарын жүргізеді. Сот отырысынан тыс уақытта судья іздестіру ордерлерін беру сияқты басқа да сот функцияларын орындай алады.

Онтарио

Онтариода бейбіт судьялар соттан бұрынғы босату (кепілдік) отырыстары мен басқа да қылмыстық отырыстарды жүргізе алады. Сондай-ақ, бейбіт судьялар провинциялық ережелерді бұзу туралы істерді және муниципалитет ережелері бойынша қудалауды қарау құқығына ие. Бейбіт судьялар 65 жасқа толғанда зейнетке шығуы тиіс, бірақ Онтарио сотының Бас судьясының келісімімен 75 жасқа дейін жұмыс істей беруге құқылы.

Квебек

Квебекте екі түрлі бейбіт судья бар: әкімшілік бейбіт судья және төраға бейбіт судья. Әкімшілік бейбіт судьялар – Әділет министрі тағайындайтын сот қызметкерлері, олар қылмыстық іс-шараларды қабылдау және ордерлер беру сияқты міндеттерді атқарады. Төраға бейбіт судьялар Ұлы мөрмен бекітілген комиссия арқылы тағайындалады және кейбір қылмыстық істерді қарауға және ордерлер беруге құқылы. Олар кем дегенде он жыл тәжірибесі бар адвокаттардан тағайындалады және 70 жасқа толғанға дейін толық жұмыспен қамтылады.

Юкон

Юконда әділет судьялары – соттың төңкерілмеген лауазым иелері. Олар Юконның аумақтық сотының құрамына кіретін Әділет судьялары сотында отырады.

Гонконг

Гонконгта бейбіт судьялардың тарихи функциялары толық жұмыс күніне еңбек ететін, заң білімі бар судьялармен алмастырылды. Бүгінгі таңда бейбіт судьялар – үкімет тарапынан қоғамдық қайраткерлерге және белгілі бір лауазымдарда қызмет ететін адамдарға берілетін құрметті атақтардың бірі. Олардың сот функциялары жоқ, ал негізгі міндеттеріне түрмелерді, жас күдіктілер мен есірткіге тәуелділерге арналған мекемелерді, психиатриялық ауруханаларды, уақытша ұстау орындарын, пана орындарын, қабылдау және ұстау орталықтарын аралау, заңмен бекітілген мәлімдемелерді жасау және кеңесші комиссиялардың мүшелері ретінде жұмыс істеу кіреді. Олар сонымен қатар Mark Six лотереясының әділ өтуін қадағалайды.

Үндістан

Үндістанда бейбіт судьялар бар, бірақ қазір бұл лауазым бұрынғыдай маңызды емес. Үндістандағы белгілі судьялардың бірі – Кавасжи Жамшеджи Петигара. Калькутта Махаражасы Сэр Продют Кумар Тагордың ұлы, Махаража Прабирендра Мохан Тагор 1932 жылы бейбіт судья болып тағайындалды. Ол 1947 жылы Үндістанның бөлінуі кезінде болған қырқындарда 200-ден астам мұсылманның өмірін сақтап қалды, Калькутта және өз сарайында мұсылмандарды бағу арқылы.

Ирландия

"Тәуелсіз судьялар" 1922 жылға дейін Ирландияда болды, олар ұсақ қылмыстарды жедел түрде қарау үшін шағын сессияларда резидент магистраттардың бақылауымен отырып соттады, ал аудандық сот судьясымен (тоқсандық сессиялардың төрағасы ретінде) және қазылар алқасымен ауыр қылмыстарды тоқсандық сессияларда соттады. Ирландия еркін мемлекетінде бұл лауазым 1923 жылғы аудандық судьялар (уақытша ережелер) заңымен жойылды және 1924 жылғы сот актісімен толығымен жойылды. Олардың сот өкілеттіктері толық жұмыс күнімен, жалақы алатын, заң білімі бар аудандық судьялармен (қазір аудандық судьялар деп аталады) және сотқа тең өкілеттіктері жалақысыз бейбітшілік комиссарларымен ауыстырылды. Дегенмен, Жоғарғы Соттың бірнеше шағымдарынан кейін Бейбітшілік комиссарларының өкілеттіктері шектелді. Тіпті бір үкіметтік департамент "куә ретінде қол қойған адамның шын мәнінде Бейбітшілік комиссары екенін растайтын жаңартылған тізілім немесе сенімді деректер базасы жоқ. Мұндай тексеру мүмкін болмағандықтан, алаяқтық әрекеттердің қаупін жою және процестің адалдығын сақтау үшін тәжірибе өзгертілді" деген себеппен Бейбітшілік комиссарларының қолтаңбаларын қабылдауды тоқтатты. Жалпы, Бейбітшілік комиссарлары заңды мәлімдемелерге қол қоя алады және сирек жағдайда Garda Síochána (Ирландия полициясы) шақыру қағаздарын және іздестіру ордерлерін шығара алады. Бейбітшілік комиссары ант беруге куә болады. Сонымен қатар, Бейбітшілік комиссарлары заңды қамқорлар арасындағы кездесулер және басқа да мәселелерге қатысты қамқорлық туралы келісімдерге қол қоя алады. Бұл келісімдер заңды күшіне еніп, тек сот судьясы ғана өзгерте алады. Бейбітшілік комиссарларының тағайындалуы жақсы мінез-құлық және әдетте жергілікті қоғамдағы жоғары беделге негізделген.

