Кіріспе

Die Weltbühne (‘The World Stage’) – саясат, өнер және экономика тақырыптарын қамтитын неміс апталық журналы. Ол 1905 жылы Берлинде Зигфрид Якобсонмен «Шаубухне» («The Theater») деген атпен құрылған, бастапқыда тек театр журналы ретінде жарық көрген. 1913 жылы экономикалық және саяси мәселелерді қамти бастады және келесі екі онжылдық бойы Германияның саяси солшылдарының жетекші басылымдарының бірі болды. 1918 жылдың 4 сәуірінде «Die Weltbühne» деп қайта аталды. 1926 жылдың желтоқсанында Якобсонның қайтысынан кейін журнал басшылығы Курт Тухольскийге өтті, ол 1927 жылдың мамырында Карл фон Оссиетцкиге тапсырды. Нацистік партия билікке келгеннен кейін жақын арада басылымға тыйым салынды, журналдың соңғы саны 1933 жылдың 7 наурызында жарық көрді. Ол эмиграцияда «Die neue Weltbühne» («Жаңа дүние сахнасы») атауымен 1939 жылға дейін жариялануын жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Шығыс Берлинде бастапқы атымен қайта жарық көрді және 1993 жылға дейін өмір сүрді. «Ossietzky» (1997 жылдан бері) және «Das Blättchen» («The Leaflet», 1998) журналдары оның танымал үлгісінің дәстүрін жалғастыруда. Кішкентай қызыл кітапша түрінде шығатын «Weltbühne» Веймар Республикасы кезінде радикалды демократиялық буржуазиялық солшылдардың форумы саналды. 1905-1933 жылдар аралығында журналға 2500-ге жуық автор жазған. Олардың қатарында Якобсон, Тухольский және Оссиетцкиден басқа көптеген белгілі жазушылар мен журналистер болды. Өзінің ең гүлденген кезеңінде де «Weltbühne» шамамен 15 000 таралыммен салыстырмалы түрде аз таралды. Дегенмен, ол журналистика әлемінде өзінің есімін жариялады, соның ішінде Қара рейхсвер әскери ұйымдарының Фем қырқындарын ашыққа шығарды, сондай-ақ рейхсвердің құпия түрде қайта қарулануы туралы хабарлады, бұл кейіннен «Weltbühne» процесіне әкелді.

Schaubühne-нің пайда болуы мен дамуы

Die Schaubühne-нің негізі Зигфрид Якобсонның, 23 жастағы «Welt am Montag» газетінің театр сыншысының қатысуымен болған плагиаттың тікелей емес салдары болды. 1904 жылдың 12 қарашасында «Berliner Tageblatt» газеті Якобсон мен Альфред Гольд жазған рецензиялардың ұқсастығы туралы хабарлады. Содан кейін туған көпшіліктің наразылығынан кейін «Welt am Montag» Якобсонды жұмыстан шығаруға шешім қабылдады, оның өткір мінезі бұрыннан-ақ кейбір БАҚ және театр өкілдеріне ұнамайтын еді. Сәтке дейін кәсіби тұрғыдан сәтсіздікке ұшыраған Якобсон бірнеше айға созылған Еуропаға саяхатқа шықты. Отанына оралған соң ол өзінің жеке театр журналын жариялауға бел буды.

Театр кезеңі (1905-1913 жж.)

Журнал 1905 жылдан 1933 жылға дейін дамудың бірнеше кезеңінен өтті. 1913 жылға дейін оның назары "театрдың барлық қызығушылықтарына" шоғырланған, бұл туралы газеттің тақырыбында көрсетілген. Оның бірінші санындағы "Zum Geleit" ("Алғысөз") атты мақаласында Джейкобсон "бір ұлттың және белгілі бір заманның мінезі драмада әдебиеттің басқа түрінен гөрі айқынрақ көрінеді" деген сенімін білдірді. Бірінші төрт санының мұқабасында Фридрих Шиллердің "Die Schaubühne als moralische Anstalt betrachtet" ("Театрды моральдық институт ретінде қарастыру") атты эссесінен алынған цитата келтірілген: "Көрнекі бейнелеудің тіріс әріптер мен салқын әңгімелерден гөрі күшті әсері бар болса, театрдың мораль мен заңдардан гөрі терең және ұзаққа созылатын әсері бар". Бұл Джейкобсонның өзінің жобасын классицизм рухындағы ағартушылық ретінде қалай түсінгісі келгенін көрсетеді. Сол кездегі өнер туралы пікірталастардың маңыздылығының бір себебі – өнер, император Вильгельм II басқарған Германия империясында саясат пен журналистикаға қарағанда репрессияға аз ұшырады. "Schaubühne" журналының алғашқы кезеңіндегі маңызды авторларының ішінде театр сыншылары Юлиус Баб, Вилли Хандл және Альфред Полгар болды. Кейінірек Лайон Фойхтвангер, Роберт Уолсер және Гарри Кан, сондай-ақ театр сыншысы Герберт Ихеринг та осы жобаға қосылды. 1908 жылдың қараша айында Фойхтвангердің "Der Spiegel" ("Айна") журналы "Schaubühne" журналымен бірікті. Театр сыншысы ретінде Джейкобсон "мәдениет папасы" Альфред Керрге қарама-қарсы болды. Керрден өзгеше, ол натурализмді қатаң сынады және Макс Рейнхардтың театр режиссері және менеджері ретіндегі жетістіктерін Отто Брамнан жоғары бағалады. Алайда Джейкобсон 1910 жылы басталған Рейнхардтың цирк аренасындағы көпшілік театрына бет бұруын мақұлдамады, бұл Берлиндегі "Großes Schauspielhaus" ("Ұлы Театр") құрылысына әкелді.

