Кіріспе

Халықаралық шахмат турниріАумарааралық шахмат турнирлері - 1950 жылдан 1990 жылға дейін Дүниежүзілік шахмат федерациясы (FIDE) ұйымдастырған турнирлер. Олар үш жылда бір рет өткізілетін әлем чемпионатының бір кезеңі болды. Олар аймақтық турнирден кейін және кандидаттар турниріне дейін өткізілді. 2005 жылдан бастап шахмат әлем чемпионаты осыған ұқсас рөл атқарады.

Аймақтық турнирлер

Циклдің бірінші жылы әрбір ФИДЕ-ге мүше ел ұлттық чемпионат өткізеді, ең үздік ойыншылар аймақтық турнирге қатысады. Әлем әрқайсысы белгілі бір аймаққа бөлінген, КСРО, АҚШ және Канада әрқайсысы аймақ болып тағайындалды, сондықтан осы үш аймақтан біліктілер тікелей Интерзоналды болды. Кішірек елдер көптеген елдердің аймағына топтастырылатын болады. Мысалы, бүкіл Оңтүстік Америка мен Орталық Америка бірігіп, бастапқыда бір аймақты құраған.

Аймақаралық турнирлер

Әр аймақтық турнирдің үздік ойыншылары аймақаралық турнирде кездеседі, онда әдетте 20 мен 24 ойыншы болады. Бірінші орын алғандар (мысалы, 1958 жылы алғашқы алты орын) келесі жылы өтетін Кандидаттар турниріне қатысады. Олармен бірге кандидаттар арасында өткен кандидаттар финалында жеңілген және өткен әлем чемпионатында жеңілген командалар да қатысады. Кандидаттар турнирінің жеңімпазы келесі жылы әлем чемпионымен 24 ойындық матч өткізеді және титулды алу үшін жеңіске жетуі керек. Мысалы, 1963 жылы өткен әлем чемпионатында тоғыз түрлі зоналық ойындар өткізілді. Әрқайсысы аймақтың күш-қуатына байланысты Интерзональға бірден төрт ойыншыға дейін біліктілік алды, 23 ойыншы Интерзональға біліктілік алды. Интерзональ 1962 жылдың қаңтар-наурызы аралығында өткізілді, ең үздік алты ойыншы Кандидаттарға қатысты. Оларға Михаил Тал (Михаил Ботвинникпен 1961 жылғы чемпионат үшін жекпе-жекте жеңілген) және 1959 жылғы Кандидаттар турниріне екінші орын алған Пол Керс қосылды. Бұл сегіз адам 1962 жылдың мамыр-маусымында Кандидаттар турниріне төрт рет қатысқан. Жеңімпаз Тигран Петросян болды, ол 1963 жылы чемпионат үшін Ботвинникпен жекпе-жекте ойнады. Осылайша, 1948 жылдан 1993 жылға дейін (1948, 1952, 1955, 1958, 1962, 1964, 1967, 1970, 1973, 1976, 1979, 1982, 1985, 1987, 1990 және 1993) аралық турнирлер шамамен әр үш жылда өткізілді. Алайда 1972 жылы бұл жүйе қиынға соқты. Шахматтың кең таралуына байланысты жоғары деңгейдегі ойыншылардың саны өсті, ал бұл турнирлерді өткізудің құны тым жоғары болды. Барлық үздік ойыншыларды дөңгелек турнирге қосу мүмкін емес болды, сондықтан 1973 жылы жүйе екі Интерзональға ауыстырылды (әрқайсысының алғашқы үш ойыншысы Кандидаттарға іріктеуден өтті). 1982 жылы ол қайтадан үш аймақаралық турнирге өзгерді, онда әрқайсысының ең үздік екі ойыншысы іріктелді. Атап айтқанда, 1990 және 1993 жылдары Швейцарияның бірыңғай турнирі ретінде өткізілген. ФИДЕ-нің соңғы аймақаралық турнирі 1993 жылы өтті. Қысқа өмір сүрген кәсіби шахмат қауымдастығы 1993 жылы бір аймақаралық шахмат турнирі өткізді.

Шахмат әлем чемпионаты

Бұл жүйе 1990-шы жылдардың ортасынан бастап мүлдем тоқтатылды, оның орнына іріктеу кезеңінде қысқа, нокаут стилімен өткізілетін матчтар сериясы енгізілді. 1998 жылдан 2004 жылға дейін бұл турнирлер FIDE әлем чемпионаты үшін өткізілді. 2005 жылдан бастап Шахмат әлем чемпионаты Интерзоналдыға ұқсас рөл атқарады. Интерзонал сияқты, ойыншылар аймақтық турнирлер арқылы іріктеледі, бірақ кейбір жетекші ойыншылар тікелей әлем чемпионатына қатысады. Жеңімпаз (кейде екінші орынды иеленетіндер) үміткерлер турниріне қатысады. (Аумаралық ойындардан айырмашылығы, алты немесе одан да көп ойыншылар қатысады).