Жамайка

Әділет министрлігінің мәліметінше, бейбіт судья – бұл сөзсіз адалдығы жоғары, жеке адамның құқықтарын қорғауға және белгілі бір қоғамдағы адамдарға әділдік орнатуға ұмтылатын адам. Бұдан өзге, бейбіт судья шағын сот отырыстарында сот қызметін атқарады, кәмелетке толмағандар сотының отырыстарына қатысады, сотқа шақыру қағаздарын жібереді, кепілге алу туралы өтініштерді қарастырады, құқықтық құжаттарды түсіндіріп, қол қояды, лицензиялау комиссияларында төрағалық етеді және кеңес береді. Ағылшын тілінде еркін сөйлей және жаза білетін кез келген Ямайка азаматы бейбіт судья бола алады. Кез келген клуб, ұйым немесе азамат қоғам үшін бейбіт судья болуға үміткерді ұсына алады. Бейбіт судьяларды генерал-губернатордың қалауымен тағайындайды.

Малайзия

Малайзияда бейбіт судьялар (малай тілінде jaksa pendamai, сонымен қатар JP деп қысқартылады) магистрат соттарында негізінен заң білімі бар (бірінші сыныпты) стипендиялық магистраттармен ауыстырылды. Дегенмен, штат үкіметтері бейбіт судьяларды марапат ретінде тағайындауды жалғастыруда. 2004 жылы бейбіт судьялардың бірнеше бірлестігі федералды үкіметке соттағы істердің жиналуын азайту мақсатында бейбіт судьяларға екінші сыныпты судьялар ретінде отыруға рұқсат беру үшін қысым жасады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландиядағы бейбіт судьялар институтының құқықтық негізі Парламенттің "Бейбіт судьялар туралы 1957 жылғы" Заңынан және одан кейінгі түзетулерден туындайды. Жаңа Зеландияда осы лауазымның екі деңгейі бар: стандартты "Бейбіт судья" деңгейі және бөлек "Соттық бейбіт судья". Осылайша тағайындалған адамдар сәйкесінше JP және JJP пост-номиналдарын пайдалана алады. Зейнеткерлікке шыққан JP Әділет министрінен "JP (зейнеткер)" пост-номиналын пайдалануға рұқсат алу үшін өтініш бере алады. JP лауазымына тағайындалу өмір бойына сақталады, егер ерікті түрде жазбаша нысанда отставка берілмесе, немесе JP әрекетсіздік, банкроттық немесе басқа нақты себептерге байланысты лауазымынан шеттетілсе немесе қызметтен босатылса.

Бейбітшілік әділдігі

Жаңа Зеландияда JP – қоғамда беделді адам, оған бірқатар құжаттарға куәлік етуге және қол қоюға, оның ішінде заңды мәлімдемелерге, соттағы жаңғыртуларға, құжаттардың куәландырылған көшірмелерін жасауға рұқсат беріледі. Шешілген жағдайларда олар азаматтық рәсімдерін өткізе алады және түрмелерде "Келуші судья" рөлін атқарады. Оларды жергілікті парламент депутаттары ұсынады және генерал-губернатор тағайындайды. Олар адалдыққа және сот антына қасты болулары тиіс.

Сот әділдігі

Егер жергілікті ЖП федерациясы бір немесе бірнеше ЖП қажеттілігін анықтаса, олар өз аумағындағы ЖП-лардан үміткерліктерді қабылдау туралы хабарлайды. Үміткерліктерді қабылдау аяқталғаннан кейін, іріктеу тізімі жасалады және сұхбаттасулар өтеді. Егер үміткер сұхбаттасу кезеңінен өтіп, қажетті оқу курстарын аяқтаса, емтихандарды сәтті тапсырса және тапсырмаларды орындаса, ол JJP ретінде қызметке бекітіледі. Бұл оның тиісті аудандық сотта шағын қылмыстық істерді қарау үшін судья болып тағайындалуы мүмкін дегенді білдіреді. Бұл жауапкерлерді қамауға алу, босатуға кепілдік беру және сот отырыстарын кейінге жылдыру сияқты өкілеттіктерді пайдалану міндеттерін қамтиды. JJP лауазымына тағайындау Әділет министрінің қаулысына байланысты, әдетте кем дегенде 5 жылға және жеке тұлға тұратын аймақта қажеттілік болғанша сақталады. Егер жеке тұлға шетелге көшіп кетсе, Жаңа Зеландияның басқа аймағына, онда бұл қызмет қажет болмаса, немесе жергілікті аймақта бұл қызмет қажет болмаса, JJP лауазымы тоқтатылады.

Берілген лауазымды адам

2012 жылға дейін барлық JP іздеу және қамау ордерлерін беруге құқылы болды, бірақ «Іздеу және бақылау туралы 2012» Жаңа Зеландия парламентінің заңы қабылдалғаннан кейін, бұл өкілеттік жеке лауазым – Еммитент-офицерге берілді. Заң бойынша, Еммитент-офицер міндетті түрде судья болуы керек емес. Сот жүйесіндегі кейбір лауазымдардың иелері (мысалы, сот хатшысы немесе сот хатшысының орынбасары) осы лауазымдарда қызмет еткен кезде заң бойынша автоматты түрде Еммитент-офицер болып табылады және қызметтен босатылған кезде бұл мәртебеден айырылады. JP немесе JJP 2012 жылдан кейін бұл өкілеттікті жүзеге асыру үшін жеке Еммитент-офицер болуға үміткер болуы керек. Үміткерлік процесі қосымша оқу курсын және емтиханды қамтиды, одан кейін Бас прокурор тексеру және бекіту процедурасын жүргізеді. Еммитент-офицер лауазымына тағайындалу мерзімі ең көп дегенде үш жылды құрайды және қажет болған жағдайда мерзімі біткеннен кейін тағы үш жылға ұзартылуы мүмкін.

