Кіріспе

Малайзияның құқық тарихы шамамен алты жүз жылға созылған оқиғалармен анықталды. Осы оқиғалардың ішінде үш маңызды кезең қазіргі Малайзия жүйесін қалыптастыруға басты себепкер болды. Біріншісі – 15 ғасырдың басында Мелака сұлтандығының құрылуы; екіншісі – ислам дінінің жергілікті мәдениетке таралуы; ал үшіншісі, және қазіргі Малайзия үшін ең маңыздысы – конституциялық үкімет пен ортақ құқық жүйесін әкелген британдық отаршылдық билік.

Мелака сұлтандығы

Сұлтандық дәуірінде Мелака маңызды сауда порты болды және заң мен тәртіпті сақтау оның гүлденуі үшін өте маңызды болды. Әділет әкімшілігі тікелей Бендахараның (немесе бас министрдің) қарауында болды, ол саяси және сот функцияларын бірге атқарды. Теменггунг (әскерлер мен полиция қолбасшысы) қылмыскерлерді ұстауға, түрмелерді ұстауға және жалпы тәртіпті сақтауға жауапты болды. Штат аумағында тұратын шетелдіктердің әл-ауқатын бірнеше шаһбандар (порт шеберлері және кеден жинаушылар) қадағалады. Сол кездегі заң жүйесі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ сол кездегі заңның мұсылман заңдары мен «Адат Теменггунг» (патриархалды малайлық дәстүрлі заң) қосындысы болғаны қабылданған. «Адат Теменггунг» – сұлтанның заңы немесе билеушілер бекіткен заң, кейіннен Малайзияның басқа аймақтарында қабылданды. Бұл заңның негізі болды, ол 15-19 ғасырлар аралығында жинақталған малай заңдарының жинақтарында кездеседі. Дәстүрлі Мелаканың ресми заң мәтіні «Уданг-Уданг Мелака» (Мелака заңдары), түрліше «Хукум Канун Мелака» және «Рисалат Хукум Канун» деп аталады, сондай-ақ «Уданг-Уданг Лот Мелака» (Мелаканың теңіз заңдары) құрады. Заңдық жинақтағы заңдар эволюциялық процестен өтті. Соңында қалыптасқан заң ережелері үш негізгі фактордың ықпалымен қалыптасты, атап айтқанда, ертедегі мұсылман емес индуизм/буддизм дәстүрі, ислам және жергілікті «адаттар».

