Кіріспе
1991 жылы эфиопиялық еврейлерді Израильге әуе көлігімен тасымалдау. "Соломон" операциясы (Мивца Шломо) – 1991 жылдың 24-25 мамырында эфиопиялық еврейлерді Израильге әуе көлігімен тасымалдау мақсатымен Израильдің құпия әскери операциясы. Израильдің 35 ұшағы, оның ішінде Израиль әуе күштерінің C-130 және El Al Boeing 747 ұшақтары 36 сағат ішінде 14 325 эфиопиялық еврейді Израильге жеткізді. Ұшақтардың бірі – El Al 747, кем дегенде 1088 адамды, соның ішінде ұшу барысында дүниеге келген екі сәбиді тасыды және бір ұшақтағы ең көп жолаушылар саны бойынша әлемдік рекордты иеленеді. Әуе көпірі кезінде сегіз бала дүниеге келді. Бұл Эфиопиядан Израильге жасалған үшінші Алия миссиясы болды. Бұл миссиядан бұрын "Мұса" және "Иошуа" операциялары деп аталатын екі ұқсас операция өткен. Эфиопиялық еврейлердің осындай бағдарламалар тоқтатылуға дейін елді тастап кетудің балама жолдары осы еді. Осы операциялар аяқталып, "Соломон" операциясы басталған аралықта, өте аз эфиопиялық еврей Израильге көше алды. Сонымен қатар, Менгисту режимі "Бета Израиль" үшін жаппай эмиграцияны қиындатты, ал режимінің әлсіреуі Израильге көшіп кетуге ниеттенгендерге мүмкіндік берді. 1990 жылы Израиль үкіметі мен Израиль қорғаныс күштері Эфиопиядағы саяси ахуалдың нашарлап бара жатқанын сезіп, еврейлерді әуе көлігімен Израильге тасымалдауды құпия жоспарлады. АҚШ "Соломон" операциясын жоспарлауға қатысты, себебі американдық еврей басшылары, Эфиопиялық еврейлер қауымдастығы арқылы, эфиопиялық еврейлердің қауіпті жағдайда екенін АҚШ үкіметінің назарына жеткізді. Коэн Менгистумен келісімге келді, егер эфиопиялықтар көтерілісшілермен келісімге келсе, адам құқықтары мен эмиграция саясатын өзгертетін болса және коммунистік экономикалық жүйесінен бас тартса, АҚШ-пен қарым-қатынасты жақсартуға уәде берді. Операцияға байланысты келіссөздер Лондон дөңгелек үстел талқылауларына әкелді, нәтижесінде эфиопиялық жауынгерлер бірлескен декларация жасады, содан кейін олар өтпелі үкіметті сайлау үшін конференция ұйымдастыруға келісті.
Operation Solomon (, Mivtza Shlomo) was a covert Israeli military operation from May 24 to 25, 1991, to airlift Ethiopian Jews to Israel. Non stop flights of 35 Israeli aircraft, including Israeli Air Force C 130s and El Al Boeing 747s, transported 14,325 Ethiopian Jews to Israel in 36 hours. One of the aircraft, an El Al 747, carried at least 1,088 people, including two babies who were born on the flight, and holds the world record for the most passengers on an aircraft. Eight children were born during the airlift process. It was the third Aliyah mission from Ethiopia to Israel. Before the mission, there were two similar operations called Operation Moses and Operation Joshua, which were the alternative ways that Ethiopian Jews could leave before they were forced to put an end to these type of programs. In between the time when these operations came to an end and Operation Solomon began, a very small number of Ethiopian Jews were able to leave and go to Israel. Also, the Mengistu regime had made mass emigration difficult for Beta Israel, and the regime's dwindling power presented an opportunity for those wanting to emigrate to Israel. In 1990, the Israeli government and Israeli Defense Forces, aware of Ethiopia's worsening political situation, made covert plans to airlift the Jews to Israel. The United States became involved in the planning of Operation Solomon after it was brought to the US government's attention from American Jewish leaders from the American Association for Ethiopian Jews that the Ethiopian Jews were living in danger. Cohen struck a deal with Mengistu which promised improved relations with the United States if Ethiopians would reach an understanding with the rebels, change their human rights and emigration policy, and change their communist economic system. The negotiations surrounding the operation led to the eventual London roundtable discussions, which established a joint declaration by the Ethiopian combatants who then agreed to organize a conference to select a transitional government.