Саясаттануға бет бұру (1913-1918 жж.)

1913 жылғы 9 қаңтарда 23 жастағы заң студенті Курт Тухольскийдің алғашқы мақаласы «Шаубюне» журналында жарияланды. Якобсонмен ынтықтастығының алғашқы жылында Тухольский оның ең маңызды серігіне айналды. Журналдың тым «Тухольскийге ауыр» болып көрінбеуі үшін, ол 1913 жылы үш псевдонимді қабылдады және оларды өмірінің соңына дейін сақтап қалды: Игнац Вробель, Теобальд Тайгер және Питер Пантер («пантера»). Тухольскийдің ықпалымен «Шаубюне» журналының сипаты тез өзгерді. 1913 жылғы наурыз айында журналда алғашқы «Жауаптар» рубрикасы пайда болды, онда журнал редакцияға түскен нақты немесе ойдан шығарылған хаттарға пікір білдірді. Алайда, Джейкобсонның саясат және бизнес тақырыптарына есік ашуы одан да маңыздырақ болды. 25 қыркүйекте бизнес-адвокат Мартин Фридлаендер «Vindex» псевдонимимен Америкадағы темекі индустриясындағы монополиялық құрылымдар туралы баяндады. Джейкобсон жасалған «Жауапта» былай деді: «Егер тоғыз жыл бойы театр және тек театр ғана қарастырылса, мен басқа нәрселерді қарастыру және оларды талқылау құқығын жоғалтқан жоқпын. Басқалардан бөлек бір өрісті өңдеудің өзіне тән тартымдылығы, артықшылықтары, бірақ сонымен қатар қауіптері де бар».

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Якобсон журналды қиын жағдайларға қарамастан тұрақты түрде жариялауға қол жеткізді. 1914 жылдың тамызынан бастап ол әр нөмірін «отандық» көзқараспен қорғалатын саяси редакциялық мақаламен ашты. 1915 жылдың қарашасында «Cunctator» («Кейінге қалдырушы») псевдонимимен журналист Роберт Брюер Германия үкіметінің саясатын және Рейхтің саяси жағдайын сынаған мақалалар сериясын бастады. Серия 1915 жылғы 23 желтоқсанда «Капитализмнің дағдарысы» атты мақаламен аяқталды, онда былай делінген: «Тек халықаралық пролетариат ғана ұлттық киіммен киінген капитализмнің дағдарысын жеңе алады». Осы мақала салдарынан «Шаубюне» журналына тыйым салынды, бірақ Якобсон алдын ала цензураға келісу арқылы журналдың жариялануын жалғастыра алды. «Germanicus» болып трансформацияланған Брюер 1916 жылдың қаңтарында журналға комментатор ретінде оралды және псевдонимине қарамастан, Пангермандық лиганың аннексия талаптарына қарсы тұрақты күрес жүргізді. 1916 жылдан кейін Якобсон, 1915 жылы майданда қаза тапқан кіші інісінен кейін бейбітшілдікке берілгендігін білдірді, соғыс облигацияларын жазылуға шақыратын жарнамаларды үнемі жариялап тұрды. Бұл жарнамалар төленгені және осылайша журналдың сақталуына материалдық үлес қосқаны әлі күнге дейін белгісіз. Журналдың жалпы тоны бейбітшіл емес еді және оны ең жақсы жағдайда саяси өзгергіш деп сипаттауға болады, кейіннен Якобсонды Франц Пфемферт және Карл Краус сияқты журналистердің сынына ұшыратты. 1918 жылғы 4 сәуірде Якобсон «Шаубюне» журналының таза театрлық журналдан «саясат, өнер және экономика журналына» айналғанын ескеріп, оны «Weltbühne» деп атады.

