Кіріспе

Бірнеше жиі кездесетін қытай фамилияларының пиньиньмен жазылуы.

Халық саны мен таралуы

Ван – әлемдегі ең көп таралған тегілердің бірі. Қытай Халық Республикасының Ұлттық Азаматтық Жеке Бас Куәлігі Ақпараттық жүйесі 2007 жылдың сәуірінде Ван тегін Қытай материгіндегі ең көп таралған тег ретінде тіркеді, оның иегері 92,88 миллион адамды құрады, бұл жалпы халықтың 7,25% деуге жеткілікті. 2018 жылғы сауалнама көрсеткендей, Қытайда 100 миллионнан астам Ван бар, ол бірінші орында тұр. 2013 жылғы зерттеуде осы тегті ең көп бөлісетін провинция – Хэнань екені анықталды. Жалпы алғанда, бұл тег Солтүстік Қытайда кеңінен таралған. 2019 жылы Ван тегі дерлік барлық солтүстік провинцияларда және провинция деңгейіндегі әкімшілік бөліністерде ең көп кездесетін тег болды: Шыңжаң, Ганьсу, Ішкі Моңғолия, Шэньси, Шаньси, Хэнань, Хэбэй, Аньхой, Цзянсу, Шаньдун, Бейжің, Тяньцзинь, Ляонин, Цзилинь және Хэйлунцзян, сондай-ақ оңтүстік провинциясы – Хайнань. Онг тегі Сингапурдағы қытайлар арасында 5-ші, ал Ван тегі 6-шы орында тұр, бірақ Вонг тегі де (мандарин тілінде Хуан) осы тізімге кіреді. Сингапурлық Вандардың саны 78 000 адамды құрайды, бұл Сингапур халқының 1,5% және Сингапурдың қытай халқының 2,5% деуге болады. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та 143 000 Ван тегіндегі адам тіркелген. Бұл көрсеткіш 2000 жылғы 63 800 адамнан екі есеге артқан, сол кезде Ван тегі Азиялық американдықтар арасында 10-шы, ал барлық американдықтар арасында 440-шы орында тұрған. Калифорнияда 51 000 Ван, Нью-Йоркте 17 000, Техаста 10 400, Нью-Джерсиде 5 900 және Иллинойс штатында 5 700 адам тұрады. Калифорниядағы Вандар штаты бойынша 55-ші орында, бұл штаттар арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Ван және Вонг тегтері кейде бір-бірімен алмастырылады, сондай-ақ Ван тегіне негізделген басқа да тегтер бар, сондықтан адамдардың саны өзгеріп отыруы мүмкін. Ван (хангыль=왕) тегі Оңтүстік Кореяда сирек кездеседі. 2000 жылғы Оңтүстік Корея халық санағында бар болғаны 23 447 Ван тіркелген.

Ванның шығу тегі

Ван 王 – қытай тілінде "патша" деген мағынаны білдіреді. Уильям Бакстер мен Лоран Сагарт Вангтың ежелгі қытай тіліндегі түрін және орта қытай тіліндегі нұсқасын хьванг деп жаңартып көрсеткен. Қазіргі Ванг тегін алып жүрген адамдардың шығуы әртүрлі, бірақ осы тектің басты төртеуі: Зи, Джи, Гуй және хан қытайларына жатпайтын этностардан қабылдану арқылы пайда болған.

Зи үйі

Ван әулетінің ең көне тегі Зи (子) тегімен байланысты. Қытай жырларында Шан әулетінің соңына қарай, Шан патшасы Чжоудың інісі Би Ган, Цзи Цзи және Вэй Цзи "Шанның үш мейірімді адамы" деп аталған. Чжоу патшасы билік құруда қатыгез болды, ал Би Ган патшаға оның әрекеттеріне қатысты үнемі қарсылық білдірді. Патша оның сөздерін елемей, Би Ганды өлтірді. Бидің ұрпақтары ханзаданың ұрпақтары болғандықтан, Ванды тегі ретінде қабылдады және "Ван әулетінің Би руы" деп аталды. Зи руы Цинь әулетінен Тан әулетіне дейін шамамен 3100 жыл бойы сақталды және бүгінге дейін бар. Ванның Зи руы осы кезеңде қазіргі Хэнань аймағында өмір сүрді және Джи префектурасының танымал Ван әулетіне айналды.

