Маттиас Ванден Гейн: Фламанд суырма және органшысының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Фламанд кариллоншысы және органшы (1721–1785)

Матиас Ванден Гейн (Matthijs Vanden Gheÿn немесе Ghein; 7 сәуір 1721 – 22 маусым 1785) – барокко/классикалық кезеңдердің аралық сатысындағы фламанд музыканты. Ол сол атпен белгілі болған, атақты қоңырау құюшылар отбасының ұрпағы. Өмірі бойы Ванден Гейн кариллон мен органның көрнекті виртуозы саналды. Ол ең көп танылғаны – кариллонға арналған он бір прелюдия шығарғаны үшін. Бұл прелюдиялар 1900 жылдардың басынан бері әлемдік кариллоншылардың стандартты репертуарына енген. Оның тарихқа енуіне, негізінен, оның өмірбаянын жазған, заң және музыканы зерттеуші Ксавье Виктор Фидель ван Элевиктің тынымсыз зерттеулері себеп болды. Ван Элевиктің пікірінше, Ванден Гейн 18 ғасырдағы Оңтүстік Нидерландының ең ұлы музыканты болған.

Өмірбаян

Матиас Ванден Гейн Австриялық Нидерландта (қазіргі Бельгия) Тиенен қаласында фламанд қоңырау құюшыларының танымал отбасында дүниеге келді. Бұл отбасы алғаш рет 1506 жылы Мехеленде пайда болды және Ван Аерсхот пен Сергейс отбасыларының құю қызметі арқылы 19 ғасырға дейін және одан әрі жалғасты. Ол сол кездегі отбасылық құю шеберханасының басшысы болған Андре Франсуа II Ван ден Гейннің үлкен ұлы еді. 1725 жылы Андре Франсуа II Левен қалалық кеңесінен Санкт-Петер шіркеуіне орнатылатын жаңа қалалық каррилон құюды тапсырды. Ол кішкентай қоңырауларды Тиененде құйды және 1727 жылы үш ең үлкен қоңырауды құю үшін Левенге көшті. Каррилон 1728 жылы аяқталды. Андре Франсуа II 1731 жылы қайтыс болды, ал оның інісі отбасылық құю шеберханасын басқару үшін Левенге келді. 1732 жылы Матиас қоңырау құюға көмектесе бастады. 1738 жылы ол Ниймеген каррионы үшін қоңыраулар құйды, ал одан бұрын 1734/35 жылдары Веере каррионы үшін құйған еді. Матиас әкесінің ізін басып, отбасылық қоңырау құюшы болуы күтілді, бірақ 1739 жылы ол музыкалық мансапты таңдап, отбасылық бизнесті кіші інісі Андреас Йозефке қалдырды. Ванден Гейннің музыкалық дарылы ерте жасынан-ақ көрініс берді. 14 жасында ол Стеноккерзель шіркеуінің сақшысының ұлы Маттеус ван Фрахемге каррилон ойнауды үйретті. Ол жеңімпаз деп жарияланды және Левен қаласының жаңа каррилоншысы болды. Бұл туралы Grand Market Square және айналасындағы көшелерде жиналған көпшілікке, қаланың барлық магистраттары ресми отырыста жиналған кезде және сол кездегі бірнеше танымал музыканттар мәлімдеді. Ол 24 жаста еді. Ол 40 жылдан кейін қайтыс болғанға дейін Левенде орган мен каррилонды басқарып жүрді. Қалалық каррилоншы лауазымы шамалы жалақымен және тапсырыстармен байланысты болды. Ванден Гейн әр жексенбіде, шіркеудің барлық үлкен мерекелерінде, қалалық мереке күндерінде және қала қажет деп тапқан кез келген жағдайда каррилон ойнауға міндетті болды. Оның үстіне, ол өзінің қаражаты есебінен кемшіліктері бар каррилонның музыкалық сапасын сақтауға тиіс еді. Қала бастапқыда каррилонның қоңырауларын қайта баптау туралы талап қойды, бірақ ол оны келісімшартынан алып тастауға сәттілікпен қол жеткізді. Ванден Гейн орган мен каррилон құрылысы жобаларында кеңесші болып жұмыс істеді және каррилон, орган және клавесинге музыка шығарды. 1772 жылы ол Мехеленнің жаңа қалалық каррилоншысын тағайындауға арналған қазылар алқасында болды, осы лауазымды өзіне алу үшін қолданған «көзі жоқ сынақтан» өткізу әдісін пайдаланды. Өмірінде кем дегенде үш шығармасы жарық көрді (қараңыз). Ол сонымен қатар педагог ретінде де белсенді болды, өйткені ол бассо континуо практикасы туралы екі трактат жазған. Біріншісі шамамен 1760 жылы жазылған және Левенде басылған, ал екіншісі 1783 жылы жазылған және қолжазба түрінде сақталған. Оның әйелі Анна Катарина Линц, одан 17 баласы болған, Брюссельстратта мата дүкенін жүргізді. Ванден Гейн 1785 жылы қайтыс болғанға дейін Санкт-Петер шіркеуінің органшысы және Левеннің қалалық каррилоншысы болып қызмет етті. Бірнеше күннен кейін Левен апталық газетінде мынадай некролог жарияланды: «Бұл қаланың өте танымал каррилоншысы, Санкт-Петер шіркеуінің және Капитул үйінің органшысы, орган мен каррилонға арналған музыкалық басылымдарымен танымал болған мырза Ванден Гейн осы айдың 22-ші сәрсенбісінде қайтыс болды». 1785 жылы оның ұлы Жост Томас Левен қаласының каррилоншысы болды. Ол қалалық кеңеске наразы болып, 1821 жылы лауазымынан кетті. Ванден Гейннің кейбір ұрпақтары 19 және 20 ғасырларда Левен, Гент және Брюсселде әлеуметтік, діни және академиялық салаларда маңызды лауазымдарды иеленді. Мысалы, оның шөбересі Габриэль Ванден Гейн Генттегі Қасиетті Баво соборының каноны және үй шаруашылығын басқарушысы болды. Ол 1934 жылы Ван Эйк ағайындыларының «Әділ судьялар» картинасының ұрлануы ісіндегі маңызды куәгер болды.