Революция және республика (19181926)

1918 жылы неміс көктемгі шабуылының алғашқы табыстарынан кейін Джейкобсонның редакторы Роберт Брюер бұрынғы аннексияға қарсы ұстанымынан бас тарды және газеттің басқа да салалардағы бұрынғы бағытын өзгертті. Көпшілікті әлеуметтік-демократиялық партияны қолдаған Брюер мен, радикалды Тәуелсіз әлеуметтік-демократиялық партияның ұстанымына көшкен Якобсон арасындағы келіспеушіліктер нәтижесінде «Германикустың» кетіп қалуына соқтырды. 1918–1919 жылдардағы неміс революциясы кезінде «Weltbühne» газеті ешқандай партиялық бағытты қабылдамады. 1919 жылдың наурызынан 1920 жылдың қазанына дейін саяси мақалаларды социал-демократ Генрих Штробель жазды. 1918 жылдың 21 қарашасында Якобсон, ол қысқа ғана уақытқа мүше болған, бірақ редакциялық уақытын «дебат клубымен» толтыруды қаламаған Зияткерлік еңбекшілер кеңесінің бағдарламасын жариялады. Содан кейін «Weltbühne» социал-демократия мен ескі армия арасындағы ынтымақтастықты, сондай-ақ сот және әкімшілік органдарындағы монархистер мен республикаға қарсылардың толық тазаланбауын зерттей бастады. 1919 жылдың наурызында Тухольский «Біз – теріс» атты бағдарламалық мәтінінде жаңа республикаға жеткілікті оң көзқарас танытпады деген айыптауға қарсы қорғанып, былай деді: «Соғыс сәтті аяқталған жағдайда да, бүгінгі күні халықтың жағдайы бізді қорқынышқа түсіретін еді, сондықтан біз оған «иә» деуге болмаймыз. Біз ұжымдыққа құмар елге, онда корпорация жеке тұлғадан жоғары тұрады, «иә» деуге болмаймыз».

Келесі жылдары «Weltbühne» қатаң бейбітшіл және антимилитаристік бағыт ұстанды, Республикадан көптеген саяси қастандықтарға қатаң жауап беруді талап етті және тіпті Рурының оккупациясы кезінде Версаль келісімінде белгіленген бейбіт шарттарды орындауға шақырды. Осы себепті газет соғысқа қарсылармен келісуді ынталандырды. «Weltbühne» «Қара рейхсвер» құрамындағы «Фем» қазаларына назар аударғандығы үшін ерекше қызмет етті. Якобсон өзін үлкен қауіпке ұшырататынын білгенімен, 1925 жылдың 18 тамызынан бастап бұрынғы Фрейкорп мүшесі Карл Мертенстен алған кісі өлтіру туралы қолжазбаларды жариялай бастады. Журналды одан әрі дамытуға саяси журналист Карл фон Оссиетцкий көмектесті, ол 1926 жылдың сәуір айында Джейкобсонның редактор және бас редактор болып жұмысқа орналасты. 1926 жылдың 3 желтоқсанында Якобсонның күрт қайтыс болуы «Weltbühne» газетінің тағдырына күмән тудырды, оның тиражы сол кезде шамамен 12 500 дананы құрады.

Ұлттық социализмге қарсы күрес (19271933)

Өзінің ұстазы Якобсонның қайтысынан кейін Тухольский Париждегі тілші қызметінен бас тартып, Берлинге оралды және ол оны өзі ирониямен "Велтбюне" газетінің "бас редактор-баспагері" деп атады. 1927 жылы баспа үйін Якобсонның жесірі Эдит басқарды. Көп ұзамай Тухольский редакторлық лауазымына бейім еместігі анық болды. Сондықтан Осьецкий 1927 жылдың мамыр айында бұл лауазымды иеленді және ресми түрде 1927 жылдың қазан айында "Курт Тухольскийнің қатысуымен" баспагер атанды, бұл 1933 жылға дейін жарияланды. Осьецкий Якобсоннан мүлдем өзгеше редактор болғанымен, журналдың негізгі сипаты сақталды. Дегенмен, Тухольскийдің әйелі Мэри Джерольдқа жазған хаттарынан 1927 және 1928 жылдары ол ізбасарының жұмыс әдістеріне риза еместігі көрінеді. Екеуі жеке және газет мазмұнына қатысты көзқарастарында кейінірек жақындасты. 1932 жылдың мамырында Тухольский Осьецкий газетке "үлкен серпіліс" бергенін мойындады. Бұл серпіліс 1930 жылдардың басында тиражды 15 000 данаға жеткізді. "Велтбюне" газетінің маңыздылығын көптеген неміс қалаларында және тіпті Оңтүстік Америкада құрылған оқырмандар үйірмелері көрсетіп тұр. Газеттің әскерилікке қарсы жарияланымдары үшін Рейхсвер министрлігімен болған сот даулары оқырмандар шеңберінен тыс назар аударды. Бұл қақтығыстардың шыңы – "Велтбюне ісі" деп аталған сот болды, нәтижесінде фон Оссиетцкий мен журналист Уолтер Крейзер тыңшылық жасады деген айыппен 18 айға бас бостандығынан айырылды. Веймар республикасының соңына қарай газеттің бар күші "Үшінші рейхке жол" (Тухольский) қарсы күреске жұмсалды, бірақ мәдени өмір толығымен назардан тыс қалмады. 1932 жылдың басында Тухольский қызметтен кетіп, өзінің туындыларын сирек жариялай бастады. 1932 жылдың мамырында Хеллмут фон Герлах уақытша редактор болды, өйткені Осьецкий түрмеде жазасын өтеуге тиіс болды. Осы кезеңде журналист Вальтер Карш "қызметтегі редактор" рөлін атқарды, яғни ол заңдық даулар мен сот ісіндегі жалғыз жауапты тұлға болды, осылайша журнал редакторларын қорғады. Жазда әлі түрмеде отырған Осьецкийге Тухольскийдің "әскерлер – кісі өлтірушілер" деген сөзіне байланысты қылмыстық іс қозғалды. Сот оны ақтап шығарды және 1932 жылғы Рождествода амнистия бойынша түрмеден босатылды. 1933 жылдың 30 қаңтарында нацистік партия билікке келгеннен кейін "Велтбюне" газетіне тыйым салынатыны болжамды. 1933 жылдың 27-28 ақпанында Рейхстаг өртенген түні Осьецкий және басқа да қызметкерлер тұтқындалды. Хеллмут фон Герлах қашқаннан кейін, кейіннен Берлин Тагэспигельінің ("Berlin Daily Mirror") негізін қалаушы Уолтер Карш "Велтбюне" газетінің бас редакторы болды. 14 наурызға жоспарланған саны басылып шықты, бірақ оны жеткізуге мүмкін болмады. Осылайша "Велтбюне" газетінің соңғы саны 1933 жылдың 7 наурызында (№ 10) жарық көрді және "Рух жеңіске жетеді" деген сөздермен аяқталды.

