Кіріспе

Ресей суретшісі Кузьма Сергеевич Петров-Водкин (5 қараша, [ескі стиль бойынша 24 қазан] 1878 – 15 ақпан, 1939) – орыс және совет суретшісі. Оның ерте иконографиялық туындыларында жер шарының қисығына негізделген ерекше шығармашылық әсерлер қолданылған, бірақ оның бейнелері Ресей православие шіркеуімен құдайға қарсы деп есептелген. Дегенмен ол Ленинградтағы Совет суретшілері одағының тұңғыш президенті атанды. Оның өмірбаяндық жазбалары зор мақтауға ие болды және кейіннен қайта жанданды.

Алғашқы жылдар

Кузьма Петров Водкин Саратов облысының Хвалинск қаласында жергілікті аяқ киім шеберінің отбасында дүниеге келді. Оның өнермен алғаш танысуы бала кезінде болды, ол бірнеше икона суретшісінен және жарнама шеберінен сабақ алды. Дегенмен, Петров Водкин сол кезде өзін толыққанды суретші ретінде көріп тұрмады; орта мектепті бітіргеннен кейін Самарадағы теміржол колледжіне түсуді жоспарлап, шағын кеме құрылыс шебінде жазғы жұмысқа орналасты. Емтиханды өтпеген соң, 1896 жылы Федор Буровтың «Суретшілік курстарына» қабылданды.

1895 жылдың сәуір айында Буров қайтыс етті, және Петров Водкин біраз уақыт бойы Саратов маңында түрлі суретшілік тапсырыстарды орындады. Кездейсоқ жағдайда, оның анасының жұмыс берушісі белгілі сәулетші Роберт Мелцерді (ru) шақырды. Петров Водкин қонақпен танысып, оны Санкт-Петербургте өнерді оқуға шақыруға жеткілікті әсер қалдырды. Оқу ақысын жергілікті саудагерлердің қайырымдылық жарнасынан төледі. Осы кезде ол Саратовта тұратын маңызды суретші Виктор Борисов Мусатовпен де танысты, ол Петров Водкинді оқуын жалғастыруға ынталандырды. Петров Водкин 1895 жылдан 1897 жылға дейін Санкт-Петербургте Стиглиц академиясында оқыды, содан кейін Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебіне ауысты. Мәскеуде Петров Водкин Валентин Серовтың, Исаак Левитанның және әсіресе Константин Коровиннің шәкірті болды. 1901 жылы Антон Ажбенің сабақтарына қатысу үшін Мюнхенге сапарлады. Ол 1904 жылы бітірді.

Өз бетінше жұмыс бастауы (1899-1912)

1906 жылы Парижде жүргенде ол серб иммигранттарының қонақ үй иелерінің қызы Мария Йовановичпен (1885–1960) кездесіп, үйленді. Ол өмір бойы оның серігі болды. Олардың екі қызы болды, олардың біреуі бала кезінде қайтыс болды деген ақпарат расталмаған. Әлдеқанда университет жылдарында Петров Водкин Ресей Православ шіркеуімен қақтығысқа түсіп, Самарадағы капеллаға жасаған жұмысын қабылдамай, тіпті жойды. Оның ерте туындыларының көптегені тым эротикалық деп танылды. Оның алғашқы танымал жұмысы – "Арман" (1910) болды, ол замандас орыс суретшілері арасында қызу талқылау тудырды. Осы картинаны Александр Бенуа қорғады, ал Илья Репин сынға түстірді (сол себепті Петров Водкин сол кездегі екі көрнекті орыс суретшісінің назарында болды). Осы кезеңдегі басқа да маңызды туындылары – "Ойнап жүрген ұлдар" және, ерекше айта келерлік болса, "Қызыл атты жуу" (1912) – оның ең танымал жұмысы, алдағы әлеуметтік өзгерістердің символы. Бұл картина бірден классикаға айналып, белгілі бір жағынан суретшінің айтағын білдіретін белгісі болды. Осы кезеңде Петров Водкин православиелік иконаның эстетикасын, жарқын түстер мен ерекше композициялармен қатар кеңінен пайдаланды. Оның жұмыстары көбінесе құдайға қарсы және эротикалық деп есептелді.