Matthias Vanden Gheyn was born in Tienen, Austrian Netherlands (now Belgium) into a celebrated family of Flemish bell founders, which in the context of bellfounding, first appeared in Mechelen in 1506, and continued into the 19th century and beyond through the foundry activities of the Van Aerschodt and Sergeys families. He was the oldest son of André François II Van den Gheyn, the head of the family foundry at the time. In 1725, André François II was commissioned by the city council of Leuven to cast a new city carillon to be installed in St. Peter's Church. He cast the small bells in Tienen and moved to Leuven in 1727 to cast the three largest bells there. The carillon was completed in 1728. André François II died in 1731, and his brother came to Leuven to take over the family foundry. As early as 1732, Matthias began helping his uncle with bell founding. In 1738, the pair cast the bells for the carillon of Nijmegen and earlier the carillon for Veere in 1734/35. It was likely that Matthias was intended to succeed his father as the family bell founder; however, in 1739, he chose to pursue a career in music, leaving the succession of the family business to his younger brother, Andreas Jozef. Vanden Gheyn's musical talents were clear from an early age. At 14, he taught Mattheus van Frachem, the son of the sexton of Steenokkerzeel, to play the carillon. He was declared the victor and new Leuven city carillonist in front of the a crowd assembled in the Grand Market Square and in the surrounding streets, the entire magistrate of the city gathered in an official session, and several famous musicians of the time. He was 24 years old. He remained in Leuven in charge of the organ and carillon until his death 40 years later. The post of city carillonist came with a modest salary and commissions. Vanden Gheyn was required to play the carillon each Sunday, on all regular festivals of the church, on municipal feast days, and for any other occasion the city saw fit. In addition, he was expected to maintain the musical quality of the flawed carillon at his own expense. The city initially included a stipulation to retune the carillon's bells, though he protested successfully to have it removed from his contract. Vanden Gheyn acted as advisor in projects of organ and carillon building and composed music for carillon, organ and harpsichord. In 1772, he served on the jury to appoint the new city carillonist of Mechelen in the same style of blind audition that netted him his own position in Leuven. At least three of his works were published during his lifetime (see ). He was also active as a pedagogue, judging by two treatises he wrote about the basso continuo practice. The first dates from c. 1760 and was published in Leuven; the second dates from 1783 and is preserved in manuscript. His wife Anna Catharina Lints, with whom he had 17 children, ran a cloth shop in Brusselsestraat. Vanden Gheyn remained organist of St. Peter’s and city carillonist of Leuven until his death in 1785. Days later, the following obituary appeared in the Leuven weekly news: "Mr. vanden Gheyn very notorious Carillonneur of this City, and Organist of St. Peter's Church and Chapter House, very noted for his music publications for both Organ and Carillon, has died on Wednesday the 22nd of this month." His son Joost Thomas succeeded him in 1785 as the Leuven city carillonist. He lived in dissatisfaction with the city council and resigned in 1821. Some of the descendants of Vanden Gheyn held important positions in social, religious and academic walks of life in Leuven, Ghent and Brussels in the 19th and 20th centuries. For example, his great grandson Gabriel Vanden Gheyn was canon and housekeeper of St Bavo's Cathedral in Ghent. He was a key witness in the case of the 1934 theft of the panel The Just Judges by the Van Eyck brothers.

