Игорь Стравинскийдің "Les noces" балеті: Ресейлік сахналық қойылым, 4 солист, хор, перкуссия және 4 фортепианоға арналған. 1917 ж. жазылған, 1923 ж. Парижде көрсетілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Игорь Стравинскийдің балеті
Ballet by Igor Stravinsky
"Свадебка" (Les noces) – Игорь Стравинскийдің төрт вокалдық солист, хор, соққы аспаптары және төрт фортепианоға арналған орыс тіліндегі балет-кантатасы. Композитор бұл туынды импресарио Сергей Дягилевке арнап, француз тілінде "ән мен музыкамен үйлестірілген, биленіп көрсетілген орыс көріністері" деп сипаттады [sic], және орысша болғанына қарамастан, французша атауы Les noces болып сақталды. "Свадебка" 1917 жылы аяқталды, бірақ Стравинский оның аспаптамасына қатысты бірнеше рет ойын өзгертіп, 1923 жылы ғана жоғарыда аталған құрамға тоқталды. Осы жылы 13 маусымда Парижде дирижер Эрнест Ансермет басқаруымен және Бронислава Нижинскаяның хореографиясымен "Ballets Russes" балет труппасы орындады. Жылдар бойы партитураның әртүрлі нұсқалары орындалды, онда соққы аспаптары мен фортепианолар оркестрмен алмастырылды немесе Стравинский бас тартқан нұсқаға сәйкес пианолалар қолданылды.
The Wedding, or Svadebka (Свадебка), is a Russian language ballet cantata by Igor Stravinsky scored unusually for four vocal soloists, chorus, percussion and four pianos. Dedicating the work to impresario Sergei Diaghilev, the composer described it in French as "choreographed Russian scenes with singing and music" [sic], and it remains known by its French name of Les noces despite being Russian. The Wedding was completed in 1917 but was then subjected to a series of changes of heart by Stravinsky regarding its scoring; he settled on the above forces only in 1923, in time for the premiere in Paris on 13 June that year under conductor Ernest Ansermet and danced by the Ballets Russes to choreography by Bronislava Nijinska. Several versions of the score have been performed over the years, substituting an orchestra for the percussion and pianos or using pianolas in accordance with a version Stravinsky abandoned.
Құрамы
Стравинский «Той» шығармасын 1913 жылы жоспарлады. 1917 жылдың қазанына қарай ол оны қысқа нотациямен аяқтады, либреттосын өзі жазды, негізінен Пётр Киреевский жинаған және 1911 жылы жарияланған орыс халық тойының әндерін пайдаланды. Осы ұзақ дайындық кезеңінде оркестрлеуі күрт өзгерді. Стравинский бастапқыда «Бастапқы көктем» сияқты актерлік құрамды пайдалануды жоспарлаған. Кейін синхронды роликпен жұмыс істейтін аспаптарды, соның ішінде пианоланы қолдану туралы идея туды; бірақ Париж фирмасы Pleyel et Cie оған қажет екі пернетақталы цимбалды, кейін лютеаль деп аталғанды уақтылы жеткізбегендіктен, ол осы жобаны жартылай аяқталғаннан кейін тастап кетті. Стравинский тек 1923 жылы, қысқа нотациясын жазғаннан кейін алты жыл өткен соң, мынадай актерлік құрамды бекітті: сопрано, меццо-сопрано, тенор және бас солистері; қосымша хор; белгісіз биіктіктегі соққы аспаптары; және белгілі биіктіктегі соққы аспаптары, әсіресе төрт фортепиано. Бұл шешім «Бастапқы көктемнен» кейінгі он жылдықта оның қарапайым, айқын және механикалық дыбыс топтарына деген ұмтылысын көрсетті (дегенмен ол ешқашан тек соққы аспаптарымен осындай күшті дыбыстық эффектіні қайта жасай алмады). 1962 жылы ол еске алды: «Мен алғаш рет «Тойды» Дягилевке ойнағанда, ол жылап, бұл біздің [балет труппасының] ең әдемі және ең таза орыс туындысы екенін айтты. Менің ойымша, ол менің басқа еңбектерімнен гөрі «Тойды» көбірек жақсы көрді. Сондықтан да ол оған арналған».
