Кіріспе
Есептеу әдісі
Аккруалдық есептеуде сәйкестік принципі шығыстың тиісті кіріс алынған кезеңде есептелуін талап етеді. Кірісті тану принципі бойынша, ақшалай қаражаттың ауысу уақытына қарамастан, кірістер олар алынған кезеңде тіркелуі керек. Шығыстарды туындаған кезеңде тану арқылы кәсіпорын кіріс табу үшін жұмсалған қаражат көлемін анықтай алады, соның салдарынан шығыстар мен кіріс арасындағы сәйкессіздіктен туындайтын "құбылысты" азайтады. Керісінше, қолма-қол ақша негізіндегі есептеу шығысты ақша төленген кезде тануды талап етеді, шығыстың қашан туындағанына қарамастан. Егер себеп-салдар байланысы болмаса (мысалы, сату мүмкін болмаса), шығындар олар толыққан есептік кезеңде, яғни өнім/қызмет пайдаланылған немесе тұтылған кезде (мысалы, бұзылған, мерзімі өткен немесе нашар сапалы тауарлар немесе сұранысқа ие емес қызметтер) шығыс ретінде танылады. Алдын ала төленген шығындар біліктілік шарттарының бірі орындалғанша шығыс емес, актив ретінде танылады, нәтижесінде шығыс ретінде танылады. Егер кіріспен байланыс орнатылмаса, шығындар дереу шығыс ретінде танылады (мысалы, жалпы әкімшілік және ғылыми-зерттеу және дамыту шығындары). Алдын ала төленген шығындар, мысалы, қызметкерлердің жалақысы немесе субподрядшыларға төленген немесе уәде етілген төлемдер шығыс ретінде танылмайды. Олар активтер болып есептеледі, себебі олар болашақта пайда әкелуі мүмкін. Алдын ала төленген шығыс пайдаланылған кезде, активтің құнын жаңарту үшін түзету енгізіледі. Мысалы, алдын ала төленген жалдау ақысының жағдайында, кезеңге тиесілі жалдау ақысының сомасы алдын ала төленген жалдау есебінен алынады.
Шығын мен ақшалай қаражаттың уақыты
Баланстық шоттардың екі түрі бар, бұл қолма-қол ақша шығыстар танылған есептік кезеңдермен сәйкес келмейтін жағдайларда туындауы мүмкін нақты емес пайда мен шығындарды болдырмау үшін жасалған. Себебі, міндеттемелер туындаған кезде шығындар танылады, ал қолма-қол ақша төленген уақытқа қарамастан, есеп айырысу принципіне сәйкес. Қолма-қол ақша міндеттемелер туындағаннан бұрын немесе кейін төленуі мүмкін (тауарлар немесе қызметтер алынған кезде), бұл екі түрлі шотқа әкеліп соқтыратын шығыстарға байланысты:
Accrued expense: Expense is recognized before cash is paid out. Deferred expense: Expense is recognized after cash is paid out. Accrued expenses is a liability with an uncertain timing or amount, but where the uncertainty is not significant enough to qualify it as a provision. An example is an obligation to pay for goods or services received from a counterpart, while cash for them is to be paid out in a later accounting period when its amount is deducted from accrued expenses. It shares characteristics with deferred income (or deferred revenue) with the difference that a liability to be covered latter is cash received from a counterpart, while goods or services are to be delivered in a latter period, when such income item is earned, the related revenue item is recognized. The same amount is deducted from deferred revenues. Deferred expenses (or prepaid expenses or prepayment) is an asset, such as cash paid out to a counterpart for goods or services to be received in a latter accounting period when fulfilling the promise to pay is acknowledged, the related expense item is recognized, and the same amount is deducted from prepayments. It shares characteristics with accrued revenue (or accrued assets) with the difference that an asset to be covered latter are proceeds from a delivery of goods or services, at which such income item is earned. The related revenue item is recognized, while cash for them is to be received later when its amount is deducted from accrued revenues.
Жиналған шығыс: Шығыс қолма-қол ақша төленгенге дейін танылады.
Кешіктірілген шығыс: Шығыс қолма-қол ақша төленгеннен кейін танылады.