Мұра

Көптеген композиторлар сияқты, Ванден Гейннің музыкалық еңбегі оның қайтысынан соң ұзақ уақыттан кейін қайта жаңғырылды. Оны Левен университетінде құқық білімін оқып, содан кейін қалада қалған, музыкаға құштар Ксавье Виктор Фидель ван Элевик (1825–1888) табалды. 1860 жылы Ван Элевик 17 және 18 ғасырлардағы Оңтүстік Нидерландыдағы қасиетті музыканы зерттеуді бастады. Дәрістер барысында ол Санкт-Петер шіркеуінің ескі хор мүшелерінен виртуоз Ванден Гейн туралы естіді. Ван Элевиктің құлшынысы оны Ванден Гейннің ұрпақтарымен және қаланың ескі тұрғындарымен сұхбаттасуға жетеледі. Жеті ай ішіндегі зерттеулері Ванден Гейннің өміріндегі маңызды оқиғаларды қалпына келтіріп, түрлі орындардан 51 аспаптық шығарманы анықтады. Ол 1862 жылы «Matthias van den Gheyn, le plus grand Organiste et Carillonneur belge du XVIIIc siècle, et les célèbres fondeurs de cloches de ce nom depuis 1450 jusqu'à nos jours» (18 ғасырдың ең ұлы бельгиялық органшысы және карилоншысы Маттиас ван ден Гейн, сондай-ақ 1450 жылдан бүгінгі күнге дейінгі осы атпен белгілі қоңыр жасаушылар) атты кітапша жариялады. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл зерттеуде ол Ванден Гейнді 18 ғасырдағы Оңтүстік Нидерландыдағы ең ұлы музыкант деп мойындады. Ол екі қолжазбада тапқан карилонға арналған он бір прелюдияға ерекше назар бөлді. Ол солардың біреуін Ванден Гейннің өзінің түпнұсқасы деп санайтын. Ван Элевиктің таңдануы оны Ванден Гейнге жатқызылған көптеген шығармаларды көшіруге итермеледі. Ол оларды Брюссельдің Корольдік консерваториясына ұсынды және 1877 жылы көп бөлігін жариялады. Ол кезде Ванден Гейнге жатқызылған шығармалардың саны 100-ге жетті. Ван Элевиктің шаршысыз еңбегінің арқасында Ванден Гейннің беделі туған қаласында кеңінен танылды. 1851 және 1904 жылдар аралығында Лёвен қалалық әкімшілігі Лёвен, Брабант және Бельгияның танымал тұлғаларының мүсіндерімен толтырылғанда, Ванден Гейнге арналған орын бөлінді. Ол ғимарат фасадын безендірген жалғыз музыкант. Ван Элевиктің табанды зерттеулері болмаса, Маттиас Ванден Гейн музыка тарихында тек бір қадамдық жазба болар еді және оның көптеген музыкалық шығармалары, әрине, жоғалып кетер еді. Ванден Гейннің музыкалық мұрасы негізінен оның он бір карилон прелюдиясында сақталған. Олар 18 ғасырдың карилон музыкасына сирек кездесетін көрініс береді, сол дәуірден сақталған қолжазбалардың аздығын ескерсек. Ван Элевик кейбір прелюдияларды жариялағанмен, осы басылымдарда көптеген қателер болды, олар 1995 жылы Ванден Гейннің өзінің қолымен жазылған түпнұсқасы (голограф) табылғанға дейін түзетілмеді. Ванден Гейннің карилон прелюдиялары 1900 жылдардың басынан бері стандартты репертуардың бөлігі болып табылады. Стаф Неес Ванден Гейнді «карилонның Бахы» деп атап, оған зор құрмет көрсетті.