Джи әулеті

Ванның көпшілігі Чжоу әулетінің патшалық отбасынан тегін алады. Чжоу әулетінің патша отбасының бастапқы тегі Цзи (姬) болған. Бірақ, олардың көптеген өкілдері билік пен жерді жоғалту салдарынан отбасынан бөлініп кетті. Бұрын патша отбасына жататындықтан, олар Ван тегін қабылдады. Осы Ван отбасы өз шежіресін Ван Цыцзяодан бастайды. Көне жазбаларға сәйкес, Чжоу патшасы Ву Шан әулетін жеңгеннен кейін Батыс Чжоу әулетін құрды. 21-ші патша, Чжоу патшасы Линг (б.з.д. 571–545 ж.) тұсында астана Чэнчжоу қаласында орналасқан, қазіргі Хэнань провинциясының Луоян қаласы. Линг патшасының ұлы Ванцзы Цзяо немесе ханзада Цзяо патшаға қарсылық білдіргені үшін қарапайым азаматқа дейін төмендетілді. Оның ұлы Чжун Цзинь сарайда Ситу лауазымын сақтап қалды, ал сол кездегі адамдар оны патша отбасының ұрпағы деп мойындағандықтан, оның отбасын «Ван отбасы» деп атады. Тағы бір шығу тегі – бұл Чжоу патшасы Лингтің ұлы, Шығыс Чжоу әулетінің ханзадасы Цзинь. Цзинь Гу және Луо өзендерін бұру жоспарларын сынап, әкесінен мұрагерлік құқығын жоғалтты. Оның ұрпақтары оның патшалық мәртебесін еске алу үшін Ван тегін қабылдады. Кей жағдайларда, бұл тег 391 жылы Цы тағына отырған Тянь Хэге де байланыстырылады. 221 жылы Цинь Цзыді жойғаннан кейін, Цзыдің ақсүйек отбасыларының кейбір өкілдері патшалық тегін еске алу үшін Ван тегін қабылдады. Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Вэй сияқты басқа мемлекеттердегі патшалық отбасылардың ұрпақтары да Ван тегін қолданды. Солтүстік Вэй әулеті кезінде Кэ И (可颐) секілді азшылықтардың кейбір отбасылары да осы тегті қабылдады. Кейбір отбасыларда бұл тег императордың сыйлаған немесе патшалық мәртебеге ие болу үшін бастапқы тегін өзгерткен ата-бабаларына дейін жетеді. Тан әулеті кезінде Чжаоцзюньнің Ли кланы, Болингтің Цюй кланы, Цинхэнің Цюй кланы, Фаньянның Лу кланы, Синьянның Чжэн кланы, Тайюаньның Ван кланы және Лонгсидің Ли кланы заңмен некелесуіне тыйым салынған жеті асыл текті отбасы болды. Мория Мицуо Тайюань Ванның Кейінгі Хань және Тан дәуірі тарихын жазды. Ең күшті отбасылардың бірі Тайюань Ван болды. 659 жылы Гаоцзун императоры шығарған кландар арасындағы некеге тыйым салуды жеті отбасы бұзды, себебі Болинг Цюйдің әйелі Тайюань Ванның мүшесіне үйленді, нәтижесінде ақын Ван Вэй дүниеге келді. Ол Ван Чулианның ұлы, ал Ван Чжоудың ұлы еді. Отбасылар арасындағы некелер Гаоцзунның жеті отбасыға тыйым салғаннан кейін жасырын түрде жасалды. Чжоу әулетінің патшасы Лингтің ұлы, ханзада Цзинь көптеген адамдардың пікірінше Тайюань Ванның атасы болып саналады. Лонгмен Вангтары Чжоу әулетінің Тайюань Вангтарынан тараған тармақ болды, ал Ван Ян мен оның немересі Ван Тонг осы тармақтан шықты. Тайюань Ван отбасынан буддалық монахтар мен ғалымдар да шықты, мысалы монах Танцзянь. Тайюань Ван отбасы Ван Хуанды қамтыды. Олардың «Жеті ұлы тегі» деген атағы Гаоцзун билігі кезінде кеңінен танылды. Тайюань Ван отбасынан Ван Цзюнь шықты, ол Цзинь императоры Хуайдың қызметінде болды. Тайюань Ванның Фучжоудағы тармағы буддалық монах Байжангты өсірді.

Корея

Ван фамилиясы Когурё тегінен шыққан және Ван Гён құрған Корё әулетінің патшалық фамилиясы болды. Корё құлағанда, көптеген адамдар келесі Чосон әулетінен қатты қуғын-сүргіннен қашу үшін өз тегін Чон (全) / Чон (田) / Ок (玉) деп өзгергендері айтылады. Кейсон Ван әулетінің тамыры Корё билеушілеріне дейін жетеді.

Жапония

О (王) - сирек кездесетін жапондық есім, көбінесе қытай тегінен шыққандарда болады. Мысалы, бейсболшы Садахару О (王貞治), сонымен қатар Ван Ченчжи, және го ойыншысы О Риссэй (王立誠).

Индонезия

Индонезияда Хоккиен тегінен шыққан адамдардың тегі көбінесе "Хенг", "Бонг" немесе "Онг" деп латын әрпіне көшіріледі, ал қытайлық Перанакан тарапынан көбінесе "Онг" деп аталады. Кейбір жағдайларда, атаулардың мағынасы осы иммигрант отбасылар қоныстанған аймаққа ұқсас атауға аударылған, мысалы, "Сураджа" тегі, онда "раджа" индонезия және яван тілдерінде "патша" дегенді білдіреді, ал "Су" - яван тегінде жиі кездесетін префикс.

Вьетнам

Вьетнамда бұл есім Vương (王) деп жазылады, яғни «Патша» деген мағынаны білдіреді.

Скандинавия

Ваң – Швеция мен Норвегияда да туыс емес тегі. Бұл Ваң атауының басқаша жазылу түрі, ол ескі норвег тіліндегі "vangr" сөзінен шыққан, яғни "дала" немесе "шалғын" деген мағынаны білдіреді.

Германия мен Нидерланды

Ван неміс және голланд тілдерінде де тегіс атау ретінде қолданылады. Бұл атау орта неміс тіліндегі wang/ орта голланд тіліндегі waenge сөзінен шыққан, ол сөзбе-сөз "жақ" дегенді білдіреді. Дегенмен, оңтүстік неміс тілінде оның мағынасы "шөпті беткей" немесе "шөпті дала" скандинавиялық тегіс атауымен ұқсас.