Кіріспе
Құс түрі. Пуна шыршасы (Gallinago andina) – Scolopacidae тұқымдасының Scolopancinai тайпасына және Scolopacinae кіші тұқымдасына жататын құс. Ол Аргентина, Боливия, Чили және Перуде таралған.
The puna snipe (Gallinago andina) is a bird in tribe Scolopancinai and subfamily Scolopacinae of family Scolopacidae, the sandpipers and relatives. It is found in Argentina, Bolivia, Chile, and Peru.
Таксономия және жүйелеу
Жаңа әлемдегі Gallinago туысына жататын снайптердің таксономиялық тарихы күрделі. Қазіргі пуна снайпі (Gallinago andina) бұрын жалпы снайптің (G. gallinago) бір түрі ретінде, сондай-ақ Пантанал снайпінің (G. paraguaiae) және Магеллан снайпінің (G. magellanica) кіші түрі ретінде қарастырылған. Пуна снайпі түр ретінде мойындалғаннан кейін, Пантанал және Магеллан снайптері кейде оның кіші түрлері деп есептелді. Шамамен 2000 жылға қарай, көптеген таксономиялық жүйелерде бұл үш түр жеке түрлер ретінде таныла бастады. Қазіргі (2022 жылғы) пуна снайпінің екі кіші түрі бар: G. a. andina (Taczanowski, 1875) және G. a. innotata (Hellmayr, 1932).
Таралуы және мекендейтін ортасы
Пуна шнайпінің атаулы түр-төрағы Перудің Анд тауларында, Чилидің солтүстігінде, Боливияда және Аргентинаның солтүстік-батысында таралған. G. a. innotata түршігі тек Чилидің солтүстік Антофагаста облысында кездеседі. Пуна шнайпі Анд тауларының пуна шалғынды аймағында мекендейді. Ол ылғалды немесе сулы ландшафттарды ұнатады, мысалы, батпақты өзендер, жаздық өсімдіктердің батпақты жерлері, тоғандардың, көлдердің және өзендердің қамысты жиектері, кейде ашық қамыс батпақтары. Биіктігі Перуде, Чилиде және Аргентинада әртүрлі.
Қозғалыс
Аргентиналық пуна снайпының номинативті подвидінің кейбір өкілдері оңтүстік қысында pampas-қа шығысқа қарай көшеді. Чили және Перудегілер де биіктіктен төменге жылжитын сияқты, бірақ бұл жылжу соншалықты күрт емес. G. a. innotata-ның қозғалысы туралы мәлімет жоқ, егер олар көшсе де.
Тамақтандыру
Пуна шнайпының тамақтану әдеттері мен диетасы зерттелмеген. Екеуі де Оңтүстік Америкадағы басқа Gallinago шнайптарына ұқсас деп саналады, олар лайлы және ылғал топырақты тебіп, жәндік дернәсілдерімен және құрттармен қоректенеді.
Өсіру
Пуна шнайпінің көбейту маусымы географиялық жағдайға қарай өзгеріп отырады. Перуде көбінесе қазан және желтоқсан аралығында, ал Чилидің солтүстігінде кем дегенде қыркүйектен басталады. Әрқашан еркек қызға тартылыс білдіру кезінде биікке дөңгелектей ұшып, содан кейін ерекше дыбыс тудыру үшін беткейге сүңгіп түседі. Оның көбейту биологиясы туралы басқа ештеңе белгілі емес.
Вокалды және вокалды емес дыбыстар
Пуна шнайпі жерден "жедел, бірақ жұмсақ дыбыста 'tip tip tip tip', 'cut cut cut cut' немесе 'dyak dyak dyak dyuc dyuc dyuc' деп ән салады". Ұшып кетер кезінде "қатал, құрғақ" "шеп, шеп, шеп!", "che’che’che’" немесе "dzeetch" дыбыстарын шығарады. Бұл түрдің дауыссыз қанат соғуы ұшу кезінде құйрық қауырсындарының сыртқы жағынан ауа өтуі арқылы жасалады. Ол "ұзын, дірілдеп шығатын үскірік", яғни "tch’ch’ch’ch’" деп сипатталады.
Мәртебе
IUCN пуна чияын қауіпсіз деп бағалаған. Оның аумағы салыстырмалы түрде кең, және оның популяциясының мөлшері белгілі болмаса да, тұрақты деп есептеледі. Кез келген дереу қауіп-қатерлер анықталған жоқ. Перуде жиі кездесетін, ал Чилиде сирек кездесетін құс саналады.