Алтын шар: Ғарыштық роман

Кіріспе

"Алтын глобус" – американдық жазушы Джон Варлидің 1998 жылғы ғылыми фантастика романы. Оқиға "Стальді жағалау" романының соңынан бірнеше жыл өткен кезде өрбуде. Бұл роман 1999 жылғы Locus Awards сыйлығының «Үздік ғылыми фантастика романы» номинациясына ие болды.

Сюжет

"Алтын глобус" Варлидің "Сегіз әлем" әлемінде орын алады. Күн жүйесіне шетелдіктерден (оларды "Басқыншылар" деп атайды) қашып келген босқындар қоныстанған. Жер мен Юпитер адамзатқа тыйым салынған, бірақ Жердің Ай және Күн жүйесінің басқа планеталары мен серіктерінде адамдар қоныстанды. Сонымен қатар, Күн жүйесінен тыс, Оорт бұлтында шағын колониялар бар. "Алтын глобус" оқиғасы бастапқыда бірінші тұлғадан баяндалады, бірақ кітаптың маңызды бөлігі кеңейтілген естеліктер түрінде келтіріледі. Сұранысқа ие "Алтын глобус" – Жердің Ай, ол Жердегі адамзат өркениеті Басқыншылармен жойылғаннан бері Күн жүйесіндегі ең көп халқы бар әлем. Роман Валентиннің Күн жүйесінің шет аймалдарындағы шытырман оқиғаларын бірінші тұлғадан баяндайды, ол Лунаға барып, алдағы қойылымда Лир патшасының рөлін ойнауға тырысады. Валентин – керемет актер және шебер алаяқ. Осы соңғы дағдысын пайдалана отырып, ол Харонес мафиясының ықпалына ілігеді, оның өкілі – суыққан және өлтіруге келмейтін саскін Изамбард Комфорт. Оқиға бірнеше ұзақ естеліктермен толығады, онда біз Валентиннің әкесі, өте мақтаншыл және үстем сахна актері, баласын туғаннан бастап өзінің ізімен жүруге дайындағанын білеміз. Осы Валентин ағаның мақтандығы мен сахнаға деген құштарлығы естелік материалдың көп бөлігін анықтайды. Әкесі рөлге үміткер болып, жас Кеннетті күту бөлмесінде қалдырғанда, Валентин аздап адасып, "Спарки және оның достары" атты жаңа балалар шоуында рөлге үміткер болады және басты рөлді алады. Шоудың танымалдылығы арта келе, Валентин аға көбірек араласады және ұлы мен шоу продюсерлеріне қиындық туғызады. Осы естеліктерде Валентин ағаның ұлын қорқынышты және өлімге әкелуі мүмкін балалық зорлық-зомбылыққа ұшыратқанын білеміз. Бұл өте шынайы бейнеленген, және Валентин ағаның өзінің қаһарлы ашуын сезінетіні, бірақ оны басып таба алмағаны көрінеді. Көбінесе, негізгі оқиғада да, естеліктерде де Валентин Элвуд есімді құпия тұлғамен кездеседі. Әңгімеде Элвудтың қандай жаратылыс екені нақты айтылмайды; алайда, роман дамыған сайын, қазіргі уақытта да, естеліктерде де бұл кейіпкер толыққанды Элвуд П. Дауд ретінде танылады және Харвидегі сол аттас кейіпкерді ойнаған актер Джеймс Стюартқа өте ұқсайды. Оқырман біртіндеп Элвудты Валентиннің қиялынан туған нәрсе деп ойласа да, Валентин мен оның әкесі арасындағы қақтығыс бұл айырмашылықты айтарлықтай бұрмалайды. Алайда, Валентин өзінің естеліктерін оқырманға баяндайды және өзінің сенімді емес баяндаушы болуы мүмкін екенін айтады. Негізгі және естелік сюжеттерінде Валентин әкесін өлтіргенін (немесе өзін өлтіргенін) көрсетеді. Негізгі сюжетте ол 70 жыл қашып жүргеннен кейін, соңында осы кісі өлтіру ісі бойынша сотқа тартылады, ал оның ісі Лунаның Орталық компьютерімен қарастырылады. Генетикалық тесттер Валентиннің шын мәнінде әкесінің клоны екенін көрсетеді (әкенің өзіне деген маниялық құштарлығының тағы бір дәлелі). Әкесі өлтірілген кезде клондау заңсыз болғандықтан, Орталық компьютер қылмыс жасалмағанын жариялайды, өйткені сол кездегі жалғыз заңдық шешім – екі клондаудың біреуін жою еді. Романның соңында Валентин балалар шоуынан түскен табысынан жиналған байлығын қайтарып алғанын айтады (қашу кезінде ұзақ уақытқа қол жеткізе алмаған), бұл оны Күн жүйесіндегі ең бай адам етеді. Осы жаңа байлықты пайдаланып, ол Хайнлайнерлермен бірігіп, жұлдыздарға саяхатты жоспарлап жатқан либертариандық идеалистердің оқшау тобымен бірге жұмыс істейді.

