Кіріспе

1991 жылы эфиопиялық еврейлерді Израильге әуе көлігімен тасымалдау. "Соломон" операциясы (Мивца Шломо) – 1991 жылдың 24-25 мамырында эфиопиялық еврейлерді Израильге әуе көлігімен тасымалдау мақсатымен Израильдің құпия әскери операциясы. Израильдің 35 ұшағы, оның ішінде Израиль әуе күштерінің C-130 және El Al Boeing 747 ұшақтары 36 сағат ішінде 14 325 эфиопиялық еврейді Израильге жеткізді. Ұшақтардың бірі – El Al 747, кем дегенде 1088 адамды, соның ішінде ұшу барысында дүниеге келген екі сәбиді тасыды және бір ұшақтағы ең көп жолаушылар саны бойынша әлемдік рекордты иеленеді. Әуе көпірі кезінде сегіз бала дүниеге келді. Бұл Эфиопиядан Израильге жасалған үшінші Алия миссиясы болды. Бұл миссиядан бұрын "Мұса" және "Иошуа" операциялары деп аталатын екі ұқсас операция өткен. Эфиопиялық еврейлердің осындай бағдарламалар тоқтатылуға дейін елді тастап кетудің балама жолдары осы еді. Осы операциялар аяқталып, "Соломон" операциясы басталған аралықта, өте аз эфиопиялық еврей Израильге көше алды. Сонымен қатар, Менгисту режимі "Бета Израиль" үшін жаппай эмиграцияны қиындатты, ал режимінің әлсіреуі Израильге көшіп кетуге ниеттенгендерге мүмкіндік берді. 1990 жылы Израиль үкіметі мен Израиль қорғаныс күштері Эфиопиядағы саяси ахуалдың нашарлап бара жатқанын сезіп, еврейлерді әуе көлігімен Израильге тасымалдауды құпия жоспарлады. АҚШ "Соломон" операциясын жоспарлауға қатысты, себебі американдық еврей басшылары, Эфиопиялық еврейлер қауымдастығы арқылы, эфиопиялық еврейлердің қауіпті жағдайда екенін АҚШ үкіметінің назарына жеткізді. Коэн Менгистумен келісімге келді, егер эфиопиялықтар көтерілісшілермен келісімге келсе, адам құқықтары мен эмиграция саясатын өзгертетін болса және коммунистік экономикалық жүйесінен бас тартса, АҚШ-пен қарым-қатынасты жақсартуға уәде берді. Операцияға байланысты келіссөздер Лондон дөңгелек үстел талқылауларына әкелді, нәтижесінде эфиопиялық жауынгерлер бірлескен декларация жасады, содан кейін олар өтпелі үкіметті сайлау үшін конференция ұйымдастыруға келісті.

Жетекшілік: еврей қауымындағы ішкі пікірталас

Операция басталғанға дейінгі он жыл ішінде Израиль қауымдастығында эфиопиялықтарды қабылдау не қабылдамау мәселесі бойынша қызу пікірталас болды. Эфиопиялықтарды елге әкелуге қарсылықтың себептері сан алуан болды. Израильдегі кейбір яһудилер "shanda fur di goyim" (идиш: "беймәлімдер алдында ұятқа қалу") деп қорқып, эфиопиялық яһудилердің жалбарынуын елемеу арқылы дау-дамай тудыру қаупінен сақтануға тырысты. Басқалары операцияны қолдады, бірақ тұтқындалуға және қоғамдық пікірдің қызулануына әкелуі мүмкін жария демонстрациялардан жаңылды. Ал, ізраилдік қауымдастықтың тағы бір бөлігі мүлдем басқаша көзқарас білдіріп, интеграция процесін мүмкінсіз ететін мәдени айырмашылықтар бар екенін мәлімдеді; олардың қатарында Еврей агенттігінің Көші-қон және бейімделу департаментінің бас директоры Йегуда Доминиц болды, ол бұл көшіруді "судан балықты шығарумен" теңеді. Дегенмен, аталған қарсылықтар бекер болды, өйткені Израиль үкіметі әуе көлігін жүзеге асырды, ал қуанышты эфиопиялықтарды мыңдаған ізраилдіктер зор қуанышпен ұшақтан шығарғанда қарсы алды.

Операция

Операцияны сол кездегі премьер-министр Ицхак Шамир қадағалап отырды. Кейбіреулері жол жүрісінде ұрлыққа ұшырап, тіпті қаза тапты. 1989 жылдың желтоқсанына қарай 2000-ға жуық эфиопиялық еврей Гондар таулы айманындағы ауылдарынан астанаға жаяу жол тартты, ал 1991 жылға қарай олардың қатары көбейіп, көптеген адамдар қосылды. Көлікті әдетте пайдаланбады. Бұл миссия үшін көбірек көліктер босатылды, себебі еврей діни заңы өмірді сақтау үшін сенбі күнгі дәстүрлерді бұзуға рұқсат береді. Көшіп келгендердің көпшілігі киімдері мен тамақ дайындау құралдарынан басқа ештеңе алып келмеді, оларды жедел жәрдем машиналары күтіп алды, ал 140 осал жолаушыға ұшақ алаңында медициналық көмек көрсетілді. Бірнеше жүкті әйел ұшақта босанды, олар мен нәрестелері дереу ауруханаға жеткізілді. «Сүлеймен операциясына» дейін көптеген еврейлер жұқпалы ауруларға, әсіресе ЖИТС-ке шалдығу қаупі жоғары болды. Артында қалған еврейлердің жұқпалы ауруға шалдығу қаупі одан да жоғары болды, себебі оның көрсеткіші үнемі өсіп отырды. Бірнеше айдан кейін 20 мыңға жуық еврей елге көшіп келді. Олар сол жерде азық-түлік және жылу сияқты қарапайым ресурстар үшін күресті. Олар отбасыларымен бірден кездеседі деп ойлады. 2016 жылға қарай жұмыссыздық көрсеткіші айтарлықтай жақсарды, ерлердің 20 пайызы және әйелдердің 26 пайызы жұмыссыз қалды. Бұл күрес бірнеше себептермен түсіндірілуі мүмкін. Біріншіден, Эфиопияның ауылдық, көбінесе сауатсыз аймақтарынан Израильдегі қалалық еңбек күшіне көшу қиын болды, әсіресе эфиопиялық еврейлердің көпшілігі иврит тілін білмейтінін және басқа, білікті иммигранттармен бәсекелесетінін ескерсек. Дегенмен, Израильде өсіп, білім алған және жоғары білімі мен кәсіби дағдылары бар эфиопиялық израильдіктердің жас буыны жұмыс табуда қиындықтарға тап болып отыр.

Танымал мәдениетте

Фиг ағашы (2018), Аламорк Маршаның режиссерлік жұмысы, "Соломон" операциясымен байланысты жеке тәжірибесі туралы фильм.