Stravinsky conceived of The Wedding in 1913. By October 1917 he had completed it in short score to a libretto he himself had written using Russian wedding lyrics taken mainly from songs collected by Pyotr Kireevsky and published in 1911. During this long gestation its orchestration changed dramatically. Stravinsky at first planned to use forces similar to those of The Rite of Spring. A later idea was to use synchronised roll operated instruments, including the pianola; this he abandoned when partially completed because the Paris firm of Pleyel et Cie was late in constructing the two keyboard cimbaloms, later known as luthéals, he required. Stravinsky settled only in 1923, six years after his short score, on the following forces: soprano, mezzo soprano, tenor and bass vocal soloists; mixed chorus; unpitched percussion; and pitched percussion, notably four pianos. The decision exemplified his growing penchant for stripped down, clear and mechanistic sound groups in the decade after The Rite (although he was never again to produce such an extreme sonic effect solely with percussion). He reminisced in 1962: "When I first played The Wedding to Diaghilev he wept and said it was the most beautiful and most purely Russian creation of our [ballet company]. I think he did love The Wedding more than any other work of mine. That is why it is dedicated to him."
Өнер көрсетулер
Бұл шығарманың премьерасы 1923 жылы 13 маусымда Париждегі "Гайт" театрында "Русские балет" труппасы, Бронислава Нижинскаяның хореографиясымен өтті. Төрт пианино мен соққы аспаптарынан тұратын аспаптық ансамбльді Эрнест Ансермет жүргізді. Әдетте бұл шығарма орыс немесе француз тілдерінде орындалады; кейде ағылшын тіліндегі аудармалар қолданылады, ал Стравинский 1934 және 1959 жылдары "Колумбия рекордс" үшін жасаған жазбаларында ағылшын тіліндегі аударманы пайдаланды. 1926 жылы 14 маусымда Лондонның "Ерінің Ұлы" театрындағы премьерада фортепиано бөлімдерін композиторлар Фрэнсис Пуленк, Жорж Аурик, Витторио Риети және Вернон Дьюк орындады. 1959 жылы Стравинский ағылшын либреттосын қолданып жазба жасағанда, төрт пианист – композиторлар Сэмюэл Барбер, Аарон Копланд, Лукас Фосс және Роджер Сешнс болды. 1962 жылы 23 наурызда Лондонның "Ковент-Гарден" балеті қайта жаңғырылғанда, төрт композитор – Джон Гарднер, Малкольм Уильямсон, Ричард Родни Беннетт және Эдмунд Руббра фортепиано бөлімдерін орындады. 1919 жылғы нұсқасы цимбалом, гармония және пианоламен бірге "Les Noces" 1981 жылы Парижде Пьер Булездің дирижерлігімен премьераланды. Лос-Анджелес филармониясы Стивен Стакидің симфониялық оркестр үшін жасаған аранжировкасын тапсырыс берді және оны Эса Пекка Салонен жетекшілігімен 2008 жылдың 29 мамырында Уолт Дисней концерт залында премьера жасады. Аранжировка Стравинскийдің соққы аспаптарын сақтайды, ал төрт пианиноның орнына үлкен оркестр қойылды. Стравинский аяқтай алмаған пианоласы бар нұсқасы голланд композиторы Тео Вербейдің рұқсатымен аяқталды және 2009 жылы Нидерландыда орындалды. "Les noces"-тің жаңа нұсқасы 2023 жылдың қыркүйегінде Садлер Веллстегі ағылшын ұлттық балетімен орындалды, хореографиясын Андреа Миллер жасады.