Сингапур

Сингапурда бейбіт судьялардың функциялары толық уақытты, заң білімі бар судьяларға берілді. Сингапурдағы бейбіт судьялар (JP) Сингапур Республикасының Президенті тарапынан, 1970 жылғы Мемлекеттік соттар туралы заңтың 11(1) бабына сәйкес, өздерінің кәсіптерінде, мемлекеттік қызметте, әлеуметтік салаларда және қоғамда елеулі үлес қосқан көрнекті тұлғалардың арасынан бес жылдық мерзімге тағайындалады, мерзімі жаңаруға жатады. Бейбіт судьялар сот функцияларын атқармайды, олардың өкілеттіктері заңмен анықталады. Бейбіт судьяның функциялары, өкілеттіктері мен міндеттерінің мысалдары: 1933 жылғы Түрмелер туралы заңға сәйкес, тағайындалған бейбіт судья (қонақ судья ретінде) Сингапур түрмелеріне кез келген уақытта барып, түрме ережелерінің сақталуын тексеруі мүмкін. Ауыр түрме қылмысы туралы хабарлама алған жағдайда, бейбіт судья айыпталуды тергеп, кінәлі деп танылса, 30 күнге дейін қамау және 24 соққыдан тұратын жаза тағайындауы мүмкін. 1966 жылғы Қоғамдар туралы заңға сәйкес, егер заңсыз қоғамның жиналысы өтіп жатыр деген күдік болса, кез келген полиция қызметкеріне кез келген орынға кіруге рұқсат беруі немесе кіруді ұйымдастыруы мүмкін. Сондай-ақ, заңсыз қоғаммен байланысты заттарды тәркілеу үшін іздестіру ордерін және сол орында табылған кез келген адамды қамау үшін қамау ордерін шығаруы мүмкін. 1998 жылғы Сауда белгілері туралы заңға, 1995 жылғы Сауда кемелері туралы заңға, 1954 жылғы Парламент сайлауы туралы заңға және 1991 жылғы Президент сайлауы туралы заңға сәйкес ант беру рәсімін жүргізеді. Бейбіт судьялардың басқа да міндеттеріне Сингапур Мемлекеттік соттарында делдалдық қызмет көрсету немесе Неке тіркелімінде неке қию рәсімін жүргізу кіреді. Жаңа тағайындалған бейбіт судьялар Мемлекеттік соттар туралы заңтың 17-бабына сәйкес, өздерінің лауазымдық өкілеттіктерін жүзеге асыру алдында Мемлекеттік соттар туралы заңның қосымшасында көрсетілгендей, лауазымға ант және адалдыққа ант беруі тиіс. Президент кез келген бейбіт судьяның тағайындалуын жоюға құқылы.