As with many composers, Vanden Gheyn's musical contributions were rediscovered long after his death. The rediscovery was made solely by Xavier Victor Fidèle van Elewyck (1825–1888), an ardent music lover who had studied law at the University of Leuven and remained in the city. In 1860, Van Elewyck began researching the sacred music in the Southern Netherlands in the 17th and 18th centuries. During lectures, he learned from older choir members of St. Peter's Church about the virtuoso Vanden Gheyn. Van Elewyck's curiosity led him to interview descendants of Vanden Gheyn and older town residents. In seven months, his research recollected important events in Vanden Gheyn's life and identified 51 instrumental compositions from various places. He published a booklet in 1862 titled Matthias van den Gheyn, le plus grand Organiste et Carillonneur belge du XVIIIc siècle, et les célèbres fondeurs de cloches de ce nom depuis 1450 jusqu' à nos jours [Matthias van den Gheyn, the Greatest Belgian Organist and Carillonist of the 18th century, and the famous bell founders of this name from 1450 to the present day]. As the title suggests, in this study he exalts Vanden Gheyn to the greatest musician known to the Southern Netherlands in the 18th century. He paid particular attention to the eleven preludes for carillon, which he discovered in two manuscripts. He considered one of these to be the original written by Vanden Gheyn. Van Elewyck's admiration prompted him to copy most of the works he attributed to Vanden Gheyn. He submitted them to the Royal Conservatory of Brussels and published a great deal in 1877. By then, the number of works he attributed to Vanden Gheyn grew to 100. Thanks to the tireless work of Van Elewyck, the reputation of Vanden Gheyn began to resonate in his hometown. When between 1851 and 1904 the Leuven Town Hall was filled with statues of famous persons from Leuven, Brabant and Belgium, a niche was reserved for Vanden Gheyn. He is the only musician to adorn the façade. Without Van Elewyck's persistent research, Matthias Vanden Gheyn would only be a footnote in music history and most of his musical works would undoubtedly have been lost. The legacy of Vanden Gheyn's music rests mainly in his eleven carillon preludes. They represent a rare insight into the carillon music of the 18th century, an era from which few manuscripts have been preserved. Although some of the preludes were published by Van Elewyck, these editions contained many errors, which were not properly corrected until the holograph (clearly written in Vanden Gheyn's own script) was discovered in 1995. Vanden Gheyn's carillon preludes have been part of the standard repertoire since the early 1900s. Staf Nees [nl] famously nicknamed Vanden Gheyn "the Bach of the carillon".

Музыкалық стиль

Матиас Ванден Гейннің шығармалары барокко мен классикалық стильдер арасындағы кезеңдік (1730–1760 ж.ш.) клавиатуралық музыканың ерекше үлгісі болып табылады. Осы кезеңде композиторлар драмалық әсерлер, керемет мелодиялар және айқын тікелей құрылымдарды іздеді. Оның шығармалары Георг Фридерик Генделдің шығармаларымен көптеген ортақ белгілерге ие. Оның он бір кариллон прелюдиясы қоңырауларға тән әсерлерді, мысалы, жылдам хроматикалық өрнектерді, салмақты қоңырауларды тиімді пайдалануды және екі қолмен кезектестіре орындалатын сынған аккордтарды үйлестіреді. Ванден Гейн кариллонның ішкі гармониялық ерекшеліктерін, әсіресе айқын кіші үшінші гармониясын пайдалануды жақсы білген: кемітілген жетілік (үш кіші үшінші интервалдан құралған үйме) оның барлық кариллон прелюдияларында кездеседі. Оның клавесин мен органға арналған бірнеше шығармалары, сондай-ақ бассо континуо туралы трактаты оның өмірінде жарияланды. Бұған қоса, клавесин, орган және кариллонға жазылған көптеген шығармалар мен гармония туралы екінші трактат қолжазба күйінде сақталған.