Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірнеше жиі кездесетін қытай фамилияларының пиньиньмен жазылуы.
Pinyin romanization of several common Chinese surnames
Халық саны мен таралуы
Ван – әлемдегі ең көп таралған тегілердің бірі. Қытай Халық Республикасының Ұлттық Азаматтық Жеке Бас Куәлігі Ақпараттық жүйесі 2007 жылдың сәуірінде Ван тегін Қытай материгіндегі ең көп таралған тег ретінде тіркеді, оның иегері 92,88 миллион адамды құрады, бұл жалпы халықтың 7,25% деуге жеткілікті. 2018 жылғы сауалнама көрсеткендей, Қытайда 100 миллионнан астам Ван бар, ол бірінші орында тұр. 2013 жылғы зерттеуде осы тегті ең көп бөлісетін провинция – Хэнань екені анықталды. Жалпы алғанда, бұл тег Солтүстік Қытайда кеңінен таралған. 2019 жылы Ван тегі дерлік барлық солтүстік провинцияларда және провинция деңгейіндегі әкімшілік бөліністерде ең көп кездесетін тег болды: Шыңжаң, Ганьсу, Ішкі Моңғолия, Шэньси, Шаньси, Хэнань, Хэбэй, Аньхой, Цзянсу, Шаньдун, Бейжің, Тяньцзинь, Ляонин, Цзилинь және Хэйлунцзян, сондай-ақ оңтүстік провинциясы – Хайнань. Онг тегі Сингапурдағы қытайлар арасында 5-ші, ал Ван тегі 6-шы орында тұр, бірақ Вонг тегі де (мандарин тілінде Хуан) осы тізімге кіреді. Сингапурлық Вандардың саны 78 000 адамды құрайды, бұл Сингапур халқының 1,5% және Сингапурдың қытай халқының 2,5% деуге болады. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та 143 000 Ван тегіндегі адам тіркелген. Бұл көрсеткіш 2000 жылғы 63 800 адамнан екі есеге артқан, сол кезде Ван тегі Азиялық американдықтар арасында 10-шы, ал барлық американдықтар арасында 440-шы орында тұрған. Калифорнияда 51 000 Ван, Нью-Йоркте 17 000, Техаста 10 400, Нью-Джерсиде 5 900 және Иллинойс штатында 5 700 адам тұрады. Калифорниядағы Вандар штаты бойынша 55-ші орында, бұл штаттар арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Ван және Вонг тегтері кейде бір-бірімен алмастырылады, сондай-ақ Ван тегіне негізделген басқа да тегтер бар, сондықтан адамдардың саны өзгеріп отыруы мүмкін. Ван (хангыль=왕) тегі Оңтүстік Кореяда сирек кездеседі. 2000 жылғы Оңтүстік Корея халық санағында бар болғаны 23 447 Ван тіркелген.
Wáng is one of the most common surnames in the world and was listed by the People's Republic of China's National Citizen ID Information System as the most common surname in mainland China in April 2007, with 92.88 million bearers and comprising 7.25% of the general population. A 2018 survey found that there were over 100 million Wang in China, ranking first. A 2013 study found the province with the most people sharing the name was Henan. Overall the name is more prevalent in Northern China. In 2019 it was the most common surname in nearly every northern province or province level division: Xinjiang, Gansu, Inner Mongolia, Shaanxi, Shanxi, Henan, Hebei, Anhui, Jiangsu, Shandong, Beijing, Tianjin, Liaoning, Jilin, and Heilongjiang, as well as the southern province of Hainan. Ong is the 5th most common surname among Chinese Singaporeans and Wang the 6th, although Wong also includes the surname 黃 (Huang in Mandarin). Singaporean Wangs are 78,000 and 1.5% of Singapore's population and 2.5% of Singapore's Chinese population. There are 143,000 recorded Wangs in the United States, as of 2014. This is a double increase from 2000, when 63,800 Wangs ranked 10th most common amongst Asian Americans and 440th amongst all Americans, respectively. There are 51,000 Wangs in California, 17,000 New York, 10,400 Texas, 5,900 New Jersey, 5,700 Illinois. Californian Wangs rank 55th in state, highest in rank as well by state of any state. Wang and Wong are sometimes interchangeable, as well as other Wang based surnames so the number could vary. Wang (hangul=왕) is a fairly rare surname in South Korea. The year 2000 South Korean Census listed only 23,447 Wangs.