Жетекшілік: еврей қауымындағы ішкі пікірталас
Операция басталғанға дейінгі он жыл ішінде Израиль қауымдастығында эфиопиялықтарды қабылдау не қабылдамау мәселесі бойынша қызу пікірталас болды. Эфиопиялықтарды елге әкелуге қарсылықтың себептері сан алуан болды. Израильдегі кейбір яһудилер "shanda fur di goyim" (идиш: "беймәлімдер алдында ұятқа қалу") деп қорқып, эфиопиялық яһудилердің жалбарынуын елемеу арқылы дау-дамай тудыру қаупінен сақтануға тырысты. Басқалары операцияны қолдады, бірақ тұтқындалуға және қоғамдық пікірдің қызулануына әкелуі мүмкін жария демонстрациялардан жаңылды. Ал, ізраилдік қауымдастықтың тағы бір бөлігі мүлдем басқаша көзқарас білдіріп, интеграция процесін мүмкінсіз ететін мәдени айырмашылықтар бар екенін мәлімдеді; олардың қатарында Еврей агенттігінің Көші-қон және бейімделу департаментінің бас директоры Йегуда Доминиц болды, ол бұл көшіруді "судан балықты шығарумен" теңеді. Дегенмен, аталған қарсылықтар бекер болды, өйткені Израиль үкіметі әуе көлігін жүзеге асырды, ал қуанышты эфиопиялықтарды мыңдаған ізраилдіктер зор қуанышпен ұшақтан шығарғанда қарсы алды.
Операция
Операцияны сол кездегі премьер-министр Ицхак Шамир қадағалап отырды. Кейбіреулері жол жүрісінде ұрлыққа ұшырап, тіпті қаза тапты. 1989 жылдың желтоқсанына қарай 2000-ға жуық эфиопиялық еврей Гондар таулы айманындағы ауылдарынан астанаға жаяу жол тартты, ал 1991 жылға қарай олардың қатары көбейіп, көптеген адамдар қосылды. Көлікті әдетте пайдаланбады. Бұл миссия үшін көбірек көліктер босатылды, себебі еврей діни заңы өмірді сақтау үшін сенбі күнгі дәстүрлерді бұзуға рұқсат береді. Көшіп келгендердің көпшілігі киімдері мен тамақ дайындау құралдарынан басқа ештеңе алып келмеді, оларды жедел жәрдем машиналары күтіп алды, ал 140 осал жолаушыға ұшақ алаңында медициналық көмек көрсетілді. Бірнеше жүкті әйел ұшақта босанды, олар мен нәрестелері дереу ауруханаға жеткізілді. «Сүлеймен операциясына» дейін көптеген еврейлер жұқпалы ауруларға, әсіресе ЖИТС-ке шалдығу қаупі жоғары болды. Артында қалған еврейлердің жұқпалы ауруға шалдығу қаупі одан да жоғары болды, себебі оның көрсеткіші үнемі өсіп отырды. Бірнеше айдан кейін 20 мыңға жуық еврей елге көшіп келді. Олар сол жерде азық-түлік және жылу сияқты қарапайым ресурстар үшін күресті. Олар отбасыларымен бірден кездеседі деп ойлады. 2016 жылға қарай жұмыссыздық көрсеткіші айтарлықтай жақсарды, ерлердің 20 пайызы және әйелдердің 26 пайызы жұмыссыз қалды. Бұл күрес бірнеше себептермен түсіндірілуі мүмкін. Біріншіден, Эфиопияның ауылдық, көбінесе сауатсыз аймақтарынан Израильдегі қалалық еңбек күшіне көшу қиын болды, әсіресе эфиопиялық еврейлердің көпшілігі иврит тілін білмейтінін және басқа, білікті иммигранттармен бәсекелесетінін ескерсек. Дегенмен, Израильде өсіп, білім алған және жоғары білімі мен кәсіби дағдылары бар эфиопиялық израильдіктердің жас буыны жұмыс табуда қиындықтарға тап болып отыр.
Танымал мәдениетте
Фиг ағашы (2018), Аламорк Маршаның режиссерлік жұмысы, "Соломон" операциясымен байланысты жеке тәжірибесі туралы фильм.