Тонга

2014 жылы Тонгада алғаш рет бейбіт судьялар уәкілеттенді. Бұл судьяларды монарх тағайындайды, бірақ олардың қызметін және өкілеттіктерін Лорд-бас судья реттейді. Алғашқы бейбіт судьяларға кепілдік беру, іздестіру ордерлерін және сотқа шақыруларын беру, куәліктерді, жарияламаларды және анттарды қабылдау, сондай-ақ құжаттарға куәлік ету құқығы берілді. Қызмет мерзімі бір жылды құрайды және лауазым иелері қайта тағайындалуы мүмкін. Алғашқы 19 судья тағайындалды: ‘Айсея Таофи және Сионе Хинакāу Ниуатопутапудан; ‘Иноке Туамей’апи Ниуафо’оудан; Сиосиуа Хаусия ‘Эуадан; Сионе Палу, Сионе Факахуа, Ме’ите Фукофука және Кисионе Таулани Ха’апайдан; Салеси Каувака, Вилиами Пасикала, Ханители Фа’ануну, Мели Тауфаетеау және Молени Тауфа Вава’удан; және Салоте Фукофука, ‘Амелия Хелу, ‘Офа Ликилики, Тевита Факату, Сиоапе Ту’ионо және Семиси Тонгиа Тоңгатапудан.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльстегі сот төрешілері әдетте (көбінесе үш) бейбіт судьялардан (әйтпесе, сот төрешілері) құралады, олар қарапайым сот төрелігін жүзеге асырады. Олар қоғамдық жұмыстарға тағайындауға, бас бостандығынан айыруға (бір қылмыс үшін ең көп дегенде алты ай, бірнеше қылмыс үшін бір жылға дейін) немесе шексіз айыппұл салуға әкелетін құқық бұзушылықтар бойынша шешім қабылдайды. Заң және процедура мәселелері бойынша оларға заң білімі бар сот хатшысы және оның көмекшілері кеңес береді. Іс жүзінде, судьялардың жазалауға қатысты кең ауқымды мүмкіндіктері бар, олар айыппұл салуды, қоғамдық жұмыстарға тағайындауды немесе құқық бұзушылықтарды тоқтату арқылы қарастыруды қамтиды. Егер судьялар өздерінің жазалау өкілеттігі жеткіліксіз деп санаса, олар қылмыскерді сотқа жіберуге болады. Бейбіт судьялар – оқытылған еріктілер. Сотқа тағайындалу үшін арнайы біліктілік талап етілмейді, бірақ судьяларға зиялылық, салауаттылық, адалдық және әділдікпен әрекет ету қабілеті қажет. Бейбіт судьялар оқытылған еріктілер, бірақ кейбір мамандықтарда (полиция қызметкерлері) жұмыс істейтіндер мүдделердің қақтығысуы мүмкін болғандықтан тағайындалмайды. Барлық жаңа бейбіт судьялар отырысқа қатысу алдында жан-жақты оқытудан өтеді. Жаңа тағайындалған судьяларды баптау үшін менторлық бағдарлама бар (менторлар – кем дегенде үш жыл қызмет еткен судьялар). Оқуды Сот колледжі жүргізеді және олардың лауазымына қажетті заң мен процедураны қамтиды. Олар соттағы мансабының барысында оқуды жалғастырады және әр төрт жыл сайын (төрағалық етуші судья үшін әр екі жыл сайын) өздерінің лауазымын орындауға қабілетті екенін тексеру үшін бағаланады. Жастар сотына немесе отбасылық мәселелермен айналысатын судьяларға қосымша оқыту беріледі. Жаңа судьялар алғашқы он сегіз ай ішінде кем дегенде алты рет менторлармен бірге отырады. Бейбіт судьялар жалақы алмайды, бірақ олар жол шығыстарын, күнкөрісін және сотта отырғанда жұмыс берушісі төлемеген жағдайда жұмыс істеу мүмкін болмағандықтан туындаған шығындарды өтеу үшін жәрдемақы ала алады, күніне 116,78 фунт стерлингке дейін. Мұндай адам Англия мен Уэльстегі кез келген сотта отыра алады, бірақ іс жүзінде олар жергілікті сотқа тағайындалады (жергілікті сотты білдіретін сөздік және құқықтық термин). Бейбіт судьялар көбінесе үш адамнан тұратын комиссия ретінде отырады; көп жағдайда екі адамнан кем емес, жеке судья процедурасы бойынша қаралатын істерден басқа. Олардың көпшілігі Магистраттар қауымдастығының мүшелері болып табылады, ол кеңес береді, оқытады және судьяларды өкілдік етеді. Бейбіт судьялар жылына кемінде 26 отырыс (жарты күн) өткізуі керек. Заң бойынша, жұмыс беруші бейбіт судьяға осы қызметті атқару үшін жұмыстан уақыт беруі керек. Бас судья – төрағалық етуші судья (ПЖ) және сотта оны «мырза» немесе «ханым» немесе «Сіздің құрметіңіз» деп атау керек, ал судьяларды бірлесіп «Сіздердің құрметтеріңіз» деп атау керек. Жазбаша түрде олар әдеттегі аты-жөнінен кейін «JP» (Бейбіт судья) деп жазады. Комиссиядағы басқа судьялар «қанаттар» деп аталады. Үш судьяның барлығы да шешім қабылдауға теңдей қатысады және бірдей билікке ие, бірақ төрағалық етуші судья ашық сотта олардың атынан сөйлейді. Ауыр қылмыстар бойынша судьялар айыптау және істі сотқа жіберуге жауапты (бұрынғыда бұл міндет үлкен қазылар алқасымен орындалған). Сондай-ақ, судьялар азаматтық сот төрелігіне, мысалы, отбасылық сот төрелігіне немесе лицензиялауға қатысты мәселелер бойынша шағымдарды қарауға құқылы. Олардың алкоголь, ставкалар және клубтарды лицензиялау бойынша құзыреті болғанмен, ол 2003 жылғы Лицензиялау туралы заң бойынша жергілікті билік органдарына берілді. Қазіргі таңдағы судьялар лицензиялау мәселелерінде тек жергілікті биліктің шешімдеріне шағымдарды қарау ретінде ғана әрекет етеді. Бейбіт судьялар полицияға және басқа да билік органдарына іздестіру ордерлері сияқты бұйрықтар беруге жауапты. Бұрын олар ордерге түнде қол қою қажет болған жағдайда, тұрған жерінен 15 миль қашықтықта тұруға міндетті болған. 2003 жылғы Соттар туралы заңмен олар жергілікті сот аймақтарымен алмастырылды, яғни бұл талап ресми түрде енгізілмейді. Соттар туралы 2003 жылғы Заңның 7-бабында «Англия мен Уэльс үшін бейбітшілік комиссиясы құрылады» делінген. Осылайша, Англия мен Уэльстегі әрбір судья сол жерде кез келген сотта судья ретінде әрекет ете алады. Кардифф магистраттық соты – 2006 жылғы Компаниялар туралы заң бойынша есептерді кешіктіру немесе директорлардың құқық бұзушылықтары сияқты қылмыстарды қарастыратын елдегі жалғыз сот. Вестминстер магистраттық соты бүкіл Ұлыбритания бойынша терроризм және экстрадициялық қылмыстарды қарауға арнайы жауапкершіліктерге ие. 2003 жылғы Соттар туралы заң судьяларды тағайындаудың қазіргі заңдық негізін қамтамасыз етеді, ол егемендіктің атынан Лорд-канцлер жүзеге асырады. Судьялар да осы механизм арқылы қызметтен алынуы мүмкін. 1714 жылға дейін судьялар кез келген уақытта және кез келген жерде заңмен танылған кедейлер тарапынан көмек сұрап жүгінуге құқылы болған. Оларға жәрдем көрсетуді талап ететін бұйрықты осы жерде жазуы жиі кездесетін. Магистратура – Англияда кем дегенде 1327 жылдан бері бар ежелгі институт. Бұл лауазым «жергілікті әділдік» және «теңдестердің әділдігі» қағидаларына негізделген. 2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, отырысқа қатысатын судьялардың 56%-ы әйелдер, 13%-ы қара және азиялық этникалық топтарының өкілдері, ал 82%-ы 50 жастан асқан. Кашиф М. Хан JP 1998 жылы Ұлыбританиядағы этникалық азаматтардан ең жас судья болып тағайындалды. Ол 2010 жылға дейін Уолтем Форест магистраттық сотында қызмет етті.

