Кіріспе

PZL W 3 Sokół (ағылшын тілінде: "Falcon") – орташа өлшемді, екі қозғалтқышты, көп мақсатты тікұшақ, поляк тікұшақ құрастырушы компаниясы PZL Świdnik тарапынан әзірленген және өндірілген, қазір Leonardo компаниясына тиесілі. Бұл Польшада толығымен жобаланып, өндірілген алғашқы тікұшақ.

Шығу тегі

1973 жылы PZL Świdnik зауытында W 3 Sokół жобасы басталды; жобалау жұмыстарын авиация инженері Станислав Каминский басқарған команда жүзеге асырды. Жобаға зор әсер еткен фактор – КСРО-дағы әскери және азаматтық авиацияның қажеттіліктері, оның негізгі операторы ретінде осы ел қарастырылған болатын. 1979 жылдың 16 қарашасында "Сокол" тікұшағы алғашқы ұшуын жасады. Жоғары қарқынды сынақ бағдарламасынан кейін, тікұшақтың үлгісі Польша, Ресей, АҚШ және Германия авиациялық органдарынан сертификатталды. 1993 жылдың мамыр айында "Сокол" тікұшағы Федералды авиация басқармасының (FAA) FAR Part 29 стандарттарына сәйкес сертификатталды, ал сол жылдың желтоқсанында неміс сертификатын алды. 1985 жылы "Сокол" тікұшағының шамалы көлемде өндірісі басталды. 1996 жылдың маусым айында компания 100-ші "Сокол" тікұшағын шығарды.

Хузар туындысы

1990 жылдары PZL Świdnik компаниясы "Хузар" атты ұрыс далалық тікұшасын жасауға күш салды. Бұл тікұшақ W 3 Sokol тікұшағының корпусына негізделіп, Польша армиясы үшін 350 миллион долларлық шарт бойынша 100 шабуылдық тікұшақ өндіруді көздеген еді. 1998 жылы Польша Министрлер Кеңесі жоспарланған "Хузар" жобасын қолдау үшін жаңа тендер жариялауды ұсынды. Рафаэльдің NT D танкіге қарсы зымыраны таңдалып алынғанмен, бұл бірнеше сынақ ұшырудың сәтті аяқталуына байланысты болды; егер сынақтар сәтсіз аяқталса, Боингтен AGM 114 Hellfire, британдық GEC Marconi фирмасының Brimstone және франко-неміс компаниясы Euromissile-дің HOT 3 зымыраларына бәсекелес ұсыныстар қарастырылар еді. Польша ақырында қазіргі Ми-24 тікұшақ паркін Израильде жасалған құралдармен жаңартудың салыстырмалы түрде шағын, уақытша шешімін таңдады.

Дамыту

2000-жылдардың басында PLZ Swidnik Польша әуе күштерінде бұрын оқу мақсатында пайдаланылған 12 "Сокол" тікұшағын жаңарту туралы ұсыныс жасады, оларды іздеу-құтқару миссиясын орындауға бейімдеуді көздеді; өзгерістердің ішінде Rockwell Collins өндірісіндегі ARC 210 трансиверлерін орнату және жаңа түнгі көру көзілдіріктерімен (NVG) үйлесімді пилот кабиналарын енгізу болды. 2006 жылы бұл ұсынысқа сәйкес келісімшарт жасалды, нәтижесінде W 3PL Gluszec деп аталған, жақсартылған модельдегі тікұшақ өндірілді; жоғарыда аталған жақсартулармен қатар, жаңа ұшуды басқару жүйесі, толық цифрлық басқаруы бар (FADEC) жаңартылған қозғалтқыштар, сондай-ақ байланыс, навигация және өзін-өзі қорғау жүйелеріне түрлі өзгерістер енгізілді. Ирактағы жауынгерлік тәжірибеге сүйене отырып жасалған бұл модель поляк құрлық әскерлерінің назарын аударды, нәтижесінде W 3 тікұшақтарын Gluszec стандартына сәйкес жаңарту мәселесі талқыланды. 2012 жылдың қаңтарына дейін W 3PL конфигурациясына қайта құрастырылған тағы төрт "Сокол" тікұшағына қосымша тапсырыс берілді. 2000-жылдардың ортасында PLZ Swidnik пен индонезиялық Indonesian Aerospace (IAe) компаниясы арасындағы жоспарланған өнеркәсіптік серіктестік аясында "Сокол" тікұшағының фюзеляжы мен кейбір құрамдас бөліктерін өндіруді аутсорсингтеу мүмкіндігі талқыланды; сонымен қатар, IAe тікұшақтың маркетингі мен сатуына жауапкершілікті қабылдауға дайын болмағандықтан, "Соколға" қатысты кең ауқымды лицензиялық келісімге бұрын қол қойылмағаны хабарланды. AgustaWestland компаниясының PZL Swidnik компаниясын сатып алғаннан кейін W 3 Sokol тікұшағы жаңа бас компанияның өнімдер тізіміне енгізіліп, одан әрі сату және таңдау жалғастырылды.

