Кіріспе

Факті бойынша жасырын келісім-шарт – ауызша айтылған сөздердің емес, жүріс-тұрыстың нәтижесінде туындайтын жасырын келісім-шарттың бір түрі. АҚШ Жоғарғы Соты «факті бойынша келісім» терминін «тараптардың өзара түсіністігіне негізделген, бірақ нақты келісім-шартта жазылмаған, айналадағы жағдайларды ескере отырып, тараптардың іс-әрекеттерінен туындаған жасырын түсіністік» деп түсіндірген. Егер тараптар келісім туралы сөз алмаспаса да, олардың іс-әрекеттері келісімнің болғанын көрсете алады. Мысалы, егер пациент дәрігерге қараса, оның әрекеттері ем алуға және дәрігердің қызметі үшін лайықты төлем жасауға ниетті екенін көрсетеді. Сол сияқты, дәрігер пациентті қабылдап, емдеу арқылы төлем алуға ниетті екенін көрсетеді. Осылайша, ешбір келісім сөзі айтылмаса да, дәрігер мен пациент арасында келісім-шарт болғандай көрінеді. (Олар екі жақ та маңызды шарттарға келісіп, сол келісімге сәйкес әрекет етті. Бұл өзара құқықтық негізді құрады.) Мұндай жағдайда, сот тараптардың (факті бойынша) жасырын келісім-шарт жасасқаны туралы шешім қабылдауы мүмкін. Пациент тексеруден кейін төлем жасаудан бас тартса, ол жасырын келісім-шартты бұзған болады. Жасырын келісім-шарттың тағы бір мысалы – аккредитив деп аталатын төлем тәсілі. Жалпы, жасырын келісім-шарттың заңдық күші нақты келісім-шартқа тең. Дегенмен, дау туындаған жағдайда жасырын келісім-шарттың бар екенін және оның шарттарын дәлелдеу қиынырақ болуы мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда жылжымайтын мүлікке қатысты келісім-шарттар фактілік негізде жасалмайды, яғни мәміле жазбаша түрде болуы тиіс. Бір жақты келісім-шарттар көбінесе осы типтегі келісім-шарттардың тақырыбы болып табылады, онда қабылдау белгілі бір тапсырманы орындау арқылы жасалады.

Жасұрын келісімшартқа негізделген ықтимал іс-әрекет

Бұрынғы ұқсас келісімдердің болуы. Алушы екінші тарап төлем күтетінін біліп, қандай да бір құнды нәрсені қабылдаған жағдайда.