Қауіпсіз елден кету жылдары: 1933-1939

Издатель «Велтбюне» был готов к запрету журнала. 29 сентября 1932 года в Вене появилось ответвление журнала – Wiener Weltbühne («Венская мировая сцена»). В выпусках 11–13 1933 года уже писали различные берлинские эмигранты. Журналист Вилли Шламм, ученик Карла Крауса и Леона Троцкого, был директором венского филиала. Редакционный контракт между Шламмом и Эдит Якобсон предусматривал, что в случае его эмиграции Карл фон Оссиетцки возьмет на себя руководство журналом в изгнании. Но этого не произошло. Эдит Якобсон и ее сын Петер сумели бежать в Швейцарию. Оттуда она пыталась продолжать оказывать влияние на журнал, который был вынужден перенести редакционную штаб-квартиру в Прагу после лишения австрийского парламента власти канцлером Энгельбертом Доллфуссом. Поскольку оригинальная берлинская газета была запрещена, журнал сменил название на Die neue Weltbühne («Новая мировая сцена»). В период с 6 апреля 1933 года (№ 14) по 31 августа 1939 года (№ 35) было опубликовано около 4000 статей. Вилли Шламм стал редакторским директором и хорошо справлялся со своей работой. Тухольский особенно похвалил его в письме Хайнцу Полу, сказав, что считает статьи Шламма «первоклассными». В 1934 году руководство газетой было изъято из рук Шламма. Он говорил о «вымогательстве и целенаправленном перевороте со стороны коммунистов». По словам историка Александра Галлуса, события, связанные со сменой редактора от Шламма к Герману Будзиславски, являются спорными. Галлус считает предположение Шламма правдоподобным, поскольку такие захваты были нередки при сталинистской форме коммунизма и потому, что Шламм вызвал неприязнь резкой критикой как коммунистов, так и социал-демократов за их роль в приходе нацистов к власти. Под влиянием Будзиславски, экономического журналиста, близкого к коммунистам, который ранее был случайным автором «Велтбюне» в Берлине, Эдит Якобсон порвала со Шламмом. В марте 1934 года Будзиславски возглавил редакцию в Праге. Хотя он немедленно изменил политическую позицию журнала, ему не удалось значительно увеличить тираж. Это было частично связано с тем, что после присоединения Австрии и вскоре после этого Саарского региона к Германии были потеряны важные рынки для журнала в изгнании. В результате Эдит Якобсон была вынуждена продать издательство и авторские права в июне 1934 года. Покупателями были физик Альбрехт Зайдлер Штайн (60 процентов акций), юрист Ханс Натан Людвиг (31 процент) и бывший сотрудник «Велтбюне» Хайнц Поль (девять процентов). В июле 1935 года Натан Людвиг продал свои акции Хелене Рейхенбах, дочери китайского дипломата и бизнесмена, подруге Будзиславски. Поль также отказался от своих акций в ноябре 1935 года, так что Зайдлер Штайн владел двумя третями акций, а Рейхенбах – одной третью. Поскольку Зайдлер Штайн пытался заменить Будзиславски другим редактором, Будзиславски в конечном итоге вытеснил его из издательства. Хотя Будзиславски не имел финансовых резервов, Рейхенбах, жившая в Москве, согласилась в августе 1936 года на контракт, который обеспечивал им обоим равное владение издательством. При этих условиях журнал смог просуществовать еще три года. В июне 1938 года редакция переехала из Праги в Париж, поскольку «Новая мировая сцена» уже несколько раз была конфискована в Чехословакии из-за статей, критикующих Германию. Во Франции власти также запретили газету, и она вышла в последний раз 31 августа 1939 года. Будзиславски часто обвиняли в том, что он захватил «Новую мировую сцену» лишь как коммунистический агент, чтобы иметь возможность продолжать руководить ею в интересах Коммунистической партии Германии и Коминтерна. Более поздние исследования, основанные на оценке редакционного архива, предполагают, что Будзиславски хотел взять на себя руководство «Новой мировой сценой» из соображений личной репутации и как стойкий противник Гитлера. Тем не менее, следует отметить, что под его руководством в газете нашли форум немецкие коммунисты, такие как Вальтер Ульбрихт и Франц Далем, эмигрировавшие в Москву. Кроме того, Будзиславски избегал освещения сталинских великих чисток. В 1937 году Курт Хиллер, сотрудник «Велтбюне» с 1915 года, безуспешно обратился к Будзиславски с просьбой восстановить характерный баланс и либеральность журнала.