Ванның шығу тегі
Ван 王 – қытай тілінде "патша" деген мағынаны білдіреді. Уильям Бакстер мен Лоран Сагарт Вангтың ежелгі қытай тіліндегі түрін және орта қытай тіліндегі нұсқасын хьванг деп жаңартып көрсеткен. Қазіргі Ванг тегін алып жүрген адамдардың шығуы әртүрлі, бірақ осы тектің басты төртеуі: Зи, Джи, Гуй және хан қытайларына жатпайтын этностардан қабылдану арқылы пайда болған.
Wang 王 is the Chinese word for "king". William Baxter and Laurent Sagart reconstructed the Old Chinese form of Wáng as and the Middle Chinese as hjwang. The modern bearers of the name Wang come from many different backgrounds, but there are four principal origins of the modern surname: Zi, Ji, Gui, and the adoption of the name from ethnic groups outside the Han Chinese.
Зи үйі
Ван әулетінің ең көне тегі Зи (子) тегімен байланысты. Қытай жырларында Шан әулетінің соңына қарай, Шан патшасы Чжоудың інісі Би Ган, Цзи Цзи және Вэй Цзи "Шанның үш мейірімді адамы" деп аталған. Чжоу патшасы билік құруда қатыгез болды, ал Би Ган патшаға оның әрекеттеріне қатысты үнемі қарсылық білдірді. Патша оның сөздерін елемей, Би Ганды өлтірді. Бидің ұрпақтары ханзаданың ұрпақтары болғандықтан, Ванды тегі ретінде қабылдады және "Ван әулетінің Би руы" деп аталды. Зи руы Цинь әулетінен Тан әулетіне дейін шамамен 3100 жыл бойы сақталды және бүгінге дейін бар. Ванның Зи руы осы кезеңде қазіргі Хэнань аймағында өмір сүрді және Джи префектурасының танымал Ван әулетіне айналды.
The most ancient family name of Wang was originated from the surname Zi (子). The Chinese legend mentions that near the end of Shang Dynasty, King Zhou of Shang's uncle Bi Gan, Ji Zi, and Wei Zi were called "The Three Kindhearted Men of Shang". King Zhou was violent in his rule, and Bi Gan repeatedly remonstrated to the king regarding his behavior. The king shunned his comments and killed Bi Gan instead. Bi's descendants used Wang as their surname as they are descendants of a prince and were known as "The Bi clan of the Wang family". The Zi clan has existed for about 3100 years through Qin Dynasty to Tang Dynasty and exists today. The Zi clan of Wang lived predominantly in modern day Henan during these times and developed into the famous Wang family of Ji prefecture.
Джи әулеті
Ванның көпшілігі Чжоу әулетінің патшалық отбасынан тегін алады. Чжоу әулетінің патша отбасының бастапқы тегі Цзи (姬) болған. Бірақ, олардың көптеген өкілдері билік пен жерді жоғалту салдарынан отбасынан бөлініп кетті. Бұрын патша отбасына жататындықтан, олар Ван тегін қабылдады. Осы Ван отбасы өз шежіресін Ван Цыцзяодан бастайды. Көне жазбаларға сәйкес, Чжоу патшасы Ву Шан әулетін жеңгеннен кейін Батыс Чжоу әулетін құрды. 21-ші патша, Чжоу патшасы Линг (б.з.д. 571–545 ж.) тұсында астана Чэнчжоу қаласында орналасқан, қазіргі Хэнань провинциясының Луоян қаласы. Линг патшасының ұлы Ванцзы Цзяо немесе ханзада Цзяо патшаға қарсылық білдіргені үшін қарапайым азаматқа дейін төмендетілді. Оның ұлы Чжун Цзинь сарайда Ситу лауазымын сақтап қалды, ал сол кездегі адамдар оны патша отбасының ұрпағы деп мойындағандықтан, оның отбасын «Ван отбасы» деп атады. Тағы бір шығу тегі – бұл Чжоу патшасы Лингтің ұлы, Шығыс Чжоу әулетінің ханзадасы Цзинь. Цзинь Гу және Луо өзендерін бұру жоспарларын сынап, әкесінен мұрагерлік құқығын жоғалтты. Оның ұрпақтары оның патшалық мәртебесін еске алу үшін Ван тегін қабылдады. Кей жағдайларда, бұл тег 391 жылы Цы тағына отырған Тянь Хэге де байланыстырылады. 221 жылы Цинь Цзыді жойғаннан кейін, Цзыдің ақсүйек отбасыларының кейбір өкілдері патшалық тегін еске алу үшін Ван тегін қабылдады. Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Вэй сияқты басқа мемлекеттердегі патшалық отбасылардың ұрпақтары да Ван тегін қолданды. Солтүстік Вэй әулеті кезінде Кэ И (可颐) секілді азшылықтардың кейбір отбасылары да осы тегті қабылдады. Кейбір отбасыларда бұл тег императордың сыйлаған немесе патшалық мәртебеге ие болу үшін бастапқы тегін өзгерткен ата-бабаларына дейін жетеді. Тан әулеті кезінде Чжаоцзюньнің Ли кланы, Болингтің Цюй кланы, Цинхэнің Цюй кланы, Фаньянның Лу кланы, Синьянның Чжэн кланы, Тайюаньның Ван кланы және Лонгсидің Ли кланы заңмен некелесуіне тыйым салынған жеті асыл текті отбасы болды. Мория Мицуо Тайюань Ванның Кейінгі Хань және Тан дәуірі тарихын жазды. Ең күшті отбасылардың бірі Тайюань Ван болды. 