Шотландия

Шотландияның құқықтық жүйесінде Бейбіт судьялар – бұл қазіргі таңда Бейбіт судьялар сотында қызмет ететін еріктілер. Бұл соттар 2009 жылы 1975 жылы құрылған аудандық соттардың орнына енгізілді, ал олар өз кезегінде қалалық полиция соттарын алмастырды. Судьялар жеке немесе үш адамнан тұратын топта отырады, ал төрағалықты немесе сот хатшысы қызметін атқаруды білікті заңгер немесе сот хатшысы жүзеге асырады. Олар тыныштықты бұзу, мас болу, ұсақ шабуылдар, шағын ұрлықтар және 1982 жылғы «Шотландия азаматтық үкіметі» заңы бойынша жасалған құқық бұзушылықтар сияқты көптеген істерді қарастырады. Бейбіт судьяның ең жоғары жазалау өкілеттігі – 60 күнге дейін бас бостандығынан айыру, немесе 2500 фунт стерлингке дейін айыппұл салу, немесе екеуі де, сондай-ақ жүргізушілердің құқығын шектеу. 2006 жылы Шотландия үкіметі Шотландияда шерифтік және аудандық соттардың басқаруын біріктіру ниетін білдірді, бірақ Лорд-президенттің басшылығымен біріктірілген сот жүйесін құру жобасының аясында судьяларды сақтап қалуды көздеді. «Қылмыстық іс жүргізу және т.б. (Реформа) (Шотландия)» 2007 жылғы заңы қабылданғаннан кейін, бейбіт судьялар соты шерифтік аймақтар бойынша енгізілді. Глазгодағы істердің көптігіне байланысты үш заңгер «шәкіртақы судьялар» ретінде жұмысқа алынуы қажет болды, олар судьялардың орнында отырды. Шәкіртақы судьялар сотының жазалау өкілеттігі қысқартылған істер бойынша шерифтік соттың жазалау өкілеттігімен бірдей болды, яғни қылмыскерді бір жылға дейін бас бостандығынан айыруға немесе оған айыппұл салуға құқық берді. Шәкіртақы судьялар шерифтермен алмастырылды.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда жағдай бастапқыда 1922 жылға дейінгі Ирландиядағыдай жалғасты. Алайда, бейбіт судьялар 1935 жылдан кейін шағын сот мәжілістерінде отыруын тоқтатты («Жылыту юрисдикциясы және қылмыстық әділет туралы заң» (Солтүстік Ирландия) 1935 ж.). Осыдан бері Солтүстік Ирландиядағы магистрат соттары заң білімі бар тұрақты магистраттардан (қазір аудандық судьялар (магистрат соттары) деп аталады) құралды, олар балаларға қатысты істерден басқа барлық жағдайда жалғыз отырды, онда екі халық қазысы (lay panelist) магистратпен бірге отырды. Бейбіт судьялардың өкілеттіктері сот отырыстарын өткізумен, адамдарды бейбіт мінез-құлық сақтауға міндеттеумен, ордерлерге, шақыруларға және басқа ресми құжаттарға қол қоюмен шектелді. Олар әр округтік сот бөлімінің комитеті ұсынғаннан кейін лорд-канцлер тағайындады. 2002 жылғы «Әділет» (Солтүстік Ирландия) заңы жаңа халық қазысы лауазымын енгізді, олар белгілі бір мәселелер бойынша магистрат соттарында тұрақты магистраттармен бірге отырады. Англия мен Уэльстегіден айырмашылығы, «халық қазысы» – бұл лауазымның ресми атауы, ол магистрат соттарында отырмайтын, қазіргі бейбіт судьялардан ерекшеленеді. Алғашқы халық қазысы 2005 жылы тағайындалды. Екі халық қазысы аудандық судьямен (магистрат соты) бірге балаларға қатысты қылмыстық істерде (бұрынғы халық қазысы алқа мүшелерін алмастырып) және Отбасылық істер жөніндегі сот мәселелерінде отырады. Аудандардың судьясы (магистрат соты) кем дегенде жеті жыл тәжірибесі бар адвокат немесе солиситор болып табылады және төрағалық етеді. Бейбіт судьялардың қылмыстық әділет саласындағы көптеген функциялары халық қазысына берілді. Солтүстік Ирландияда бейбіт судьяларды тағайындау тоқтатылатыны күтілуде, бірақ бұрын тағайындалғандар лауазымын және 2002 жылғы заң бойынша халық қазысына берілмеген функцияларын сақтайды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың кейбір штаттарында бейбіт судья – шектеулі юрисдикциясы бар соттың судьясы, магистрат немесе белгілі бір заңдық немесе ортақ құқық бойынша магистрлік өкілеттіктерге ие сот төрешісі. Кейбір штаттарда осы лауазымға қойылатын талаптар ерекше немесе бірегей ерекшеліктері болуы мүмкін. Бейбіт судья әдетте, қарапайым қылмыстар, жол қозғалысы ережелерін бұзу және өзге де ұсақ қылмыстық құқық бұзушылықтарды қарастыратын сотқа төрағалық етеді. Сондай-ақ, бейбіт судья шағын сомадағы қарыздар, жер иесі мен жалға алушы арасындағы даулар немесе басқа да шағын талаптар бойынша да іс жүргізуге құқылы болуы мүмкін. Бейбіт судьялар алдындағы сот отырыстары көбінесе басқа соттардағы отырыстарға қарағанда жылдам және ресми талаптарсыз өтеді. Кейбір юрисдикцияларда бейбіт судьяның алдында кінәлі деп танылған немесе жауапкершілігі анықталған тарап, жоғары сот судьясының алдында қайта сот отырысын өткізуге құқылы болуы мүмкін, бұл шағымдану емес. Бейбіт судья сондай-ақ азаматтық некелерді де тіркеуге құқылы.

