Кіріспе

Шаш аксессуары

Бас кигізіп немесе маңдайға тағатын, көбінесе шашты беттен және көзге тиюден қорғайтын киім аксессуары. Бас кигізіптер әдетте серпімді материалдан жасалған шеңберден немесе иілгіш пластиктен немесе металдан жасалған жылқының ілгегі сияқты иіліп тұратын бөліктен тұрады. Олар түрлі пішінде және өлшемде болады, сонымен қатар сәндік және тұрмыстық мақсаттарда қолданылады. Ұлыбританияда жылқының ілгегі пішіндес бас кигізіптерді кейде «Алисаның ленталары» деп атайды, себебі Алиса «Айна арқылы» кітабында осындай ленталармен суреттелген.

Гректер мен римдіктер

Басты таспалардың пайда болуы б.з.д. 475-330 жылдарға дейін, ежелгі гректер шаштарына гүл шоқтарын тағып жүрген кездерге дейін барып жетеді. Гректер мен римдіктер осы бұйымдарды өте ерекше жағдайларда немесе маңызды оқиғаларда киеді. Этрусктер мен римдіктер сияқты мәдениеттер гүл шоқтарын алтын мен күмістен жасалған әшекейлермен безендіре бастады. Қазіргі басты таспалардың бастауы, әрине, гүл шоқтары болғанымен, кейбіреулер олардың басты орап киетін шарфтардан немесе иегіне байланатын бас киімдердің лентасынан біртіндеп қалыптасқанын айтады.

Яһудилер

Көне заманда яһудилер дәстүрлі киім ретінде тюрбан, кәп және бас таспаларын киген. Қазіргі кезде бұл еврей үлгілерін тек мизрахи яһудилері ғана киеді.

ХХ ғасырдың басында

XX ғасырдың басында әйелдер киімінде кең бас белдеулері өте танымал болды. Олардың аты маңдайға қысым жасау арқылы бас ауруын жеңілдетуге немесе алдын алуға болады деген сенімнен туындаған. Француздар мұндай киімді бандо (көпше түрі – бандокс) деп атады. 1910 жылдары бас ауруына арналған белдеулер көбінесе тігіспен жасалған, мысалы, ленталар мен розеткалермен әшекейленген және шеттері тігілген орталық бөлігі болған. 1920 және 1930 жылдардағы үлгілер экзотикалық маталардан жасалған және қауырсынмен безендірілген, олар Пауль Пуаре сияқты сәнгерлердің киімдерімен бірге тағылған. Мұндай бас белдеулері 1920 жылдары ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Бүгінде бас ауруына арналған белдеулер көбінесе тек қана пайдалы және медициналық мақсатта қолданылады. Сол кезеңде асыл металдар мен асыл тастардан жасалған, әсем әшекейленген бас белдеулері де танымал болды.

1980 жылдар

1982 жылы "Дили бопперлер" уақытша сәнге айналды. Диана ханшайым 1985 жылы Австралияға мемлекеттік сапар барысында Мельбурн қаласында алмас пен зүберіден жасалған мойын әшекейін басына тақиды.

Символизм

Жапон мәдениетінде хачимаки бас киімдері нық қадамдық немесе адалдықты білдіруі мүмкін. Кореяда дәстүрлі түрде, жауынгерлер мен әскери ұйымдардың мүшелері, мысалы, хваранг, шаштарын берік ұстап тұратын арнайы бас байламдарын киетін. Практикалық тұрғыдан алғанда, бұл бас киімдер көздің алдына кедергі келтірмей, жауынгердің шайқаста қиындыққа тап болмауы үшін қолданылған. Символикалық тұрғыдан алғанда, бас киімдер мемлекетке деген адалдық пен бағыныштылықты көрсететін. Қазіргі корей мектеп оқушылары, әсіресе ұлдар, қатаң колледжге түсу емтихандарына дайындалу кезінде көбінесе бас киімдерін киеді. Оқушылар көбінесе осы бас киімдеріне "жеңіс немесе өлім!" сияқты қолдау немесе шабыттандыратын сөздерді жазады. Бұл практика көбінесе бұқаралық ақпарат құралдары арқылы танымал болды.

Материалдар мен қолдану

Бас киімдерін жасау үшін көптеген материалдар қолданылады, мысалы, ағаш, былғары, пластик, металл, мата, қымыз, тістер, адам және жануарлардың шашы, сүйек және түрлі жаңа материалдар. Жылғары бас киімдер әдетте берік пластик негізге жабыстырылады немесе қолмен тігіледі. Пластиктен жасалған бас киімдер ең көп таралғаны, олар толқынды, түзу немесе қисайған болуы мүмкін және көптеген түстерде кездеседі. Металл былғары бас киімдерді пішімдеу және қолдау үшін пайдаланылуы мүмкін. Металлдан жасалған бас киімдер қарапайым немесе әшекейленген болуы мүмкін, кейде құнды әшекей тастармен безендіріледі. Матадан жасалған бас киімдер ыңғайлы, себебі олар басты қысып жармайды. Әдетте, оларда серіппелі таспа болады, сондықтан бас киім басқа қалыптасады. Тісті бас киімдердің жоғарғы бөлігіне жалғанған, тарақ тістеріне ұқсас тістері болады. Олардың тістері шашты бір орында ұстап тұрады. Мерекелік бас киімдерді тойларда қолдануға болады, оларға қоян құлақтары, бұғы мүйіздері, Санта Клаус шапқалары және басқа да әшекейлер бекітілуі мүмкін. Бас киімдер көбінесе сәнді киімнің бір бөлігі болып табылады – оларды киіммен үйлестіре түстерге бөліп таңдауға болады.

Пайдалану

Ауыр жаттығулар кезінде терді сіңіріп, көзге түсуіне кедерес келтіру үшін маңдайға тер таспасы тағылады. Тер таспалары көбінесе жоғары сіңірілетін терри-матадан жасалған бір тізбектей болады. Бұған қоса, бас артына тоқулы бүктелген банданалар да осы мақсатқа қолданылады. Маңдай таспалары көбінесе спортта қолданылады, бірақ 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басынан бері бұрынғыдай танымал емес. Леброн Джеймс баскетбол ойындары кезінде маңдай таспасын тағатын ең белгілі ойыншылардың бірі. Олар білезіктер түрінде де кездеседі. Маңдай таспалары суық және желден қорғану үшін де пайдаланылады. Мұндай таспалар кейде құлақ таспасы деп аталады, олар кең, тығыз матадан жасалған және құлақ, маңдай және мойынға дұрыс жабысатын пішінге ие. Қысқы бас киімдермен салыстырғанда, маңдай таспаларының артықшылықтары – теріге жылу беру, шаштың түрін бұзбау, қарқынды жаттығулар кезінде пайда болатын жылудың жоғарыдан шығуына мүмкіндік беру және қолданылмағанда аз орын алуы. Осындай таспаларды шаңғы тебушілер, сноубордшылар, жүгірушілер және суық ауа райында жұмыс істейтін адамдар жиі қолданады. Сондай-ақ, жүзу кезінде судың құлаққа енуін болдырмау үшін маңдай таспалары бар. Бұл таспалар жұқа, неопреннен жасалған және басқа тығыз жабысады. Бұл таспалар жүзушілерге құлақ инфекциясынан қорғануға көмектеседі, бірақ дәстүрлі құлақ тиектіштері немесе құлаққаптар ыңғайсыз болып көрінеді. Қорғаныш ретінде жұмсақ төселген маңдай таспалары да қолданылады. Олар футболда кеңінен қолданылады және Флорида штатындағы қыздар лакросы үшін міндетті болып табылады.