Соғыстан кейінгі партия газеті: 1946-1993

1946 жылы Мод фон Оссиетцкий мен Ханс Леонхард Weltbühne журналын қайта құрды және Шығыс Берлиндегі Weltbühne Publishers баспасында жариялады. АҚШ-тан Питер Якобсон мен Будзиславский қайта құруға қарсылық білдірді. Соғыстан кейінгі жылдары журнал батыс оккупациялық аймақтарда көптеген оқырмандар тапты. 1950-1960 жылдары Weltbühne батыстағы зиялы қауымдармен байланыс құруға, сондай-ақ оларға ықпал етуге мүмкіндік беретін құрал ретінде қарастырылды. 1962 жылы лицензияны қайта алу туралы өтініште былай делінген: "Осы мәселелердің ішінде қарастырылған және қабылданған міндеттердің бірі – отандық және, әсіресе, Батыс Германиядағы зиялы қауымдарға ықпал ету еді. Осы өтінішке қол қойған адам валюталық одақтан кейін Германия Социалистік Бірлік партиясының Орталық Комитетінен осы бағытта нұсқау алды". Күмәнді жағдайларда редакторлар ағымдағы саяси талаптарды, журналдың дәстүрінен гөрі басымдыққа қойды, бұл 1950-ші жылдардың ортасынан бастап ішкі құжаттан көрінеді: "1933 жылға дейін Weltbühne, әсіресе Карл фон Оссиетцкий мен Курт Тухольский басшылығымен, өкінішке орай, бейбітшілдік көзқарастарын шартусыз қабылдады. Біздің апталық журналымыздың аты Weltbühne және ол Карл фон Оссиетцкийдің есімін алып жүргендіктен, осы есімдердің беделін және Weltbühne дәстүрін бүгінгі прогрессивті ұмтылыстарға барынша пайдалы ету маңызды, сонымен бірге шартты пацифизмге бой алдырмау керек. 1954 жылғы Weltbühne Германия Демократиялық Республикасының саясатын қолдайды, демек ол Германия Социалистік Бірлік партиясының тілектерін табиғи және дәйекті түрде білдіреді, бірақ сырттан партия органы ретінде танылмайды". Келісімге алдын ала келісім ретінде Weltbühne баспасы Якобсонның талаптарын толық мойындады. Бұл мойындау алынбады және баспагер Хельмут Рейнхардт соңғы сәттерге дейін облыстық жоғары соттағы істің жеңіске жететініне сенді. Сондықтан газет редакторлары Лункевицтің бір жақты әрекетіне толыққанды оянып, оның мәлімдемесіне өздерінің мәлімдемесін қосты: "Weltbühne актерлері сахна алдында таңғалып, шапанын шешіп, адал көрермендеріне иіліп, былай деді: Біз осы жамандық туралы айтарлық ештеңе ойлап таба алмаймыз!". Тәуекелдің мойындалуына байланысты, меншік құқығы Якобсонның мұрагерлеріне берілді ме, жоқ па, заңды түрде анықталған жоқ. Якобсон уақытша құқықты сақтап қалғанымен, ол кейіннен ешқашан қолданылмады. 1993 жылдың тамызында Лункевиц баспа үйін және оның жазылушылар тізімін сол кезде бұрынғы "Жастар әлемі" газетін баспадан шығарған Петер Гросхаусқа сатты. 1993 жылдың желтоқсанында баспа тағы да қожайынын ауыстырып, Webe Publishers and Holding Company деп аталды. Үш жылдан кейін, 1996 жылдың қарашасында "Титаник" баспасының иесі Эрик Вейхениг баспа үйін сатып алды. Веб 2001 жылдың 29 қарашасында коммерциялық тізілімнен өшірілді.

