Кіріспе

Француз математигі Шарль Боссу (11 тамыз 1730 – 14 қаңтар 1814) – француз математигі және энциклопедияшылардың құрбысы.

Ерте өмір және білім

Боссу 1730 жылы Луар департаментінің Тартарас қаласында Бартелем Боссу мен Жанна Тоннерин отбасында дүниеге келді. Ол өмірінің басында әкесінен айырылып, ағасы тәрбиеледі. Он төрт жасынан бастап Лиондағы иезуит колледжінде білім алды, онда Père Béraud-тың ықпалында болды. Père Béraud Монтукла және Жером Лаланд сияқты математиктерге де ұстаздық жасаған.

Мансап

Оқуын аяқтағаннан кейін, Боссут шіркеуде жол таңдап, Аббат Чарльз Боссут ретінде танылды. Ол математикалық зерттеулерге терең бойлады, Жан ле Ронд д’Алембер, Алексис Клеро және Шарль Этьен Луи Камю сияқты замандастарымен бірлесіп жұмыс істеді. 1753 жылы ол Француз ғылым академиясының корреспонденті атанды. 21 жасында Мезиердегі Әскери инженерлік мектепте (École du Génie) математика профессоры болып тағайындалды, онда оқу бағдарламасын жетілдіріп, Жан Шарль де Борда және Шарль Августин де Кулон сияқты болашақ математиктерді оқытты. Боссуттың механика және планеталар қозғалысына қарсылық күштер туралы зерттеулері Француз ғылым академиясының құрметіне ие болды, нәтижесінде ол бірнеше Гран-при сыйлығын жеңіп алды. Гаспар Монждің мансабын дамытуда маңызды рөл атқарды, кейін Монж Мезиерде оның орнын басты. 1760 жылдары Боссут оқулықтар жазды, оның ішінде «Элементар механика» (Traité élémentaire de mécanique, 1763) және «Математиканың толық курсы» (Cours complet de mathématiques, 1765) еңбектері бар. Ол сондай-ақ Мезиерде және кейіннен Политехникалық мектепте емтиханшы болып қызмет етті. 1774 жылы Боссут Луврде жаңадан ашылған гидродинамика кафедрасына тағайындалды және 1780 жылға дейін осы қызметте болды. Осы кезеңде ол сұйықтарға қарсылық күшін зерттеу эксперименттерін жүргізіп, Паскальдың еңбектерінің бір басылымын редакциялады. Боссуттың кейінгі еңбектеріне Дидроның «Методикалық энциклопедиясына» (Encyclopédie méthodique) үлес қосу және «Жалпы механика» (Mécanique en général, 1792) мен «Математиканың жалпы тарихы» (Essai sur l'histoire générale des mathématiques, 1802) кітаптарын жариялау кірді. Өмірінің соңғы жылдарында Боссут усақ-түйекке көңіл бөлмей, жеке өмірге құштар болды және үйленбеді. Бірақ математика ғылымына қосқан үлесі үшін Лион, Тулуза, Санкт-Петербург, Турин және Болонья қалаларындағы ғылыми академиялардан марапаттар алды.