Ян Мур-Янковский: Польшалық ғалым мен Тәуелсіздік күрескерінің өмірі мен еңбектері
Jan Moor-Jankowski
Ян Мур-Янковский: польский приматолог, борец за независимость Польши. Основатель LEMSIP, автор 200+ работ по генетике, гематологии и медицине приматов.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ян Мур Янковский (5 ақпан 1924 - 27 тамыз 2005) - Польшада туған американдық приматолог және нацистік Германияға қарсы Польша тәуелсіздігі үшін күрескен. Д-р Мур Янковский 1965 жылы өзі құрған Приматтардағы эксперименталды медицина және хирургия зертханасының (LEMSIP) директоры, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Приматтар гематологиясы жөніндегі ынтымақтастық орталығының директоры және «Медициналық приматология» журналының бас редакторы болды. Мур Янковский көптеген кітаптардың, монографиялардың және мерзімдік басылымдардың авторы және редакторы, сондай-ақ адам генетикасы, гемофилия, қан топтары, иммунология және приматтармен медициналық эксперименттер туралы 200-ден астам мақаланың авторы еді.
Jan Moor Jankowski (February 5, 1924 – August 27, 2005) was a Polish born American primatologist and a fighter for Polish independence against Nazi Germany. Dr. Moor Jankowski was Director of the Laboratory for Experimental Medicine and Surgery in Primates (LEMSIP) which he founded in 1965, the Director of the World Health Organization Collaborating Center for Hematology of Primate Apes, and the editor in chief of the Journal of Medical Primatology. Moor Jankowski was the author and editor of many books, monographs and periodicals, and more than 200 papers on human genetics, hemophilia, blood groups, immunology and primate medical experimentation.
Ерте өмір
Моор Янковский Варшавада дүниеге келіп, Ченстоховада өсті. Оның әкесі инженер және сәулетші, ал анасы концерттік пианист болған. Бес жасында анасының туысы қатерлі ісікке шалдыққанда, Моор Янковский ем табу үшін зерттеуші дәрігер болғысы келетінін айтты. 1939 жылы Польшаға Германия шабуыл жасаған кезде, Моор Янковский 15 жасында Польша армиясына қосылды, ал оның отбасы Варшаваға оралды. Польша басылып алынғанда, отбасы Ченстоховаға қайта оралды. Нацистер Польшадағы мектептерді жапқаннан кейін, ол мемлекеттік тіркеусіз жоғары білім алды. 1942 жылы әкесі жоғалғанда, Моор Янковский Польша қарсыласының қатарына қосылды. Кейінірек ол өзінен кейін жалғасатын бір нәрсені қалдырғысы келгенін жазды, сондықтан ол 1942 жылы Тадеуш есімді ұл тату етті. Ол баланы екі апталық шағында бір рет көрді, бірақ 35 жыл бойы қайта көрмеді. Моор Янковский Варшава көтерілісінде шайқасты. Ол тізесіне жарылғыш оқтан жарақат алды және аман қалу үшін неміс офицері болып көрініп, бір ауруханадан екіншісіне ауысып жүрді. Ақырында оның алдауы ашылып, ол немістер, содан кейін кеңес әскерлері тарапынан тұтқынға алынды. Соңында ол Швейцарияға қашып, медициналық білім алды.
Moor Jankowski was born in Warsaw and grew up in Częstochowa. His father was an engineer and an architect, and his mother a concert pianist. When his mother's cousin developed cancer, at the age of five, Moor Jankowski decided that he wanted to be a research physician in order to find a cure. When Germany invaded Poland in 1939, Moor Jankowski joined the Polish Army, at the age of 15, and his family moved back to Warsaw. When Poland was overrun, the family moved back to Częstochowa. With the Polish schools closed by the Nazis, he obtained a high school diploma without official government recognition. When his father disappeared in 1942, Moor Jankowski joined the Polish Resistance. He would later write that he wanted something of himself to carry on, and so he fathered a son, Tadeusz, who was born in 1942. He saw the child once, when he was two weeks old, but did not see him again for 35 years. Moor Jankowski was fighting in Warsaw uprising. He was injured by an explosive bullet in his knee, and he was forced to move from hospital to hospital, pretending to be a German officer in order to survive. Eventually, his impersonation was discovered, and he was imprisoned by the Germans, and then later by the Soviets. He finally escaped to Switzerland, where he earned a medical degree.
Мансап
Моор Янковский ақырында АҚШ-қа көшіп, негізінен Нью-Йорк университетінің приматтар зертханасында жұмыс істеді. Дәл сол жерде ол медициналық зерттеулер үшін шимпанзелерді пайдаланды, оның ішінде бірінші гепатит B вакцинасын ашу және қанды сақтау үшін қатыру әдістерін әзірлеу жұмыстарын жүргізді. 1995 жылы ол Франция Медицина академиясына сайланды, Линус Полингтің орнын басып, академияның жалғыз американдық мүшесі атанды.
Moor Jankowski eventually moved to the United States, where he worked mainly at a New York University primate lab. It was there that he used chimpanzees for medical research, including work on the discovery of the first Hepatitis B vaccine and the development of techniques to freeze blood for storage. He was elected to the French Academy of Medicine in 1995, replacing Linus Pauling as the only American member.
Медициналық приматология журналы
Мур Янковский «Медициналық приматология» журналын құрды. Журналға жануарлар құқығын қорғаушының австриялық Immuno AG фармацевтикалық компаниясының зерттеу мақсатында жабайы шимпанзелерді ұстау жоспарларын сынаған хаты жарияланды. Immuno AG компаниясы қорлау үшін сотқа шағымданғанда, Мур Янковский сот ісін бітіруге келіспеді, оның орнына жеті жыл бойы күресті, Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотына екі рет және АҚШ Жоғарғы сотына бір рет шағым түсірді. Ақырында ол штаттық соттарда жеңіске жетті, және бұл шешім көптеген адамдар редакциялық хаттарға қарсы қорлау шағымдарына қарсы жеңіс деп бағаланды. Бірақ, сот процесі жылдар бойы созылды, ал Immuno AG соттан қайта қарауды сұрады. Ең ұзақ, ең қатал және ең қымбат қорлау ісі 1991 жылдың 3 маусымында Immuno AG-нің өтініші қабылданбағанда аяқталды.
Moor Jankowski founded the Journal of Medical Primatology. The journal published a letter from an animal rights advocate which criticized the Austrian drug company Immuno AG for its plans to capture wild chimpanzees for research. When Immuno AG sued for libel, Moor Jankowski refused to settle the lawsuit, instead battling for seven years, with two appeals to the New York State Supreme Court and one to the United States Supreme Court. He eventually prevailed in the state courts, in a decision which many hailed as a victory for letters to the editor against libel lawsuits. The litigation, however dragged on for years, while Immuno AG petitioned the court for a rehearing. One of the longest, most bitter and expensive libel suits finally ended when Immuno AG's petition was ultimately denied on June 3, 1991.
Тану
Мур Янковскийге 1971 жылы Израиль премьер-министрі кеңсесінің Өмір ғылымдары бөлімі Трамплдор медалін, ал 1979 жылы Франция колледжі Г. Буд медалін табыс етті. 1984 жылы ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы қарсылық қызметі мен ғылыми жетістіктері үшін француз "Ordre National du Mérite" орденінің кавалері атағымен марапатталды.
Moor Jankowski was presented with the Trumpeldor medal by the Israeli Prime Minister's Office, Life Sciences Division in 1971, and the G. Bude medal by the College of France in 1979. In 1984, he was awarded the Knight of the French Order Ordre National du Mérite for resistance activity in World War II and for scientific achievements.