Қабылдау және әсер ету

Weltbühne-нің шағын таралымына қарамастан, оның елеулі әсер ете алуын, бастысы Зигфрид Якобсонның тұлғасымен түсіндіруге болады. Екі онжылдық бойы ол солшыл зиялылардың маңызды өкілдерін газетіне шақырып, жазбаларының жоғары сапасын қамтамасыз етті. 1926 жылғы желтоқсанда күтпеген өлімінен кейін Тухольский: «Бұл адам біздің буын көрген ең лайықты редактор болды», – деп жазды. Карл Краустың «Факкель» («Шам») және Максимилиан Харденнің «Зукунфт» («Болашақ») газеттерінен айырмашылығы, Weltbühne-де редактордың өзінің жазуы тіпті басында да басымдық құрмады. Якобсон өзін әрқашан «баспа сахнасының режиссері» деп санады, 1905 жылғы мамырдағы хатында осылай жазған. Аз таралымы Weltbühne-нің ерекше орнына қайшы келмейді, керісінше, оны түсіндіруге көмектеседі. Ірі газеттерден өзгеше, Weltbühne баспахананың, партияның немесе жарнама берушілердің мүдделерін ескеруге міндетті болған жоқ. Якобсон оқырмандарының талаптарына да көп мән бермеді. «Олардың бір ғана құқығы бар: менің газетімді оқымау», – деп Тухольский жиі келтіретін ұстазының кредосы болды. Бұл үшін Якобсон Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында бір оқырманға берген жауабы ерекше еді: «Газетімнің тонына наразысыз ба? Сізге сенімді емделім бар: оқырмандарыңыздан құтылыңыз, мүмкіндігінше тез. (Бірақ егер осы лас [баспасөз цензурасы] тоқтаса және мен оны көруге аянса, онда мына жерде бір дыбыс шығарылады, ол сіздің естуіңіз бен көруіңізді жоқ етеді». «Жауаптар», Weltbühne, 1918 жылғы 21 қазан, 424-бет. Мұндай тәуелсіздік Тухольский сияқты авторлардың, ақысы осылай болса да, Weltbühne-ге қайта оралып, «Воссише Цайтунг» немесе «Берлинер Тагеблат» сияқты орташа топ газеттерінде жариялай алмайтын туындыларын басуына себеп болды. Радикализмнің бір салдары – 1919 жылдың басында газетке тағылған айыптаулар. Тухольский оларды былайша қорытындылады: «Біз, Weltbühne қызметкерлері, барлық нәрсеге «жоқ» деп айтқанымыз және жеткілікті оң көзқарас танытпағанымыз үшін айыпталып отырмыз. Біз тек қарсылық білдіріп, сынға аламыз, тіпті өзіміздің неміс ұямызды да бүлдіреміз. Біз жек көрушілікті жек көрушілікпен, зорлықты зорлықпен, күшті күшпен күресеміз». Курт Тухольский: «Біз теріс» («Wir Negativen»), Die Weltbühne, 1919 жылғы 13 наурыз, 279-бет. Сыни сынның себебі, Вемар Республикасының басынан бастап Weltbühne өзін бір партияның саяси ұстанымына шектемегендігі және демократиялық және әлеуметтік Германия туралы идеяларының ешқайсысы да олардың бірінде іске аспағанын көрмегендігі болуы мүмкін. Вемар Республикасының соңына дейін газет әсіресе Социал-демократиялық партияны (СДП) қараша революциясының идеалдарына опасыздық жасады және Германия империясының дәстүрлерімен күреспеді деп айыптады. Weltbühne-нің ұстанымдарының радикализмі мен ашықтығы журналистика мен саясатта оларды тығыз бақылауға алуға себеп болды. Газеттің оқырмандарының аздығы «көбейтуші әсерге» себеп болды, бұл Weltbühne-нің ұстанымдарының басқа газеттерде де таралуын қамтамасыз етті, тіпті олар жиі қысқартылып, бұрмаланса да. «Weltbühne әрқашан екі маңызды қарсы полюске ие болды: партиялар мен ірі баспа медиа компаниялары», – деп жазды Тухольский «Екі жүз бес жыл» еңбегінде. Weltbühne-нің қабылдануы мен әсері, сондай-ақ сол кездегі пікірталастардың тоны мен мазмұны үшін келесі «Жауаптар» бағаны Weltbühne-ді сынға алған Социал-демократиялық газеттен келтірілген: Volksblatt für Halle ['Halle халық газеті']: «Сіз бізге ренжіп, қазір былай деп жаздыңыз: «Өзін-өзі саясат, өнер және экономика апталық журналы деп атаған Weltbühne-де белгілі Карл фон Оссиетцкий [СДПК] партиясының Киль съезіне қарсы айтысады. Партияның берік негізі бар деп айтуға мәжбүр болса да, ол оны ақылға сыймайтын деп атайды. Журналда өзін үйінде сезінген жекешіл анархистік кофеханалық сауаттылықты саясат деп санамасақ та, кейде әркімге және барлық нәрсеге қарсы айыптауларға назар аудару маңызды, өйткені таңқаларлық интеллектуалды еріншектік нәтижесінде журналдың біртіндеп оқылатыны таңқаларлық. Рейхстагтың демократиялық мүшесі Эркленц жуырда Weltbühne-ді өте дәл сипаттады: «Германияда қандай адам билік жүргізсе де, мүмкіндігінше қысқа уақыт ішінде олар партиялық айырмашылықсыз Weltbühne-ге жем болады, сондықтан ешқандай ит олардан нан үзіндісін алмайды». Бұл келесі мақаланың кіріспесі болсын». Келесі мақала былай басталады: Социал-демократтар – қазіргі заманның ең үлкен интеллектуалдық ағыны. Мұндай нәрседен ештеңе шығармайсыз». «Жауаптар», Weltbühne, 1927 жылғы 7 маусым, 920-бет. СДП-ны тұрақты сынға алғанына қарамастан, Weltbühne үшін Республиканың нағыз жауы басқа саяси бағытта екені анық болды. 1919 жылдың соңында Тухольский жазған өлеңде: «Енді мен тұрам. Мен білемін: / Осы шағын, ұлы уақыттан кейін / Бұл жарысқа қатысушылардың үкімі болсын: / Дұшпан оң жақта! Дұшпан оң жақта!» Каспар Хаузер: «Моргенпост», Die Weltbühne, 1919 жылғы 27 қараша, 674-бет. Газет Каһр үкіметінің еврейге қарсы саясатына наразылық ретінде оқырмандарға Баварияға демалуға бармауға шақырды. «Саяхатшылар, Бавариядан қашықтаңыз!» кампаниясы қызығушылық тудырды, оның нәтижесі сатиралық үлгісіндегі редакторының, өте еврейге қарсы көзқарасымен ерекшеленетін жауабында көрінді: «Саяхатшылар, Бавариядан қашықтаңыз! Бұл берлиндік Шпрее қаласындағы Weltbühne журналында жазылған ақылсыз нәрсе, Чайм Вробель, әлде Тейтелес Тухольский, әлде Исак Ақселдуфт [‘қолайсыз иіс’] жазған. Ол, барлық жаңа берлиндіктер сияқты, Галициядағы Кротошиннен келген, онда сіз сол қолыңызбен мүжігіңізді қысып, оң қолыңызбен мұрныңызға тесік жасайсыз. ( ) Берлинде Тейтелес «Каһр үкіметі күлкілі» деп ашық айтуға болады, бірақ ол бізге келсе және мұндай нәрсе айтса, ол бұрынғы баварлық шапақ жейді, оның майы майға айналады. Бұл Тейтелес білетін құпия». Анонимді (Людвиг Тома) Miesbach Anzeiger газетінде, 1921 жылғы 2 ақпан.