Жетілу кезеңі (1912-1928)

1924-1926 жылдары Петров Водкин отбасымен бірге Францияда тұрды. 1922 жылы ол орыс ақыны Анна Ахматованың портретын салған. Оның ерте жылдарында Петров Водкин өзінің "сфералық перспективасын" қалыптастырды: бұл ерекше тәсіл суретті бұрмалап, көрерменді жер шарының сфералық қисығын көре алатындай биікке көтереді. Ол "Коммисардың өлімі" және "Оқ астында" сияқты туындыларында осыны кеңінен пайдаланды, олар бақылаушыны алысқа жылжытқандай сезіндіреді, бірақ іс жүзінде жақын қылады. Осы тәсіл Византия перспективасының негізінде құрылған деген пікір бар – иконографияда қолданылатын кері перспектива. Петров Водкин уақыт өте келе көлеңкелі түстерге көшті, бірақ оның суреттері одан да егжей-тегжейлі болды. Ол бұрынғы тақырыптарынан шегініп, натюрморттар мен портреттер салуға кірісті. Кеңес үкіметінің көмегімен ол Кеңес Одағы бойынша бірнеше сапар жасап, көптеген нұсқаулық мақсатындағы туындыларды жасады.

Кейінгі жылдары (1928-1937)

1927 жылы Петров Водкин өкпе туберкулезіне шалдығып, бірнеше жыл бойы сурет салудан қол үзуге мәжбүр болды. Ол әдебиетке жүгініп, үш ірі, жартылай өмірбаяндық том жазды: «Хлыновск», «Эвклид кеңістігі» және «Самарқандия». Олардың алғашқы екеуі сол заманғы ең көрнекті орыс әдебиетімен бірдей деңгейде саналады. 1932 жылдың көктемінде Коммунистік партияның Орталық комитеті барлық қолданыстағы әдеби және көркемдік топтар мен ұйымдарды таратуға және олардың орнына шығармашылық мамандықтардың бірыңғай бірлестіктерін құруға қаулы шығарды. Осыған сәйкес, 1932 жылдың 2 тамызында Ленинград суретшілер одағы құрылды, ол революциядан кейінгі өнер тарихына нүкте қойды. Кеңес өнерінің кезеңі басталды. Петров Водкин 1932 жылы Ленинград суретшілер одағының алғашқы президенті болып сайланды. Осы кезеңде Петров Водкиннің маңызды туындыларының бірі – «1919. Дабыл» (1934) туындысы. 1939 жылдың ақпанында Петров Водкин Ленинградта туберкулезден көз жұмды.

Мұра

1960 жылдардың ортасына дейін Петров Водкин сурет салуын тоқтатып, жазуға көшкендіктен Кеңес Одағында дерлік ұмытылып кеткен еді. Оның жазғандары ұзақ жылдар назарсыз қалғаннан кейін, 1970 жылдары зор құрметпен қайта басылды. Оның ең белгілі әдеби туындылары – 3 автобиографиялық повесть: «Хлиновск», «Евклид кеңістігі» және «Самарқандия». Олардың екіншісі ерекше маңызға ие, себебі ол Петров Водкиннің суретші ретіндегі көзқарасын ең толыққанды жеткізеді. Петров Водкин сондай-ақ өзінің шәкірті және досы Рейчел Коганға кәсіби көмек көрсетті. Петров Водкиннің туындыларының ең ірі жинағы Санкт-Петербургтегі Ресей мұражайында сақталады, онда 2012 жылдан бері тұрақты көрменің бір бүкіл залы осы суретшіге арналған. Сондай-ақ, Петров Водкиннің туған қаласы Хвалинскіде ол ата-анасына салған үйінде оның еске алу мұражайы ашылды. Мұнда оның және басқа Хвалинск суретшілерінің туындылары қойылған.