Аризона

Бейбіт судьясы қалалық судьямен бірдей юрисдикцияға ие, жол қозғалысы және ұсақ құқық бұзушылықтар, сондай-ақ тыйым салу туралы бұйрықтарға қатысты істер бойынша, бірақ олардың қарауына тиесілі істер бір ғана муниципалитет шегінде болмайды. Сонымен қатар, Әділет соты округтік ережелерге (бақылаушылар кеңесі бекіткен, тек корпорацияланбаған аумақтарға қолданылатын ережелерге) қатысты істерді, 10 000 долларға дейінгі азаматтық талаптарды, 2 500 долларға дейінгі шағын талаптарды (Марикопа округінде 3 500 долларға дейін) және шығарылым туралы бұйрықтарды (жалдама төлеушінің күштеп шығару немесе арнайы шығару ісін сәтті аяқтағаннан кейін) қарастырады. Бейбіт судьялары, сондай-ақ JP немесе Әділет сотының судьялары деп те аталады, төрт жылдық мерзімге учаскелер деп аталатын белгілі бір округтерден партиялық сайлауларда сайланады. Олар неке қиюға, ант қабылдауға, сот этика кодексін сақтауға және сот әкімшілігінің барлық аспектілеріне қатысты штаттың басқа барлық судьяларымен бірдей өкілеттіктерге және жауапкершілікке ие. Алайда, Аризона заңнамасы бейбіт судьяларының міндетті түрде заңгер болуын талап етпейді. Көптеген бейбіт судьялары заңды білім алмайды, бірақ Аризона Жоғарғы Сотының талабы бойынша барлығы Аризона Сот Колледжіндегі курсты аяқтауы тиіс. Аризонадағы муниципалдық судьялар да заңгер болуға міндетті емес.

Арканзас штаты

Арканзаста бейбіт судьясы – басқа штаттардағы округ комиссары немесе округ басшысына баламалы сайланған лауазым. Арканзас JP-лары 9, 11, 13 немесе 15 JP-дан тұратын округтік кворум сотында отырады. Кворум соты – округ істеріне жалпы жауапкершілік жүктелетін, бір округтен сайланатын жартылай штатты орган. Олардың міндеттеріне бюджетті бекіту, жаңа ережелерді қабылдау (қылмыстық құқық бұзушылық деңгейінде), мүлік салығы мөлшерлемесін белгілеу және басқа сайланған лауазым иелерімен жұмыс істеу кіреді. Кворум сотын басқаратын, толық штатты сайланған округ әкімшісі – округ судьясы. Бейбіт судьяларының да, округ судьясының да сот өкілеттіктері жоқ, бірақ олар азаматтық некеге рұхсат беруге құқылы. Бейбіт судьялары осы партиялық лауазымдарға екі жыл сайын сайланады.

Коннектикут штаты

Коннектикут штатындағы бейбіт судьялар неке қию рәсімін өткізуге құқылы. Кейбір штаттардан өзгеше, Коннектикут штатының бейбіт судьялары мұндай рәсімдерді орындаудан бас тартса, жазаланбайды. Олардың жалпы өкілеттігі нотариустардың өкілеттігімен бірдей.

Флорида

Флорида 1821 жылы Испаниядан сатып алынғаннан бастап, 1968 жылы Флорида Конституциясына түзетулер енгізіліп, лауазым жойылғанға дейін бейбіт судьялар (және оларға сәйкес констебльдер) болды. 1940 жылдан 1968 жылға дейін Флорида округтері жергілікті референдумдар өткізуге құқылы болды, бұл округтік сайлаушыларға әр округ бойынша лауазымды жоюға мүмкіндік берді. Мысалы, Флориданың астанасы Таллахасси орналасқан Леон округі, 1958 жылғы күзгі сайлауда бейбіт судьяларды (және олардың констебльдерін) жоюға дауыс берді. 1958 жылға қарай округтік комиссия JOP аудандарының санын ғасыр басындағы 13 ауданнан тек екі ауданға дейін азайтты. Автомобиль дәуірі округтік шерифке бүкіл округті патрульдеуге және азаматтарға сот ісі үшін сотқа баруға мүмкіндік берді.

Луизиана

Луизиана штатындағы бейбіт судьялар алты жылдық мерзімге округ немесе ауданның сот билігі ретінде сайланады, бірақ қалалық соттар бар жерлерде сайланбайды. Даулы сома 5000 доллардан аспаған жағдайда азаматтық мәселелер бойынша сотқа қарайды. Егер жылжымайтын мүлікке қатысты құқықтар туралы мәселе туындаса, мемлекет немесе оның кез келген әкімшілік бөлімшесі жауапкер болса, немесе мұрағалу және қамқорлық мәселелерінде олардың сотқа қарайтын құқығы жоқ. Олар неке қию рәсімдерін өткізуге уәкілді. Қазіргі таңдағы бейбіт судьялардың саны шамамен 390-ға жуық.

Мэн штаты

Мэн штатында 1981 жылдан 1988 жылға дейін әділет судьясының лауазымы нотариус лауазымымен біріктірілді. Әділет судьясы лауазымына жүктелген міндеттер 1988 жылы толығымен нотариусқа берілді. Қазіргі таңда Мэн штатындағы "Әділет судьясы" деп аталатын лауазым – сот қызметкері, адвокат, ордерлер беру және шағымдануларға жауап беру процесіне қатысатын адам. Алайда, бұл лауазым қазіргі нотариус лауазымымен немесе бұрынғы әділет судьясы лауазымымен байланысты емес және Мэн штатының Корпорациялар, Сайлау және Комиссиялар бюросының құрамына кіреді. Бұдан өзге, қалалық әкімнің ұсынысы бойынша, губернатор оларды қылмыстық істерде кепілдік алуға уәкілеттік бере алады.

