Орыс журналисі Осип Сенковский: өмірі мен қызметі

Кіріспе

Орыс журналисі Осип Иванович Сенковский (О́сип Иванович Сенко́вский), туған аты Юзеф Юлиан Сękowski (31 наурыз 1800 [е.к. 19 наурыз 1800] Антагонка, Вильнюс маңында – 16 наурыз 1858 [е.к. 4 наурыз 1858] Санкт-Петербург) – поляк тегіндегі орыс шығыстанушысы, журналист және ойын-сауық шебері.

Өмір

Сенковский литвалық ақсүйектердің ежелгі әулетіне туған. Вильнюс университетінде оқып жүргенде ол шығыс мәдениетіне қызығушылық танытты. Араб, парсы, түрік және иврит тілдерін меңгерген соң, ол Константинопольдегі Ресей миссиясына жіберілді, бұл оған Сирия, Нубия және Египетке саяхаттауға мол мүмкіндік берді. 1821 жылы ол Ресей астанасына оралып, Санкт-Петербург университетінде шығыс тілдері кафедрасын басқарды. 1820-жылдары Сенковский Кондратий Рылеев пен Фаддей Булгариннің танымал журналдарында жариялай бастады. Ол ең әйгілісі орыс тіліндегі алғашқы «қалың журналды» – «Оқуға арналған кітапхананы» (1833–1856) басқарғандығы үшін танылады. Оның жанды және әзіл-қалжың стилі (Николай Гоголь айтқандай) кітап ұстамаған адамдарды да әдеби журналдарға қызықтырды. Сенковский жас жазушыларды қолдады. Ол Елена Хан мен Елизавета Ахматоваға зор ықпал етті. Соңғысында ол оны әкесі секілді сыйлап, Ахматова өзінің журналдарын және Сенковский туралы естеліктерін жариялады. Өте жемісті жазушы Сенковский математикадан медицинаға дейінгі тақырыптар бойынша көптеген мақалалар жазды. «Барон Брамбеус» псевдонимімен ол фантастикалық сапарлар сериясын жариялады, соның ішінде Жердің орталығына (Этна тауына сезімтал саяхат) және қазір мұздаған Сібір даласында гүлдеген ежелгі Египет цивилизациясына (Айғыр аралына ғылыми саяхат) жасаған сапарлар туралы жазды. Әдеби сыншы ретінде оның қатаң қағидалары болған жоқ, оның ұраны – «оңай оқу және аз ойлау» еді. Бір күні ол достасы Нестор Кукольникті Гогольден жақсы деп айтса, келесі күні Гогольді Гомерден жоғары қойды. Ол «Игорь жорығы туралы әңгіме» туындысын жалған деп сынады, Пушкинді екінші тартпа еліктеуші деп бағалады және «Ескі заман туралы әңгіме» поляк тілінде жазылған деп мәлімдеді. Өмірінің соңғы жылдары Сенковский әдебиеттен музыкаға көшті. Ол бес ішекті скрипка мен жаңа пеш ойлап тапқанын айтты. Сондай-ақ, ол қытай, моңғол және тибет тілдерін зерттеуде маңызды еңбектер жасады. Ол Литвинизмнің негізін қалаушы деп есептеледі.

Senkovsky was born into an old family of Lithuanian nobility. During his study in the University of Vilno he became fascinated with all things oriental. Having mastered the Arabic, Persian, Turkish, and Hebrew languages, he was assigned to the Russian mission in Constantinople, which occupation gave him ample opportunities to travel in Syria, Nubia, and Egypt. In 1821 he returned to the Russian capital, where he got the chair in oriental languages at the University of St Petersburg. In the 1820s, Senkovsky started publishing in the popular periodicals of Kondraty Ryleyev and Faddei Bulgarin. He is best remembered for having edited the first Russian "thick journal," Library for Reading (1833 1856), whose lively and humorous style (as Nikolai Gogol put it) attracted to literary journals even those people who had never held a book in their hands. Senkovsky encouraged new writers. He had a strong influence on Yelena Hahn and on Elizaveta Akhmatova. In the latter case he not only developed a writer but she regarded him as a parent, Akhmatova would eventually publish her own magazines and in time her own memoir of Senkowsky. A very prolific writer, Senkovsky contributed articles on a wide range of topics, from mathematics to medicine. Under the pen name of Baron Brambeus he published a series of fantastic voyages, including one to the center of the Earth (The Sentimental Journey to Mount Etna) and another to an antediluvian Egyptian civilization flourishing on the now frozen Siberian plain (The Scientific Journey to Bear Island). As a literary critic he had few principles, his motto being "easy reading and less thought". One day he would pronounce his friend Nestor Kukolnik to be Gogol's superior, only to place Gogol higher than Homer the very next day. He dismissed The Tale of Igor's Campaign as a clumsy fake, derogated Pushkin as a second hand imitator, and declared the Tale of Bygone Years to be written in Polish. During his last years, Senkovsky turned from literature to music. He claimed to have invented a five stringed violin and a new type of oven. He also published pioneering studies of Chinese, Mongolian, and Tibetan languages. He has been referred to as the founder of Litvinism.