The work was premiered on 13 June 1923 at the Théâtre de la Gaîté in Paris, by the Ballets Russes with choreography by Bronislava Nijinska. The instrumental ensemble of four pianos and percussion was conducted by Ernest Ansermet. The work is usually performed in Russian or French; English translations are sometimes used, and Stravinsky used the English one on the recordings he conducted for Columbia Records in 1934 and 1959. At the London premiere on 14 June 1926 at His Majesty's Theatre, the piano parts were played by composers Francis Poulenc, Georges Auric, Vittorio Rieti and Vernon Duke. When Stravinsky conducted a recording using the English libretto in 1959, the four pianists were composers Samuel Barber, Aaron Copland, Lukas Foss, and Roger Sessions. At a revival of the ballet in London's Covent Garden on 23 March 1962, four composers – John Gardner, Malcolm Williamson, Richard Rodney Bennett and Edmund Rubbra – played the piano parts. The premiere of the 1919 version of Les Noces, with cimbaloms, harmonium, and pianola, took place in 1981 in Paris, conducted by Pierre Boulez. The Los Angeles Philharmonic commissioned an arrangement by Steven Stucky for symphony orchestra and premiered it under the baton of Esa Pekka Salonen on May 29, 2008, at Walt Disney Concert Hall. The arrangement retains Stravinsky's percussion parts while replacing the four pianos with a large orchestra. The version including pianola that Stravinsky left unfinished was completed with permission from Stravinsky's heirs by the Dutch composer Theo Verbey and performed in the Netherlands in 2009. A new version of Les noces was performed by the English National Ballet at Sadler's Wells in September 2023, choreographed by Andrea Miller.
Сыншылдық қабылдау және мұра
"Les Noces" алғашқы қойылымдары әртүрлі қабылдауға ие болды. 1923 жылы Париждегі премьерасы зор қуанышпен қарсы алынса, үш жылдан кейін Лондондағы қойылым сыншылар тарапынан теріс пікірлерге ұшырады. Эрик Уолтер Уайттың сөзінше, "Бұл шабуылдың қатысуы [романшы] Г.Г. Уэллсті соншалықты ашуландырды ki, 1926 жылдың 18 маусымында ол ашық хат жазды". Уэллстің хатында: "Мен басқа балетті мұндай қызықты, мұндай көңілді, мұндай жаңа немесе мұндай қызықты деп білмеймін. "Les Noces" – шаруа жанды, оның салмақтылығын, қарапайым және түсініксіз күрделілігін, әртүрлі ырғақтары мен құпиялыздық сезімін дыбыс пен көрініс арқылы бейнелейтін туынды. Бұл әрбір зиялы адамды таңдандырып, қуантады". Тихон Хренников сияқты кеңес сыншыларының наразылығы таңқаларлық емес: "Петрушка мен "Les Noces"-те Стравинский, Дягилевтің қолдауымен, орыс халықтық салт-дәстүрлерін еуропалық көрермендердің мүддесі үшін мазақтап, азиялық примитивті, қабақтықты және жануарлық инстинкттерді күшейтіп, жыныстық мотивтерді әдейі енгізеді. Ежелгі халық әуендері бұрмаланған, бұрыс көрінгендей". Алайда, 1929 жылы "партиялық бағытқа" мойын бұрмайтын музыкатанушы Борис Асафьев келісті болжам жасады: "Жас буын "Les Noces" партитурасында музыка мен музыкалық пішімнің жаңа әдістерінің таусылмас көзін табады – техникалық шеберліктің нағыз оқулығын". Уақыт өте келе "Les Noces" Стравинскийдің ең ұлы және ең өзгеше туындыларының бірі екені дәлелденді. 1988 жылы Стивен Уолш былай деп жазды: "Стравинскийдің театрлық туындыларының арасында басқалары да үлкен беделге ие болғанымен, "Les Noces" көп жағынан ең радикалды, ең өзгеше және мүмкін ең ұлысы". Говард Гудолл "Les Noces" ерекше дыбыстарының әсерін атап өтті: "Дегенмен, басқа композиторлар "Les Noces"-ке кездескенде, оның ерекше жалған примитивті, қатал дыбысына қарсы тұра алмады. "Les Noces" дыбыс әлемі, жай ғана айтқанда, джаз бен эстрадалық музыкадан басқа, жиырмасыншы ғасырдың ең көп еліктелетін комбинациясы". Гудолл оның ықпалына ұшыраған композиторларды атады, мысалы, Орф, Барток, Мессиан және кино композиторлары. Лилиан Либман, Стравинскийдің соңғы он жылдығында оның агенті болып жұмыс істеген мемуарларында композитордың осы туындыға деген ерекше сүйіспеншілігін еске алады: "Дегенмен, оның сүйіктісі болды ма, әкесінің сүйікті ұлы болғандай? Менің ойымша, ол "Les Noces" болды. Ол оны, басқа ешбір туындысы сияқты, тартты. Мен оны білген кезде, "Les Noces" туралы айту оның жақын адамдарына күлімсірегендей күлімсіреуді тудырды".
