Кіріспе
Әуе компанияларының әуе кемесін жалға алуы
Әуе кемесін жалға алу – әуе компаниялары және басқа да әуе кемелерін пайдаланушылар қолданатын жалға алу түрі. Әуе компаниялары әуе кемесін басқа әуе компанияларынан немесе лизингтік компаниялардан екі негізгі себеппен жалға алады: оны сатып алудың қаржылық жауапкершілігінсіз пайдалану, сондай-ақ қалыпты қуатын уақытша арттыру үшін. Индустрияда лизингтің екі негізгі түрі бар: әдетте қысқа мерзімді лизинг үшін қолданылатын «ылғалды» лизинг және ұзақ мерзімді лизинг үшін қолданылатын «құрғақ» лизинг. Индустрия сондай-ақ «ылғалды» және «құрғақ» лизингтің аралас түрлерін де пайдаланады. Мысалы, жаңа бағыттар ашу үшін әуе кемесі «ылғалды» лизингке алынса, әуе компаниясының ұшқыштары мен кабина экипажы дайын болғаннан кейін, оны «құрғақ» лизингке көшіруге болады. Кейбір нарықтарда лизинг алушылармен экипаж ұсынылатын гибридті модельдер де кездеседі.
Нарық
1976 жылы реактивті ұшақтардың операциялық лизингі парктің 2% -дан азын құрады, содан кейін 1990 жылдардың басында 15% -ға, 2000 жылы 25% -ға және 2017 жылы 40% -ға дейін өсті. 2000 жылдан бері қолданылған ұшақтардың 62% лизинг берушілердің қатысуымен жүзеге асты: Еуропада 42% және Солтүстік Америкада 29%. 2015 жылы әлем бойынша 120 миллиард доллардан астам коммерциялық ұшақтар жеткізілді, ал әлемдік лизинг берушілердің жартысы Ирландияда орналасқан. Агрессивті өсу стратегиясын ұстанған, шағын және жаңа лизинг берушілер сату және қайта лизинг нарығында активтеріне тым көп төледі, кейіннен бизнеске ие болу үшін лизинг ставкалары бойынша арзан баға ұсынды, техникалық қызмет көрсету резервтері мен қайтару шарттары төмен болды: лизинг ставкалары айына 0,6% (жылдық 6%) дейін, тіпті 0,55% (жылдық 5,5%) дейін төмендеді. Air Berlin және Monarch Airlines банкротқа ұшырағанына қарамастан, олардың лизингтік ұшақтары трафик өсуіне байланысты жылдам "нарықтық бағамен" сатылды, себебі 2017 жылдың қыркүйегіне дейін әлемдік жолаушы тасымалы 7,7% -ға өсті, ал Airbus қозғалтқыш жеткізілімдерінің кешігуіне байланысты A320neo ұшақтарын жеткізуде қиындықтарға тап болды. 2007 жылы Пекин қытай банктеріне лизингтік бөлімшелер ашуға рұқсат берді, ал 2017 жылы 50 ең ірі лизинг берушінің арасында тоғыз қытайлық лизинг беруші болды, олардың ішінде ICBC лизингі алғашқы ондыққа кірді және 2016 жылдан бері басқаратын автопаркінің құны 15% -ға өсті. Кейбір жағдайларда қытайлық лизинг берушілер екінші лизинг алу қажеттігін ұмытып, ұшақты бірнеше айға тоқтата тұрды. Лизинг ставкалары көбінесе LIBOR ставкаларына байланысты. Зауыттан тікелей ұшақтарға қолжеткізе алмайтын немесе икемділікті сақтағысы келетін әуе компаниялары операциялық лизинг немесе қаржы лизингі арқылы ұшақтарды жалға ала алады.