Еуропалық және британдық ықпал

Мелака 1511-1641 жылдары португалдықтардың, ал 1641-1786 жылдары голландтардың билігіне өткенде, жергілікті халық ислам заңдарын және малай әдет-ғұрыптарын сақтауды жалғастырды. Португал және голланд заңдары саяси және әкімшілік құрылымдардан басқа, құқықтық жүйеге айтарлықтай әсер етпеді деуге болады. 1786 жылы Ұлыбритания Малайзиядағы алғашқы британдық иелікке айналған Пенанг аралын басып алды. Пенанг құрылғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда британдық әкімшілердің басты міндеті тәртіпті сақтау болды. Осы мақсатта жергілікті әдет-ғұрыптар мен заңдар сақталуына рұқсат берілді, бірақ олар ағылшын заңдарының әділ және тиімді деп танылған бөліктерімен толықтырылды. Бүгінгі стандарттармен салыстырғанда кейбір үкімдер қызық көрінуі мүмкін, бірақ олар сол пионерлік кезеңнің қатал және көбінесе хаостық жағдайларын көрсетуі керек. Әділет әкімшілігін жақсарту туралы көп жылдық шағымдар мен өтініштер түсті. Соңғы нәтиже 1807 жылғы Корольдік Әділет жарғысы болды. Бұл жарғы Малайзия құқықтық тарихындағы маңызды оқиға, өйткені ол Англия заңын елге заң жүзінде енгізудің бастауын берді. Жарғыда Уэльс принці аралының (сол кезде Пенанг деп аталған) сот жүйесі құрылды. Соттар оны 1807 жылғы Англия заңын, жергілікті жағдайлар мен мән-жайларға сәйкес келетін бөліктерімен Пенангке енгізу ретінде түсіндірді. 1819 жылы британдықтар құрған Пенанг, Сингапур және 1824 жылғы ағылшын-голландиялық келісім бойынша британдықтарға өткен Мелака 1826 жылы Тынықтарды реттеуді құрған кезде, жаңа жарғы – Әділет жарғысы қабылданды. Осы Жарғымен «Уэльс принці аралы, Сингапур және Мелака сот жүйесі» деп аталатын жаңа сот құрылды. Пенанг ағылшын заңын екінші рет қабылдады, ал Сингапур мен Мелака үшін бұл алғашқы рет болды. Бір қалам соққаннан кейін, Тынықтарды реттеу ағылшын заңдарының үлкен дозасын алды. Жаңа Жарғыға қарамастан, сот әкімшілігі толыққанды болған жоқ. 1855 жылы сот жүйесін қайта ұйымдастыруға мүмкіндік берген үшінші Әділет жарғысы жарияланды. 1867 жылы, Тынықтарды реттеудің әкімшілігі Үндістаннан Отарлық кеңсеге ауысқанда, сот жүйесі тағы бір рет қайта ұйымдастырылды. 1868 жылғы 5-ші жарлық бойынша Уэльс принці аралы, Сингапур және Мелака соты таратылды. Жаңа сот құрылды, ол «Тынықтарды реттеу Жоғарғы соты» деп аталды. 1873 жылы Жоғарғы сот төрт судьямен қайта ұйымдастырылды: Бас судья, Пенанг судьясы, аға судья және кіші судья. Төртінші сессиялар соты қылмыстық сот ретінде құрылды және Сингапур мен Пенангтағы аға және кіші судьялар төрағалық етті. Сонымен қатар, Апелляциялық сот құрылды. Осы кезде сот жүйесі қазіргі заманғы түріне жетті. Британдық үнді заңдарының бірнешесі Британдық резиденттер арқылы Малай мемлекеттеріне әкелінді, соның ішінде Қылмыстық кодекс, Шарттар туралы жарлық, Қылмыстық процессуалдық кодекс және Азаматтық процессуалдық кодекс. Ағылшын коммерциялық құқығы 1878 жылғы Азаматтық құқық туралы жарлықтың 6-тармағы арқылы Тынықтарды реттеуге ресми түрде енгізілді. Бұл ереже 1956 жылғы Азаматтық құқық туралы заңда (1972 жылғы қайта қаралым) қайта жаңартылды және Пенанг пен Мелакада әлі де қолданыста. Ағылшын жер құқығы 2-тармақта нақты айқындалды. Осы жарлықтың барлық бөлімі 1909 жылғы Азаматтық құқық туралы жарлыққа енгізілді және кейіннен Азаматтық құқық туралы жарлықтың 5-тармағы (1936 жылғы қайта қаралымның 42-тарауы) ретінде қайта жаңартылды. Бұл Малай одағы құрылғаннан кейін 1946 жылы тарағанға дейін Тынықтарды реттеудегі құқықтық жағдай болды. Перак, Селангор, Паханг және Негери Сембилан штаттарын қамтитын Малай мемлекеттеріне ағылшын заңын заң жүзінде енгізу 1937 жылы Азаматтық заңның қабылдануымен болды. Федерацияланбаған Малай мемлекеттері, яғни Кедах, Перлис, Келантан, Теренггану және Жохор штаттары 1948 жылы Малайя Федерациясының құрамына кірді және 1951 жылғы Азаматтық заң (кеңейту) жарлығы осы штаттарға Заңның қолданылуын кеңейтті. Саравак заңдары 1928 жылғы жарлық Сараваққа ағылшын заңдарын енгізу үшін заңды негіз болды, кейіннен оны кеңіректеу қолдану үшін 1949 жылғы Заңдарды қолдану туралы жарлық алмастырды. 1938 жылғы Азаматтық заң туралы жарлық Солтүстік Борнеоға ағылшын заңдарын енгізу үшін заңды негіз болды, кейіннен оны кеңіректеу қолдану үшін 1951 жылғы Заңдарды қолдану туралы жарлық алмастырды. Екі жарлықтың орнына 1956 жылғы Азаматтық заң туралы жарлық қабылданды, ол Федерацияның барлық он бір штатына қолданылды. 1963 жылы Малайзия құрылғанда, Сабах пен Саравак штатында қолданылуын қамтамасыз ету үшін заңды үйлестіру қажет болды. 1956 жылғы жарлық 1972 жылғы 1 сәуірде күшіне енген 1956 жылғы Азаматтық заң актісімен (1972 жылғы қайта қаралым) алмастырылды.