659 жылы Гаоцзун императоры шығарған кландар арасындағы некеге тыйым салуды жеті отбасы бұзды, себебі Болинг Цюйдің әйелі Тайюань Ванның мүшесіне үйленді, нәтижесінде ақын Ван Вэй дүниеге келді. Ол Ван Чулианның ұлы, ал Ван Чжоудың ұлы еді. Отбасылар арасындағы некелер Гаоцзунның жеті отбасыға тыйым салғаннан кейін жасырын түрде жасалды. Чжоу әулетінің патшасы Лингтің ұлы, ханзада Цзинь көптеген адамдардың пікірінше Тайюань Ванның атасы болып саналады. Лонгмен Вангтары Чжоу әулетінің Тайюань Вангтарынан тараған тармақ болды, ал Ван Ян мен оның немересі Ван Тонг осы тармақтан шықты. Тайюань Ван отбасынан буддалық монахтар мен ғалымдар да шықты, мысалы монах Танцзянь. Тайюань Ван отбасы Ван Хуанды қамтыды. Олардың «Жеті ұлы тегі» деген атағы Гаоцзун билігі кезінде кеңінен танылды. Тайюань Ван отбасынан Ван Цзюнь шықты, ол Цзинь императоры Хуайдың қызметінде болды. Тайюань Ванның Фучжоудағы тармағы буддалық монах Байжангты өсірді.
More Wang were originated from the royal family of Zhou Dynasty. The original surname of the royal family of Zhou Dynasty was Ji (姬). However, many of them have separated out of the family due to the loss of power and land. Because they once belonged to the royal family, they used Wang as their surname. This family of Wang traced its ancestry to Wang Ziqiao. According to the classical records, after King Wu of Zhou defeated the Shang Dynasty, he established the Western Zhou Dynasty. During the reign of the 21st king, King Ling of Zhou (571 545 BCE), the capital was in Chengzhou, which is the present day Luoyang, Henan. A son of King Ling, Wangzi Qiao or Prince Qiao, was reduced to civilian status due to his remonstration to the king. His son Zong Jin remained as a Situ in the palace, and because of the people at the time recognized him as the descendant of the royal family, they called his family the "Wang family". Another origin is that the surname is from Crown Prince Jin, son of King Ling of Zhou of the Eastern Zhou dynasty. Jin criticized plans to divert the Gu and Luo rivers and was disinherited by his father. His descendants adopted the surname Wang in commemoration of his royal status. In other cases, the name can also be traced back to Tian He, who usurped the throne of the Qi in 391 BC. After the annihilation of Qi by Qin in 221 BC, some descendants of nobles of Qi adopted the surname Wang in commemoration of royal ancestry. Wang was also used as a surname by descendants of royal families in certain other states, like Wei, during the Warring States period. The surname has also been adopted by some families of minorities like the Ke Yi (可颐) families of the Xianbei during the Northern Wei dynasty. In some families, this surname is traced back to ancestors who either were endowed with it by an emperor or changed their original surname, claiming royal status. During the Tang dynasty the Li clan of Zhaojun [[w:zh:赵郡李氏, the Cui clan of Boling [[w:zh:博陵崔氏, the Cui clan of Qinghe [[w:zh:清河崔氏, the Lu clan of Fanyang [[w:zh:范陽盧氏, the Zheng clan of Xingyang [[w:zh:荥阳郑氏, the Wang clan of Taiyuan [[w:zh:太原王氏, and the Li clan of Longxi [[w:zh:隴西李氏 were the seven noble families between whom marriage was banned by law. Moriya Mitsuo wrote a history of the Later Han Tang period of the Taiyuan Wang. Among the strongest families was the Taiyuan Wang. The prohibition on marriage between the clans issued in 659 by the Gaozong Emperor was flouted by the seven families since a woman of the Boling Cui married a member of the Taiyuan Wang, giving birth to the poet Wang Wei. He was the son of Wang Chulian who in turn was the son of Wang Zhou. The marriages between the families were performed clandestinely after the prohibition was implemented on the seven families by Gaozong. The Zhou dynasty King Ling's son Prince Jin is assumed by most to be the ancestor of the Taiyuan Wang. The Longmen Wang were a cadet line of the Zhou dynasty descended Taiyuan Wang, and Wang Yan and his grandson Wang Tong hailed from his cadet line. Both Buddhist monks and scholars hailed from the Wang family of Taiyuan such as the monk Tanqian. The Wang family of Taiyuan included Wang Huan. Their status as "Seven Great surnames" became known during Gaozong's rule. The Taiyuan Wang family produced Wang Jun who served under Emperor Huai of Jin. A Fuzhou based section of the Taiyuan Wang produced the Buddhist monk Baizhang.