Les Noces received a mixed reception to its early performances. While its premiere in Paris in 1923 was welcomed with enthusiasm, the London performance three years later received such a negative response from critics that, according to Eric Walter White, "The virulence of this attack so exasperated [the novelist] H. G. Wells that on June 18, 1926, he wrote an open letter." Wells' letter, quoted by White, said: "I do not know of any other ballet so interesting, so amusing, so fresh or nearly so exciting as Les Noces That ballet is a rendering in sound and vision of the peasant soul, in its gravity, in its deliberate and simple minded intricacy, in its subtly varied rhythms and deep undercurrents of excitement, that will astonish and delight every intelligent man or woman who goes to see it." The pious reaction of Soviet critics such as Tikhon Khrennikov was no surprise: "In Petrushka and Les Noces Stravinsky, with Diaghilev's blessing, uses Russian folk customs in order to mock at them in the interests of European audiences, which he does by emphasizing Asiatic primitivism, coarseness, and animal instincts, and deliberately introducing sexual motives. Ancient folk melodies are intentionally distorted as if seen in a crooked mirror." However, in 1929, Boris Asafyev, a musicologist less inclined to stick to the "party line" made a shrewd prediction: "The young generation will find in the score of Noces an inexhaustible fountain of music and of new methods of musical formulation – a veritable primer of technical mastery." The passage of time has indeed shown Les Noces to be one of Stravinsky's finest and most original achievements. Writing in 1988, Stephen Walsh said, "Although others among Stravinsky's theatre works have enjoyed greater prestige The Wedding is in many respects the most radical, the most original and conceivably the greatest of them all." Howard Goodall has pointed out the influence of the distinctive sonorities of Les Noces: "To other composers, though, as they gradually came across Les Noces, its peculiar faux primitive, fierce sound proved irresistible The sound world of Les Noces is, quite simply, the most imitated of all twentieth century combinations outside the fields of jazz and popular music." Goodall lists composers that have fallen under its influence such as Orff, Bartók, Messiaen and many others, including film composers. In her memoir of working as Stravinsky's agent during the final decade of his life, Lilian Libman recalls the composer's particular fondness for the work: "Still, did he have a favorite as a father has a favorite son? I think it was Les Noces It drew him, it would seem, as no other work of his had done. During the time I knew him, the mention of Les Noces never failed to produce the same smile with which he greeted those for whom he felt great affection."
Белгілі жазбалар
1934 жылы Стравинскийдің ағылшын либреттосын пайдаланып жасаған жазбасы EMI компаниясының "Composers in Person" сериясы аясында CD-де қайта шығарылды. Стравинский 1959 жылы тағы бір жазба жасады, ол да ағылшын тілінде болды, орындаушылар: Милдред Аллен (сопрано); Регина Сарфати (меццо-сопрано); Лорен Дрисколл (тенор); Роберт Оливер (бас); Американдық концерттік хоры; пианистер Сэмюэл Барбер, Аарон Копланд, Лукас Фосс, Роджер Сешнс; Колумбия перкуссиялық ансамблі; 2016 жылы Sony Classical қайта жариялады. Роберт Крафт 1970-ші жылдардың басында "Les Noces" туындысының ерте нұсқаларын пианолалардың орнына пианолармен Columbia LP-де жазды. Дмитрий Покровский ансамблі фортепиано партиясының көп бөлігін MIDI арқылы Macintosh компьютерлерінде тізбектеп жазған жазба шығарды. BBC Radio 3 ұсынған жазба – 1990 жылы Воронеж камералық хоры, Жаңа Лондон камералық хоры, ансамбль, Джеймс Вуд (дирижер) жазған Hyperion CDA 66410. Леонард Бернштейн 1977 жылы Deutsche Grammophon үшін ағылшын Бах фестивалі оркестрі мен хорын басқарды, пианистер: Марта Аргерих, Кристиан Зимерман, Циприан Кацарис және Хомеро Франческ. Radio France 2011 жылы SACD форматында жазба жасады, орындаушылар: Виржини Песх, Каталина Варкони, Пьер Ваэлло және Винсент Менес; Percussions de l'Orchestre National de France & de la SMCQ de Montréal; Chœur de Radio France; Рене Боск (дирижер); Harmonia Mundi – Musicora; ASIN: B00699QPNM. Бұл жазбада Стравинскийдің 1923 және 1919 жылғы нұсқалары бар, соңғысында төрт фортепианоның орнына екі цимбалом, гармония және пианола қолданылған.
