Кіріспе

Қытайдың негізін қалаушының әртүрлі есімдері

Көптеген қытайлар сияқты, Сунь Ятсен өмірінің әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі есімдерді қолданды және ол қытай тілінде бірнеше есіммен танымал. Қытай мәдениетінде есімдерге мән беру дәстүрі бар. Бұл құрмет Конфуцийге дейін барып, оның "есімдерді дұрыстау" туралы талаптарымен байланысты. Төмендегі атаулар мен лақап аттардан өзге, Сунь Ятсен революциялық күрескен кезінде, эмиграцияда тағы да басқа лақап аттарды қолданған.

Ұрпақ аты: Сун Те-мин ()

Сунь Ятсеннің "нағыз" аты, оның әулеттік тізімінде тіркелген аты – Сунь Те Минг. Бұл "әулеттік есім" Сунь әулетінің жақындары оны осы атпен білген. Осылайша, оның балалық шақтағы есімі Сунь Ти Хсян болды. Сондықтан бұл Сунь Ти Хсян аты да "кіші аты" (小名) деп аталады. Алайда, бұл есім оның туған кезде алған есімі емес еді. Суньнің ата-анасы оның атын Хуан У Шанди құдайына арнап, оның сүт атының (және оның інісінің де) бірінші әрпін "ди" деп қойды, бұл құдайға сілтеме жасады. Ал "сүт аты", кейде мектептегі аты да "кіші ат" деп танылады. Оның Сунь Вэнь аты қытай халқының арасында кеңінен танымал. Мемлекеттік лауазымға келгеннен кейін Сунь бұл атын, Сунь Вэньді, ресми құжаттарға қол қою үшін тұрақты түрде пайдаланды.

Басты аты: Сунь Цзихсин ()

1883 жылы 17 жасар Сунь Ятсен Гонконгта оқуын бастағанда христиан дініне шомылдырылды. Осы оқиғада ол өзіне "Ят солн" (; IPA: ) деп баптистік есім таңдады, ол кантон тілінде "Ют солн" деп айтылады, мағынасы – "әр күн сайын өзін жаңару".

Батыс атауы: Сунь Ятсен ()

Бұл 1883 жыл шамасында Гонконгта студент болып оқыған кезде қолданған есімі. Ау Фунг Чи Күнге "Yut seen" деп айтылатын Кантон диалектісіндегі Yet sen (逸仙) есімін берді. Қытайдың көптеген қалаларында 逸仙路 көшесі бар.

Құрметті атаулары: Сун Цай-чи ()

Кейін Сунь Ятсен әдебиетті "Тао" жеткізу құралы ретінде қарастыратын қытай философиялық ойға сүйене отырып, "сай чи" (載之) деген сыпайы есімді таңдады, ол "жеткізу" деген мағынаны білдіреді. Көбінесе Қытайда сыпайы есімдер адамның атына байланысты қойылады. Алайда, оның сыпайы есімі көбінесе қолданылмаған және қытай әлемінде жақсы таныс емес. Оны Сунь фамилиясымен Сунь Цай чи (孫載之) деп атайды.

Жапонша атауы:

1895 жылдың қыркүйегінде жапон философы Тотен Миядзаки Қытайдағы төңкерістерге өте ынталы болды. Одан кейін ол өзінің жеке есімін қосты.

Құрметті атағы: Гуофу ()

1940 жылы Сунь Ятсеннің қайтыс болғаннан соң, Гоминьдан үкіметі марқұм Суньге "Ұлт атасы" деген мағынаны білдіретін Гуофу (國父) атағын ресми түрде берді, бұл Мао Цзэдунға дейінгі басты революционерлік бастамашы ретіндегі Суньнің маңыздылығын көрсетеді. Дегенмен, Гонконг тұрғындары 1997 жылы егемендік Қытай Халық Республикасына өткеннен кейін де Сунь Ятсенді "Ұлт атасы" деп атай береді. Оның есіміне құрметпен "Xīanshēng (先生)" жұрнағы қосады, кейде тіпті "Нуотай" сөзінің алдынан "孫中山先生" деп жазылады. Ағылшын және көптеген басқа тілдерде оны "Д-р Сунь" деп атау жиі кездеседі.