Дизайн

PZL W 3 Sokół – орташа мөлшердегі, екі қозғалтқышты, көп мақсатты роторлық ұшақ. Вертолет салыстырмалы түрде дәстүрлі конструкция мен құрылымды қолданады. Ол Pratt & Whitney Rzeszów компаниясы жасаған PZL 10B турбошақты қозғалтқыштарымен жабдықталған; алғашқы қуат қондырғысы PZL 10W, бұрынғы PZL 10S негізінде жасалған, ол ресейлік Глушенков TVD 10B турбовинтомоторларының лицензиялық нұсқасы болып табылады және поляктар құрастырған Антонов Ан-28 ұшағына қуат берген. Үш пернелі қауда роторы мен төрт пернелі бас роторының құрылысында композиттік материалдар қолданылады. Sokół түрлі нұсқаларда ұсынылған және жолаушы тасымалы, VIP, жүк, жедел жәрдем, медициналық эвакуация, өрт сөндіру және іздеу-құтқару сияқты вертолеттерге тән міндеттерді орындауға қабілетті. Теңіздік ортада қолданылғанда, роторлық ұшақ әдетте жүзбектермен, транспондермен, жаһандық позициялық жүйе навигациялық жүйесімен, түнгі көру құралдарымен және Лукас лебёдкасымен жабдықталады.

Пайдалану тарихы

W 3A типті нұсқасының алғашқы азаматтық экспорттық тұтынушысы Германияның Саксониядағы Федералды полициясы болды. 1990 жылдардың ортасында, 1996 жылдың басында Польша көршілес Чехиямен 10 Микоян МиГ-29 ұшақтарына 11 В3 Сокол тікұшағын алмастырды. 2003 жылдан бастап төрт W 3WA тікұшағы Ирактағы Польша әскерінің Тәуелсіз Әуе Шабуыл Тобы (Samodzielna Grupa Powietrzno Szturmowa) Ирак соғысына Польшаның үлесі ретінде аймақтағы коалициялық операцияларды қолдау үшін пайдаланды. Барлығы, 2008 жылға дейін аймаққа сегіз польшалық тікұшақ жөнелтілді. 2004 жылдың жазында, бұл тип ирактық шиит дін қызметкері Муктада әл-Садрға қолдау көрсетуді әлсірету мақсатындағы кең ауқымды күш-жігердің бір бөлігі ретінде үгіт парақтарын таратуға қатысты. 2004 жылдың 15 желтоқсанында Кербала маңында апаттық қонғаннан кейін бір "Сокол" тікұшағы жоғалып, бортындағы үш адам қаза тауып, тағы үш адам жарақат алды. 2006 жылдың 18 шілдесінде Аль-Диваниядағы әуе базасында тағы бір тікұшақ апатқа ұшырап, 4 экипаж мүшесі мен 3 жолаушы жарақат алды. 2012 жылдың қаңтарынан бастап бес W 3 Sokol тікұшағы мен алты Mil Mi-8 тікұшағы VIP конфигурациясымен жабдықталды және активтерді қайта бөлуден кейін Польшаның 1-ші Әуе Көлігі базасында орналастырылды.