A 1934 recording conducted by Stravinsky using the English libretto has been reissued on CD by EMI as part of their "Composers in Person" series. Stravinsky conducted a second recording, also in English, in 1959, with soloists Mildred Allen (s); Regina Sarfaty (m s); Loren Driscoll (t); Robert Oliver (b); American Concert Choir; pianists Samuel Barber, Aaron Copland, Lukas Foss, Roger Sessions; Columbia Percussion Ensemble; re issued by Sony Classical in 2016. Robert Craft recorded the early versions of Les Noces in the early 1970s on a Columbia LP, with pianos instead of pianolas. The Dmitri Pokrovsky Ensemble issued a recording with much of the piano writing sequenced via MIDI through Macintosh computers. BBC Radio 3's recommended recording is that made in 1990 by the Voronezh Chamber Choir, New London Chamber Choir, Ensemble, James Wood (director) Hyperion CDA 66410. Leonard Bernstein conducted the English Bach Festival Orchestra and Chorus on a recording for Deutsche Grammophon in 1977, with Martha Argerich, Krystian Zimerman, Cyprien Katsaris, and Homero Francesch as the pianists. Radio France recorded the work in 2011 on a SACD, with Virginie Pesch, Katalin Varkonyi, Pierre Vaello, and Vincent Menez; Percussions de l'Orchestre National de France & de la SMCQ de Montréal; Chœur de Radio France; René Bosc, conductor; Harmonia Mundi – Musicora; ASIN: B00699QPNM. This recording includes both the 1923 and the 1919 versions by Stravinsky, the latter featuring two cimbaloms, a harmonium and a pianola, instead of the four pianos.
Хореографиясы
Бронислава Нижинсканың "Les Noces" хореографиялық интерпретациясы протофеминистік деп аталады. "Les Noces" әдеттегі тойдың көңілді мінезін жоққа шығарып, әйелдің күйерге міндеттілігінің шектеулі жағдайын көрсетеді. Қараңғы және мұңды декорация қарапайым киімдер мен қатаң қозғалыстарға фон құрайды. Нижинсканың хореографиясында бишінің жекелігі жойылады, сондықтан актерлер алдын ала белгіленген жолмен өмір сүреді, себебі неке – қоғамды сақтау мен дамытудың жолы деп есептелген. Хореография символизмге толы, әйелдер бір-біріне жақын тұрып, балеттік аяқ киімдерімен қатты және қайта-қайта жерге соғады, бұл олардың күресі мен соңғы құрметтерін баяндайтын сияқты. Нижинсканың туындысында орыс шаруа мәдениеті және оның адамдарындағы міндеттілік сезімі бейнеленген.
Bronislava Nijinska's choreographic interpretation of Les Noces has been called protofeminist. Les Noces deserts the upbeat nature of a typical wedding, and instead brings to life the restrictive nature of a woman's duty to marry. The dark and somber set provides the backdrop to the simple costuming and rigid movements. The individuality of the dancer is stripped away in Nijinska's choreography, therefore displaying actors on a predetermined path, as marriage was regarded as the way to maintain and grow the community. The choreography exudes symbolism as, huddled together, the women repeatedly strike the floor with their pointe shoes with rigid intensity, as if to tell the tale of their struggle and ultimate reverence. The Russian peasant culture and the dutifulness it evokes in its people is represented in Nijinska's piece.