Корея
Ван фамилиясы Когурё тегінен шыққан және Ван Гён құрған Корё әулетінің патшалық фамилиясы болды. Корё құлағанда, көптеген адамдар келесі Чосон әулетінен қатты қуғын-сүргіннен қашу үшін өз тегін Чон (全) / Чон (田) / Ок (玉) деп өзгергендері айтылады. Кейсон Ван әулетінің тамыры Корё билеушілеріне дейін жетеді.
The surname Wang has a Goguryeo origin and was the royal surname of Goryeo dynasty which was founded by Wang Geon. It is said that when Goryeo fell, many changed their surname to Jeon (全) / Jeon (田) / Ok (玉) to avoid severe persecution from the succeeding Joseon Dynasty. The Kaesong Wang lineage traces its ancestry to the Goryeo rulers.
Жапония
О (王) - сирек кездесетін жапондық есім, көбінесе қытай тегінен шыққандарда болады. Мысалы, бейсболшы Садахару О (王貞治), сонымен қатар Ван Ченчжи, және го ойыншысы О Риссэй (王立誠).
Ō (王) is a rare Japanese name, mostly held by those of Chinese descent, such as the baseball player Sadaharu Oh (王貞治), also known as Wang Chen chih, as well as Go player, Ō Rissei (王立誠). .
Индонезия
Индонезияда Хоккиен тегінен шыққан адамдардың тегі көбінесе "Хенг", "Бонг" немесе "Онг" деп латын әрпіне көшіріледі, ал қытайлық Перанакан тарапынан көбінесе "Онг" деп аталады. Кейбір жағдайларда, атаулардың мағынасы осы иммигрант отбасылар қоныстанған аймаққа ұқсас атауға аударылған, мысалы, "Сураджа" тегі, онда "раджа" индонезия және яван тілдерінде "патша" дегенді білдіреді, ал "Су" - яван тегінде жиі кездесетін префикс.
In Indonesia, the surname is often romanized as "Heng", "Bong" or "Ong" for people of Hokkien descent, and more commonly as Ong by Chinese Peranakan. In some cases, the meaning of the names were translated into a name that sounds more like the area where these immigrant families settled in such as the surname Suraja, where in this case raja means king in Indonesian and Javanese and Su is a common prefix within Javanese surnames.
Вьетнам
Вьетнамда бұл есім Vương (王) деп жазылады, яғни «Патша» деген мағынаны білдіреді.
In Vietnam, the name is rendered Vương (王) meaning King.
Скандинавия
Ваң – Швеция мен Норвегияда да туыс емес тегі. Бұл Ваң атауының басқаша жазылу түрі, ол ескі норвег тіліндегі "vangr" сөзінен шыққан, яғни "дала" немесе "шалғын" деген мағынаны білдіреді.
Wang is also an unrelated surname in Sweden and Norway. It is a variant spelling of the name Vang which is derived from the Old Norse word vangr, meaning field or meadow.
Германия мен Нидерланды
Ван неміс және голланд тілдерінде де тегіс атау ретінде қолданылады. Бұл атау орта неміс тіліндегі wang/ орта голланд тіліндегі waenge сөзінен шыққан, ол сөзбе-сөз "жақ" дегенді білдіреді. Дегенмен, оңтүстік неміс тілінде оның мағынасы "шөпті беткей" немесе "шөпті дала" скандинавиялық тегіс атауымен ұқсас.
Wang is also a surname in the German and Dutch languages. The name is derived from Middle German wang/ Middle Dutch waenge, which is literally "cheek". However, in southern German, its meaning, "grassy slope" or "field of grass", is similar to the Scandinavian surname.