Кіріспе
Неміс тілді елдердің өлшем бірліктері әртүрлі бірліктерден тұрады, олардың жергілікті стандарттағы анықтамалары да әртүрлі. Метрикалық жүйе енгізілгеннен кейін көптеген бірліктер қажетсіз болып қалғанмен, олардың кейбіреулері күнделікті тілде, тіпті дүкендерде және көше базарларында метрикалық жүйенің ұқсас шамаларының қысқаша белгісі ретінде қолданылады. Мысалы, кейбір клиенттер 500 грамм нәрсе алғысы келгенде бір фунт (ein Pfund) сұрауы мүмкін. Метрикалық жүйе Германияда 1872 жылдың 1 қаңтарында, ал Австрияда 1876 жылдың 1 қаңтарында міндетті болды. Кейбір ескі неміс бірліктерінің атаулары басқа елдерде дәстүрлі түрде қолданылған бірліктерге ұқсас, және олар әлі де Ұлыбританияда (империялық бірліктер) және АҚШ-та (АҚШ стандарттық бірліктері) шектеулі түрде қолданылады.
Неміс жүйесі
Неміс тілінде метрикалық жүйе енгізілгенге дейін, дерлік әр қаланың төменде көрсетілген өлшем бірліктеріне қатысты өз анықтамалары болған. Көп жағдайда қалалар жергілікті анықтамаларын қалалық әкімдіктің қабырғасына іліп қоятын. Мысалы, Рудольштадт қаласының ескі қалалық әкімдігінің алдыңғы қабырғасында (әлі де тұр) "Рудольштадтер Elle" деп аталатын екі белгі бар, ол сол қаладағы Elle-дің нақты ұзындығын көрсетеді. 1810 жылға қарай Германияда Elle үшін 112 түрлі стандарт болған деген болжам бар. Мәселен, мата өлшемі – elle, ол әр аймақта әртүрлі ұзындықты білдірген. Франкфурттан әкелінген бір elle матадан 54,7 см, Майнцтен – 55,1 см, Нюрнбергтен – 65,6 см, Фрайбургтен – 53,5 см мата алуға болатын.
Миль (миль)
Неміс географиялық милясы (geographische Meile) экваторлық градустың 1/15-і деп анықталады, ол жалпы неміс милясына, құрлық милясына немесе пошта милясына (Gemeine deutsche Meile, Landmeile, Postmeile) әр түрлі жерлерде және әр түрлі уақытта әртүрлі анықталды. 19-ғасырда метрикалық жүйе енгізілгеннен кейін, Ландмиль әдетте (Райхсмейль) ретінде бекітілді, бірақ одан бұрын көптеген жергілікті және аймақтық нұсқалар болды (олардың кейбіреулері төменде көрсетілген):
Мильдің кейбір түрлері
Майл | Жері | Алыс қашықтығы (метрмен/аяқ) | Ескертулер
---|---|---|---
Бреслав (Вроцлав) | Барлық Силезияда қолданылады | |
Бавария (Бавария) | | 25 406 Бавария аяғы, 1/15 экваторлық градусқа сәйкес келеді. |
Вюртемберг | | | Райхсмейле – «императорлық миля», метрикалық жүйе енгізілген кезде жаңа миля. 1908 жылы заңмен тыйым салынған.
Анхальт | Дания, Пруссия | 24 000 прус аяғы | Сондай-ақ «(Dänische/Preußische) Landmeile» деп те аталады. 1816 жылы Пруссия королі Фридрих Вильгельм III Дания милясын, яғни 24 000 прус аяғын қабылдады.
Саксония (Саксен) | | 17-18 ғасырларда немесе одан кейін = 32 000 (Саксон) фут; кейін (Пруссия мен Германияның қалған бөлігінде). |
Шлезвиг-Гольштейн | | |
Баден | | 1810 жылға дейін 8889 м, 1871 жылға дейін |
Гессен-Кассель | | |
Липпе-Детмольд | | |
Саксония (Саксен) | | 32 000 (Саксон) фут (19 ғасырда, жоғарыда қараңыз). |
Вестфалия (Вестфален) | | | сонымен қатар
Ольденбург | | |
Рейнланд (Рейнланд) | | |
Пфальц (Пфальц) | | |
Оснабрюк/Франция | | |
Висбаден | | |
Жол жүру уақыты
Бір сағаттық сапар, 19 ғасырға дейін қолданылған. Германияда 1/2 миля немесе 1722 жылдан кейін Саксонияда 1/2 пошта милясы = 1000 Дрезден эли = 4531 м. Швейцарияда 16 000 фут (4877 м).