Weltbühne-ні тек радикалды саяси оңшылдар ғана тығыз бақылап, шабуылдаған жоқ, сонымен қатар оның тұжырымдамасы мен тілдік стандарттарына да қызығушылық танытты. Ұлтшыл Франц Шаувекер 1926 жылғы қаңтарда Эрнст Юнгерге жазды: «Weltbühne-ді білмейсіз бе? Ал оған ұқсас Tagebuch-ты? Онда осы екі шағын, тамаша безендірілген солшыл демократиялық апталықтарды оқуға кеңес беремін. Шұғыл түрде!» Ulrich Fröschle: «Stefanie Oswalt: Siegfried Jacobsohn (rec. )»; in: Wirkendes Wort, nr. 3, December 2000, p. 463–466, here: p. 463. Шындығында, Weltbühne кейбір ұлтшыл газеттер үшін үлгі болған сияқты. Жасырау консервативті баспагер Хайнрих фон Глайхен Руссвурмнің Weltbühne-нің ұстанымын сынағанымен, еврейге қарсы арандатуды қатыстыра айыптағанына қатысты пікірі де қызығушылық тудырады: «Біз қарсы тұратын авторларды еврей деп қысым көрсетуден бас тартамыз. Біз оны моральдық тұрғыдан бұзылған және саяси тұрғыдан ақылсыз деп санаймыз. Weltbühne авторларына қатысты нәсілдік шағымдарды көтеруге болмайды, өйткені олардың ұстанымы, нәсілдік күреске қарамастан таңдалған және барлық нәсілдің өкілдері қабылдаған, ешқандай жауапкершіліксіз...