Жасыл жалға беру
Жабық жалға беру – бұл бір әуе компаниясының (жалға беруші) екінші әуе компаниясына немесе әуе саяхатын брокерлік қызметін атқаратын басқа да бизнеске (жалға алушы) ұшақ, толық экипаж, техникалық қызмет көрсету және сақтандыру (ACMI) ұсынатын жалға беру шарты. Жалға алушы отынмен қамтамасыз етеді және әуежай төлемдерін, сондай-ақ басқа да міндеттемелерді, салықтарды және т.б. төлейді. Рейс жалға алушының рейстік нөмірін пайдаланады. Жабық жалға беру әдетте 1–24 айға созылады. Жабық жалға беру көбінесе трафик ең жоғары маусымдарда немесе жылдық күрделі техникалық тексерулер кезінде, немесе жаңа бағыттарды іске қосу үшін қолданылады. Жабық жалға алынған ұшақ жалға алушыға ұшуға тыйым салынған елдерге рейстер жасау үшін пайдаланылуы мүмкін. Сондай-ақ, ол қолжетімсіз қуатты ауыстыруға немесе нормативтік немесе саяси шектеулерден қашуға пайдаланылуы мүмкін. Бұл жалға беруші кеміндегі операциялық қызметтерді, соның ішінде ACMI-ді ұсынатын, ал жалға алушы рейстік нөмірлермен бірге қызметтердің қалған бөлігін ұсынатын чартердің бір түрі болып есептелуі мүмкін. Барлық басқа чартер түрлерінде жалға беруші рейстік нөмірлерді ұсынады. Жабық жалға берудің нұсқаларына кодты бөлісу келісімі, орынды блокпен келісім және қуатты сатып алу келісімі жатады. Жабық жалға беру кейде саяси себептермен де қолданылады. Мысалы, Мысыр үкіметіне қарасты EgyptAir компаниясына көп жылдар бойы өз атымен Израильге ұшуға рұқсат берілмеді. Сондықтан, Каирден Тель-Авивке Мысыр рейстерін Air Sinai жүзеге асырды, ол саяси мәселенің алдын алу үшін EgyptAir-ден жабық жалға алды. 2021 жылы Мысыр саясатын өзгертті және EgyptAir өзінің туымен Израильге рейстерді бастады. Жабық жалға берудің жаһандық нарығы 2019 жылы 7,35 миллиард АҚШ долларынан 2029 жылы 10,9 миллиард АҚШ долларына дейін өседі деп күтілуде, бұл күрделі жылдық өсім көрсеткіші (CAGR) 4,1% құрайды.
Құрғақ жалға алу
Құрғақ лизинг – бұл лизинг шарты, онда әуе кемесін қаржыландырушы (жалдаушы), мысалы, AerCap немесе Air Lease Corporation, экипажсыз, жердегі қызметкерлерсіз және т.б. әуе кемесін ұсынады. Құрғақ лизинг әдетте лизингтік компаниялар мен банктер қолданады, бұл ретте жалдаушыдан әуе кемесін өзінің әуе операторының куәлігіне (AOC) қоюы және әуе кемесін тіркеуі талап етіледі. Типикалық құрғақ лизинг мерзімі екі жылдан асады және амортизация, техникалық қызмет көрсету, сақтандыру және т.б. жағынан белгілі бір шарттармен байланысты, сонымен қатар географиялық орналасуына, саяси жағдайларға және басқа да факторларға байланысты. Құрғақ лизинг шарты ірі әуе компаниясы мен өңірлік әуе компаниясы арасында да жасалуы мүмкін, онда ірі әуе компаниясы әуе кемесін ұсынады, ал өңірлік оператор ұшу экипажын, техникалық қызмет көрсетуді және әуе кемесінің басқа операциялық аспектілерін қамтамасыз етеді, бұл жағдайда ұшақтар ірі әуе компаниясының атымен немесе осыған ұқсас атаумен пайдалануға болады. Құрғақ лизинг ірі әуе компаниясына ұшақтарды ұшыру және күтіп ұстау үшін персоналды оқытуға кететін шығындарды, сондай-ақ басқа да мәселелерді (мысалы, келісімшарттарды, өңірлік әуежай қызметкерлерін және т.б.) үнемдеуге мүмкіндік береді. FedEx Express өзінің қоректендіру операциялары үшін осы типтегі келісімді пайдаланады, Empire Airlines, Mountain Air Cargo, Swiftair және басқа да компаниялармен АҚШ-та бір және екі қозғалтқышты турбо-ұшақты "қоректендіру" ұшақтарын пайдалану үшін келісімшарттар жасасады. DHL компаниясы Atlas Air компаниясының еншілес компаниясы Polar Air Cargo компаниясымен бірлесіп АҚШ-тағы ішкі жеткізілімдерді жүзеге асыру үшін бірлескен кәсіпорын құрды.