The Golden Globe takes place in Varley’s "Eight Worlds" universe. The Solar System has been colonized by human refugees fleeing aliens (known as "the Invaders"). Earth and Jupiter are off limits to humanity, but Earth's Moon and the other planets and moons of the Solar System have all become populated. There are also minor colonies set in the Oort cloud beyond the Solar System. The Golden Globe story is told initially from a first person perspective, but a substantial portion of the book comes in the form of extended flashbacks. The Golden Globe in question is Luna, Earth's Moon and the most heavily inhabited world in the Solar System since the Invaders obliterated human civilization on Earth. The novel begins as a first person account of Valentine's adventures in the outer worlds of the Solar System as he attempts to make his way to Luna to play King Lear in an upcoming production. Valentine is a consummate actor and a skilled con man. It is by exercising the latter skill that he runs afoul of the Charonese Mafia, personified by the cold blooded and unkillable assassin Isambard Comfort. The story is punctuated by several extended flashback sequences in which we learn that Valentine's father, a supremely egotistical and domineering stage actor, has groomed his son almost from birth to follow in his footsteps. It is Valentine, Sr.'s egotism and obsession with the stage that sets the tone for much of the flashback material. While his father is auditioning for a role and has left young Kenneth sitting in a waiting room, Valentine wanders a little and gets swept up to audition for a part in a new children's adventure show called Sparky and His Gang and is cast in the lead role. As the show becomes increasingly popular, Valentine, Sr. interferes more and more, and becomes more difficult for his son and the producers of the show to deal with. We learn in these flashback segments that Valentine, Sr. subjects his son to monstrous and potentially fatal child abuse. This is framed quite realistically, and Valentine, Sr. is apparently aware of but unable to control his nearly homicidal rage. At times, both in the main story and in flashback, Valentine meets with a mysterious character named Elwood. It is ambiguous in the narrative exactly what type of being Elwood is; however, as the novel progresses, both in the present and in flashback, the character is more fully identified as Elwood P. Dowd and said to look very much like actor James Stewart, who played a character of the same name in Harvey. Though the reader gradually comes to believe Elwood is a figment of Valentine's imagination, the climactic confrontation between Valentine and his father blurs this distinction considerably. However, Valentine narrates his own flashbacks for the reader, and as much as states that he may be an unreliable narrator. It is revealed in both the main and flashback storylines that Valentine killed (or believed himself to have killed) his father. In the main storyline, he is, after 70 years on the run, eventually put on trial for this murder, and his case is weighed by the Central Computer of Luna. Genetic tests reveal that Valentine is actually a clone of his father (further evidence of the maniacal self absorption of the father). The fact that cloning was illegal at the time of his father's murder causes the Central Computer to declare that no crime was committed, as the only legal remedy in place at the time was for one clone or the other to be destroyed. At the end of the novel, Valentine says that he has reclaimed his fortune accrued from the revenue of his children's show (long inaccessible to him during his life on the run), now making him the single wealthiest person in the solar system. Using this newfound wealth, he throws in his lot with the Heinleiners, a reclusive group of libertarian idealists who are building a starship and planning a voyage to the stars.