Accrued expense: Expense is recognized before cash is paid out. Deferred expense: Expense is recognized after cash is paid out. Accrued expenses is a liability with an uncertain timing or amount, but where the uncertainty is not significant enough to qualify it as a provision. An example is an obligation to pay for goods or services received from a counterpart, while cash for them is to be paid out in a later accounting period when its amount is deducted from accrued expenses. It shares characteristics with deferred income (or deferred revenue) with the difference that a liability to be covered latter is cash received from a counterpart, while goods or services are to be delivered in a latter period, when such income item is earned, the related revenue item is recognized. The same amount is deducted from deferred revenues. Deferred expenses (or prepaid expenses or prepayment) is an asset, such as cash paid out to a counterpart for goods or services to be received in a latter accounting period when fulfilling the promise to pay is acknowledged, the related expense item is recognized, and the same amount is deducted from prepayments. It shares characteristics with accrued revenue (or accrued assets) with the difference that an asset to be covered latter are proceeds from a delivery of goods or services, at which such income item is earned. The related revenue item is recognized, while cash for them is to be received later when its amount is deducted from accrued revenues.
Жиналған шығыстар – бұл белгісіз уақыт немесе сомаға ие міндеттеме, бірақ бұл белгісіздік оны резерв ретінде қарастыруға жеткілікті емес. Мысалы, контрагенттен алынған тауарлар немесе қызметтер үшін төлеу міндеттемесі, ал ақшасы келесі есептік кезеңде төленеді, сол кезде оның сомасы жиналған шығыстардан шегеріледі. Бұл кешіктірілген кіріспен (немесе кешіктірілген түсіммен) ұқсас, бірақ айырмашылығы – кешіктірілген міндеттеме контрагенттен алынған ақшалай қаражат, ал тауарлар немесе қызметтер кейінірек жеткізілуі керек, мұндай кіріс танылғанда тиісті кіріс танылады. Сол сома кешіктірілген кірістерден шегеріледі.
Accrued expense: Expense is recognized before cash is paid out. Deferred expense: Expense is recognized after cash is paid out. Accrued expenses is a liability with an uncertain timing or amount, but where the uncertainty is not significant enough to qualify it as a provision. An example is an obligation to pay for goods or services received from a counterpart, while cash for them is to be paid out in a later accounting period when its amount is deducted from accrued expenses. It shares characteristics with deferred income (or deferred revenue) with the difference that a liability to be covered latter is cash received from a counterpart, while goods or services are to be delivered in a latter period, when such income item is earned, the related revenue item is recognized. The same amount is deducted from deferred revenues. Deferred expenses (or prepaid expenses or prepayment) is an asset, such as cash paid out to a counterpart for goods or services to be received in a latter accounting period when fulfilling the promise to pay is acknowledged, the related expense item is recognized, and the same amount is deducted from prepayments. It shares characteristics with accrued revenue (or accrued assets) with the difference that an asset to be covered latter are proceeds from a delivery of goods or services, at which such income item is earned. The related revenue item is recognized, while cash for them is to be received later when its amount is deducted from accrued revenues.
Кешіктірілген шығыстар (немесе алдын ала төленген шығыстар немесе алдын ала төлеу) – бұл актив, мысалы, контрагентке болашақта алынатын тауарлар немесе қызметтер үшін төленген ақшалай қаражат, төлеу міндеттемесі орындалғандығы мойындалғанда тиісті шығыс танылады және сол сома алдын ала төлемдерден шегеріледі. Бұл жиналған кірістермен (немесе жиналған активтермен) ұқсас, бірақ айырмашылығы – жинақталатын актив тауарлар немесе қызметтерді жеткізуден түсетін түсім, осындай кіріс танылғанда тиісті кіріс танылады, ал ақшасы кейінірек алынады, сол кезде оның сомасы жиналған кірістерден шегеріледі.
Accrued expense: Expense is recognized before cash is paid out. Deferred expense: Expense is recognized after cash is paid out. Accrued expenses is a liability with an uncertain timing or amount, but where the uncertainty is not significant enough to qualify it as a provision. An example is an obligation to pay for goods or services received from a counterpart, while cash for them is to be paid out in a later accounting period when its amount is deducted from accrued expenses. It shares characteristics with deferred income (or deferred revenue) with the difference that a liability to be covered latter is cash received from a counterpart, while goods or services are to be delivered in a latter period, when such income item is earned, the related revenue item is recognized. The same amount is deducted from deferred revenues. Deferred expenses (or prepaid expenses or prepayment) is an asset, such as cash paid out to a counterpart for goods or services to be received in a latter accounting period when fulfilling the promise to pay is acknowledged, the related expense item is recognized, and the same amount is deducted from prepayments. It shares characteristics with accrued revenue (or accrued assets) with the difference that an asset to be covered latter are proceeds from a delivery of goods or services, at which such income item is earned. The related revenue item is recognized, while cash for them is to be received later when its amount is deducted from accrued revenues.