Миннесота штаты

Миннесота штатында 1977 жылы әділет судьясы лауазымы жойылды (Minn. Stat. 487.35). Бұл лауазым 40 жылдан астам уақыттан бері жоқ, бірақ жеке неке тойларын өткізу қызметтерін ұсынатын кейбір адамдар қателікпен өзін әділет судьясы деп атайды, осы лауазым жойылғандықтан бұл терминнің дұрыс қолданылуы күмәнді. Дегенмен, Миннесота заңына сәйкес, судьялар, зейнеткер судьялар, сот әкімшілері, зейнеткер сот әкімшілері және заңда белгіленген басқа да мемлекеттік қызметкерлер, сондай-ақ кез келген діни ұйымның лицензиясы немесе діни қызметкерлік куәлігі бар дін қызметшілері, округ тіркешісіне өзінің құжаттарын ұсынғаннан кейін неке тойларын өткізуге және рәсімдеуге құқылы (Minn. Stat. 517.04).

Нью-Йорк

Әділет соттары – Нью-Йорк штатындағы жол қозғалысы ережелерін бұзу туралы істерді, қылмыстық және қоршаған ортаны қорғау заңнамасын, шағын талаптарды және жергілікті кодекстерді, мысалы, құрылыс нормаларын бұзуды қарастыратын соттар. Конституциялық тұрғыдан әділет соттары Нью-Йорк штатының Бірыңғай сот жүйесінің бөлігі болғанымен, штаттық заң әдетте әділет соттарын Нью-Йорк штатының Сот әкімшілігінен (OCA) тәуелсіз етеді және оларды қаржыландыратын жергілікті органдардың жауапкершілігіне жүктейді. Қалалық соттар көбінесе қала соттары деп, ал ауылдық соттар ауыл соттары деп аталады. Нью-Йорк штатындағы қалалық соттар көбінесе осыған ұқсас істерді қарастырады, бірақ олар әділет соттары емес. Әділет соттарының судьяларының ресми атауы – судья, бұл атау Нью-Йорк Жоғарғы сотының судьяларында да қолданылады. Дегенмен, көпшілік, оның ішінде заңгерлер де оларды көбінесе судья деп атайды. Жалпы алғанда, әділет соттарының судьялары адвокат болуы міндетті емес, тек ауылдағы әділет соттарында ғана адвокат болу талабы қойылады. Көпшілік жағдайда олар адвокат емес. Мұндай соттардың көпшілігі шағын қалалар мен ауылдарда орналасқан, онда тұрғындардың арасында адвокаттар жоқ. Ірі қалаларда судьялар көбінесе адвокаттар болады. Судьялар мен сот хатшылары OCA-дан оқудан өтеді, бірақ істерді қарау тәсілінде үлкен айырмашылықтар бар. Бұл сот процедуралары мен істің нәтижесін қамтиды. Кейбір соттар сотқа келмеген полицейдің айып талқысын тоқтатып жібереді, ал басқалары полицейге тағы бір мүмкіндік беру үшін істі кейінге шегереді. Кейбір соттарда полицейлер өздерінің айыптарын өздері қарастырады, ал басқаларында округтік прокурордың көмекшісі немесе қалалық немесе ауылдық прокурор айыптарды қарастырады. Бұл тіпті полицейдің статусына байланысты да өзгеруі мүмкін, мысалы, штаттық полицейлер мен орынбасарлары өздері жазған айыптарды, ал қалалық полиция жазған айыптарды қалалық прокурор қарастырады. Ірі қалалардағы соттар аптасына бірнеше рет, әр отырыста ондаған іс қарап, адамдар өз істерінің қаралуын күтуге сағаттап уақыт жұмсауы мүмкін. Ал кейбір шағын қалалардағы іс жүктемесі өте жеңіл болады, сот айына бір рет жиналып, бірнеше іс қарайды. Қалалар мен ауылдардағы барлық қылмыстық қудалау әділет сотында басталады. Қылмыстық құқық бұзушылықтар әділет сотында ғана қаралады, ал ауыр қылмыстар, әдетте, күдікті сотқа жіберілгеннен кейін округтік сотқа жіберіледі. Нью-Йорк штатынан тыс жерлердегі ұқсас мәселелерді әділет төрешісі қарастырады. Қалалық және ауылдық судьялар сондай-ақ, олар қызмет ететін қала немесе ауыл орналасқан округ шегінде ғана қолданылатын, Нью-Йорк штатының нотариусының шектеулі өкілеттіктеріне ие; олар ант қабылдау және растау рәсімдерін жүзеге асыра алады, сондай-ақ орындау туралы куәландырулар мен дәлелдемелерді қабылдай алады. Кейбір судьялар штат бойынша еркін саяхаттауға мүмкіндік беру үшін және нотариустың қосымша артықшылықтары мен халықаралық құқықтық танылуын алу үшін ресми Нью-Йорк нотариустық куәлігін алуға тырысады және алады.

Нью-Гэмпшир

Нью-Гэмпшир штатының бейбіт судьялары – губернатор мен Атқарушы кеңес тағайындайтын, бес жыл мерзімге қызмет ететін сот өкілдері. Олар ант қабылдауға, құжаттарды куәландыруға, неке тойларын өткізуге және 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап, бір жынысты жұптар үшін азаматтық одақтарды ресімдеуге өкілетті. Сонымен қатар, олар негізді себептермен міндетті психиатриялық сараптама тағайындауға, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер комиссарының оқшаулау немесе карантин туралы бұйрықтарының орындалуын қадағалау бойынша сот өкілі ретінде әрекет етуге, мемлекеттік қызметкерлерге қызметтік ант беруге, жауапты сұрақтарды алуға және сотқа шақыру қағаздарын беруге құқылы. Нью-Гэмпшир штатының бейбіт судьялары, сондай-ақ, антхатпен расталған нақты себептер көрсетілген жағдайда, қамауға алуға, іздестіруге, әкімшілік тексеруге және сот шешімімен қылмыстық істерде кепілдік мөлшерін белгілеуге және қабылдауға уәкілетті.