Weltbühne туралы шешімдер

"Велтбюне" – бүкіл неміс солшығының, сөздің кең мағынасында, дауысы естілетін трибуна; біз қызметкерлерімізден нақтылықты, жеке адалдықты және жақсы стильді талап етеміз. Бұл принциптің дұрыс немесе бұрыс екені – басқа мәселе; мен осы қағиданы марқұм ұстазым Зигфрид Якобсоннан қағазды қабылдағанда қолдандым және оны осы бағыттан еш ауытқпаған Карл фон Оссиетцкиге тапсырдым. "Велтбюне" қатаң догмалардан саналы түрде бас тартады; біздің арамызда пікір-таластар болады. Курт Тухольский: "Die Rolle des Intellektuellen in der Partei" [Партиядағы Интеллектуалдың рөлі], Die Front, 1929, № 9, 250-бет. "Осы жылдар бойы "Велтбюне" Германия мәселелері жөніндегі ең өткір және қатал сөздерді жиі қолданды. Осы себепті ол оң жақтан сатқындық, ал сол жақтан жауапкершіліксіз, әсемдікке қарсы айыптауларға ұшырады. "Велтбюне" қажет деп санайтынын айтуын жалғастырады; ол бұрынғыдай тәуелсіз болып қалады, әрбір мәселеге сәйкес әдепті немесе әдепсіз болады. Ол тіпті фашизмнің "ауыр басуы" астында дірілдеп тұрған елде де өз пікірлерінің батылдығын сақтайды. Карл фон Оссиетцки: "Rechenschaft" [Есеп беру], Die Weltbühne, 10 мамыр 1932, 692-бет. "Кестнер, Меринг немесе Тухольский сияқты солшыл радикал публицистер – бұл құлдыраған буржуазияның пролетариаттық еліктеуі. Саяси тұрғыдан алғанда, олардың функциясы – партияларды емес, топтарды, әдеби тұрғыдан – мектептерді емес, сәндерді, экономикалық тұрғыдан – өндірушілерді емес, агенттерді жасау. Шындығында, соңғы он бес жыл бойы осы солшыл интеллигенция белсенділік пен экспрессионизмнен бастап Жаңа Объективтілікке дейінгі барлық зияткерлік қызметтің үздіксіз агенты болды. Алайда, оның саяси маңызы революциялық рефлекстерді, олар буржуазияда пайда болған жағдайда, оларды тұтынуға бағытталған ойын-сауыққа айналдырумен шектелді". Вальтер Бенямин: "Linke Melancholie" [Солшыл Меланхолия], Die Gesellschaft 8 (1931), 1-том, 181–184-беттер. "НСДАП "Велтбюнеге" және әсіресе Тухольскийге қарсы күресті басынан бастап күніне жүргізді. Тухольский қараша республикасының барлық еврейлік ұятсыздығы мен намыстығының символы болды". Альфред Розенбергтің 1937 жылғы 7 қаңтардағы Роберт Лейге жолдаған хаты. Леон Поляков, Йозеф Вульф: "Das Dritte Reich und seine Denker" [Үшінші Рейх және оның ойшылдары], Берлин, 1959. Мюнхен, 1978, 42-бет. "Көптеген субъективті демократтардың дәстүрсіздігі олардың демократияның "батыстық" сипаты деп аталатын нәрсені өз үгіттерінің негізіне қойғандығында көрінеді, олар антигерманизмді, батыс демократиясына деген құштарлықтарын алға шығарып, реакцияға демократияға қарсы аңыз құруға көмектесті. (Бұл идеология сол кездегі "Велтбюне" айналасында ең анық көрінеді.)" Георг Лукач: "Die Zerstörung der Vernunft" [Ақылдың жойылуы], Берлин, 1954. "Велтбюне" де – бұл қате болмас – Веймар Республикасының қабір қазушыларының қатарында болуы керек. Алайда, қабір қазушы туралы метафора әлі де қолданылып келеді. Қабір қазушылар тек сирек жағдайларда ғана өлімге себеп болады. Керісінше, олар бұрыннан өлген денени жерге көмеді. Мен "Велтбюне" журналын Веймар мемлекетінің ең типік туындысы деп атауға дайынмын, тіпті осы апталық басылымның 15 000 данасынан астам таралымы болған емес". Рудольф Аугштейн, "Eine Republik und ihre Zeitschrift" [Республика және оның журналы], Der Spiegel, 1978, 42, 239–249-беттер. "Кез келген демократия тіпті радикалды журналистік сынға да төзімді болуы керек. Бірақ демократиялық журналистердің жауапкершілік этикасы мемлекетке қарсы принципті жаулыққа айналуына жол бермеуі керек. Карл фон Оссиетцкидің "Велтбюне" журналы өз жолымен қатты зардап шеккен республиканы одан да әлсіретуге, тіпті сол жақтан сын арқылы оның беделін белсенді түрде және кешірімсіз түрде түсіруге үлес қосты. Фон Оссиетцки өзі әрқашан Республика үшін күресіп жүргенін сенсе де, солшыл "Велтбюне" журналының салдары ақырында апатты болды". Ханс Ульрих Велер, "Leopold Schwarzschild contra Carl v. Ossietzky. Politische Vernunft für die Verteidigung der Republik gegen ultralinke 'Systemkritik' und Volksfront Illusionen" [Леопольд Шварцшильд Карл фон Оссиетцкиге қарсы. Республиканы ультрасолшыл "жүйелік сынға" және халықтық майдан иллюзияларына қарсы қорғаудағы саяси ақыл-ойы], idem: "Preußen ist wieder chic. Politik und Polemik in zwanzig Essays" [Пруссия қайтадан сәнді. Саясат және жиырма эсседегі полемика], Франкфурт-на-Майне, 1983, 77–83-беттер.