Мысалдар
Жиналған шығындар өнімдердің болашақ шығындарын олардың сатылымынан түскен кірістермен сәйкес келтіруге, осы шығындар төленбес бұрын мүмкіндік береді. Алдын ала төленген шығындар (кейінге қалдырылған шығындар) әлі алынбаған және төленген өнімдердің шығындарын теңестіруге мүмкіндік береді. Амортизация негізгі құралдарды сатып алу құнын олардың арқасында алынған кірістермен, олардың күтілетін пайдалы өмір мерзіміне шығындарды бөліп тарату арқылы сәйкестендіреді.
Жиналған шығыстар
Мысалы, сатушы бір есептік кезеңде тауар жеткізсе, бірақ олар үшін төлем келесі кезеңде жасалса, онда жинақталған шығыс пайда болады. Бұл, тауарды алған, бірақ төлемеген компанияның құнының, тауар құнына тең фиктивті өсуіне жол бермейді. Егер мұндай жинақталған шығыс болмаса, тауарды жеткізілген кезеңде сату, төленбеген тауардың (фиктивті жұмсалған шығыс ретінде есептелген) сатудан түскен кірістің орнын басады, нәтижесінде сату кезеңінде фиктивті пайда, ал төлем кезеңінде фиктивті шығын пайда болады. Екеуі де сатылған тауарлардың құнына тең болады. Кезеңдік шығыстар, мысалы кеңсе жалақысы немесе сату шығындары, дереу шығыстар ретінде танылады (және есептік кезеңнің кірісінен шегеріледі). Төленбеген кезеңдік шығыстар жинақталған шығыстар (міндеттемелер) болып табылады, олардың кезеңдік кірісті өтеуіне және фиктивті пайданың пайда болуына жол бермеу үшін жасалады. Мысалы, сату өкілі сату (немесе жеткізу) кезінде алатын комиссия, ол келесі аптаның соңында, келесі есептік кезеңде төленеді. Компания комиссияны дереу жұмсалған шығыс ретінде есепке алады, осылайша сатудан түскен кіріспен (табыспен) үйлестіреді. Сондықтан комиссия сату кезеңіндегі жинақталған шығыстарға да қосылады, оның әйтпесе фиктивті пайдаға айналуына жол бермеу үшін. Комиссия сату өкіліне төленген кезде, келесі кезеңде жинақталған шығыстардан шегеріледі, оның әйтпесе фиктивті шығынға айналуына жол бермеу үшін.
Кезекті шығындар
Кезекті шығыс (алдын ала төленген шығыс немесе алдын ала төлеу) – төленген, бірақ сәйкестік принципі бойынша шығыс ретінде танылмаған актив. Мысалы, есептік кезеңдер ай сайын болған жағдайда, жылдық сақтандыру төлемінің 11/12 бөлігі алдын ала төленген шығыстарға қосылады, ал әрбір келесі кезеңде сол үлесі шығыс ретінде танылғанда, шығынның 1/12 бөлігі олардан алынады. Бұл, шығын есептелген айда толығымен емес, кезең-кезеңмен танылады. Мұндай шығыстардың әлі мойындалмаған бөлігі алдын ала төлемдер (активтер) түрінде сақталады, осылайша есептік кезеңде олардың жоғалуға және басқа айларда пайдаға айналуына жол берілмейді. Сол сияқты, есептік кезеңнің соңына дейін алынбаған тауарлар мен қызметтерге төленген ақша да алдын ала төлемдерге қосылады, бұл төлем жасалған кезеңде жоғалуға және оларды алған кезде пайдаға айналуына жол бермейді. Мұндай шығындар табыс туралы есепте (пайда мен шығын немесе P&L) төлем жасалған кездегі шығыс ретінде емес, оларды алған кезде шығыс ретінде танылады және P&L есебінде шығыстар ретінде мойындалып, баланстағы алдын ала төлемдерден (активтерден) шегеріледі.
Амортизациялық құн
Амортизация активтің құнын күтілетін пайдалану мерзіміне сәйкестік принципі бойынша бөліп есептейді. Егер машина 100 000 долларға сатып алынса, оның қызмет ету мерзімі 10 жыл болса және әр жыл сайын бірдей көлемде өнім өндіре алса, онда машинаның құнынан 10 000 доллар (яғни 100 000 доллардың 10 жылға бөлінгені) әр жылға сәйкес келеді. Бірінші жылы 100 000 доллар есептеп, келесі 9 жыл бойы ештеңе есептемеудің орнына, осылай шығындарды кіріске сәйкестіру арқылы бизнес туралы дұрыс ақпарат беріледі, бірақ пайда/залал мен бизнестің ақша ағыны арасында уақытша қарама-қайшылық туындайды.