Солтүстік Каролина

Солтүстік Каролина провинциясы тұсында (1712-1776) бейбіт судьялар болған. Олар колониялық губернатор тағайындаған және округтерде немесе аудандарда қызмет еткен. Судьялар сот ісін жүргізу үшін маңызды болған. Тәуелсіздік алғаннан кейін, Солтүстік Каролинаның 1776 жылғы Конституциясы және Солтүстік Каролина Бас Ассамблеясының 1777 жылғы қаулысы Солтүстік Каролина штатында бейбіт судьялардың мәртебесін қайта анықтады. Бейбіт судьяларға неке қиюға рұқсат берілді, сондай-ақ соттың басқа да міндеттерін орындап, салық жинауға көмектесті. 1868 жылғы Солтүстік Каролина Конституциясынан кейін судьялардың міндеттері одан әрі азайтылды және төменгі соттар таратылды.

Вермонт штаты

Вермонт штатындағы судьялар екі жылдық мерзімге сайланатын округтік лауазым иелері болып табылады. Олар округтің әр қаласы мен ауданынан сайланады, ал әрбір муниципалитеттен сайланған судьялардың саны халық санына байланысты 3 немесе 5-тен 12 немесе 15-ке дейін өзгереді. Олар көбінесе сайлау, дауыс беру және қалалық мәжілістерде қызмет етеді, сондай-ақ өздерінің муниципалитеттерінде азаматтық билік және салық жеңілдету органдарында отырады. Азаматтық билік органдары ретінде жиналғанда, олар сайлау туралы дауларды және сайлаушыны тіркеу қажеттігі туралы келіспеушіліктерді бірінші кезекте шешу құқығына ие. Егер жылжымайтын мүліктің салығы үшін бағалау туралы шағым азаматтық билік органына түскен жағдайда, мүлікті тексеру үшін кем дегенде үш мүше тағайындалады. Олар штаттың кез келген жерінде азаматтық неке қиюға құқылы және әдеттегі тіркеу ақысын төлемей нотариус ретінде жұмыс істей алады. Судьялар Жоғарғы Соттың тапсырысымен әділет судьясы ретінде де қызмет ете алады. Бірақ судьяны әділет судьясы ретінде тағайындау мүмкіндігі ешқашан пайдаланылмаған және болашақта да пайдаланылмауы мүмкін; 2019 жылдың маусым айында Вермонт Жоғарғы Сотының судьясы Мэрилин Скоглунд бейбіт судьяны әділет судьясы ретінде тағайындау идеясын "шын қорқынышты идея" деп сипаттап, мұндай жағдайға ешқашан куә болмағанын айтты.

Вайоминг

Эстер Хобарт Моррис 1870 жылы Америка Құрама Штаттарында тұңғыш әйел әділет судьясы болды. Ол судья ретіндегі қызметін 1870 жылдың 14 ақпанында Вайоминг штатының Саут-Пасс-Сити қаласында бастап, шамамен 9 ай қызмет етті.

Басқа соттармен алмастыру

Көптеген штаттарда бейбіт судья лауазымы жойылған немесе басқа сотқа, мысалы, қазылық сотқа берілген. Ірі қалалардағы істерді тек сол қаланың құзыретіндегі қалалық сот қарауы мүмкін. Бейбіт судья лауазымын жоюға жасалған көптеген күш-жігерді Америка адвокаттар қауымдастығы бастады, ол заң білімі жоқ судьяларды енді қажетсіз деп санайды, өйткені бұрын бейбіт судьялар қолданыла бастаған кездегіден қазіргі кезде заң білімі бар адамдардың саны едәуір артқан. Калифорнияда бұрын заңгер емес судьялармен жұмыс істейтін бейбіт соттар болған, бірақ 1974 жылы Калифорния Жоғарғы Сотының бірауыздан қабылдаған шешімінен кейін оларды кезең-кезеңмен тарату басталды. Ол шешімде, АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуіне сәйкес, қылмыстық іс бойынша төрағалық етуге заңгер емес адамға рұқсат беру федералдық процестің бұзылуы болып табылады, бұл айыпталушының қамауға алынуына әкелуі мүмкін еді. Сот, Гидеон мен Уэйнрайт ісінен (1963) кейін, Гидеон бойынша айыпталушыға тағайындалған адвокаттың заңдық аргументтерін түсінбеуге қабілетсіз адамның алдында іс қаралуына рұқсат берудің ақылға сыймайтынын нақты мойындады. 1994 жылы қалған бейбіт соттар 191-ші ұсыныс қабылдануымен қалалық соттарға біріктірілді, ал 1998 жылы сайлаушылар 220-ші ұсынысты қабылдады, ол қалған қалалық соттарды (төменгі юрисдикциядағы жалғыз соттарды) жоғары соттарға (жалпы юрисдикциядағы соттарға) біріктіруге рұқсат берді. Алайда, әр округтегі әр бірігуге қатысқан судьялардың келісімі міндетті болды, бұл процесс 2001 жылы аяқталды. Қазіргі Калифорния заңнамасына сәйкес, Калифорнияның барлық судьялары лицензиясы бар адвокаттар болуы керек. АҚШ Жоғарғы Соты Нортқа қарсы Рассел ісінде Кентуккидегі полиция соттары жүйесінде заңгер емес судьяларды пайдаланудың Конституцияның он төртінші түзетуімен келісетінін, оның ішінде тиісті процеске және заң алдындағы теңдікке кепілдік беруді айтты.