Кіріспе
Alessandro (HWV 21) - Джордж Фридерик Гендельдің 1726 жылы Корольдік музыка академиясы үшін жазған операсы. Паоло Ролли либреттосы Ортенсио Мауроның "Алесандроның кереметлігі" атты әніне негізделген. Бұл танымал әншілер Фаустина Бордони мен Франческа Куццонидің Гендел операларының бірінде бірге алғаш рет пайда болуы. Бастапқы актерлік құрамға Франческо Бернарди де кірді, ол Сенесино деп аталды. Гендель бастапқыда Алессандроны 1725/1726 жылдардағы Корольдік академияның маусымға алғашқы үлесі ретінде жоспарлаған болатын. Алайда Бордони Лондонда Алессандроны сахналауға уақытында келмеді, ал Гендель оның келуіне дейін 1726 жылдың наурыз және сәуір айларында өзінің Scipione-ін орнына қойды. Опера 1726 жылы 5 мамырда Лондонның Король театрында алғаш рет қойылды және "үлкен алғыстармен" қабылданды. Кейіннен Гендель 1736 жылы ағылшын тіліндегі "Александр мейрамы" атты еңбегінде Александр тақырыбына қайта оралады.
Өмірбаян
Неміс туылған Гендель өзінің алғашқы мансабының бір бөлігін Италияда опералар мен басқа да шығармалар құрастырғаннан кейін, Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол алғаш рет итальян операсын өзінің операсы Ринальдомен әкелді. Риналдо үлкен табысқа қол жеткізді, ол Лондонда итальяндық опера сериясына деген қызығушылықты тудырды, бұл форма жұлдызды виртуоз әншілердің соло арияларына басымдылықпен бағытталған. 1719 жылы Гендель Лондондағы итальяндық операларды шығару үшін корольдік жарғыға сәйкес құрылған Корольдік музыка академиясы (қазіргі Лондон консерваториясымен байланысы жоқ) деп аталатын ұйымның музыкалық директоры болып тағайындалды. Гендель компания үшін опералар құрастырумен қатар, жұлдызды әншілерді жалдап, оркестр мен музыканттарды қадағалауды және Италиядан Лондонға операларды бейімдеуді тапсырды. Гендель академия үшін көптеген итальяндық опералар жазды, олардың кейбіреулері үлкен танымалдыққа ие болды. 1726 жылдың ақпан айында Гендель өзінің 1723 жылы алғашқы қойылымдарында керемет табысқа жеткен және қайтадан жанданған кезде хит болған Отонын қайта жаңғыртты. Лондондық газетте Гендель өзінің ескі операсының үйді толтыруы ғана емес, бірнеше уақыт бойы жасалмаған, бірақ үш жүзден астам орынның жоқтығынан бұрылып кеткенін көруден қанағат алды. Газетте айтылғандай, сол кезде толған үйлер жиі болған жоқ, сондықтан Корольдік музыка академиясының директорлары көрермендердің қызығушылығын арттыруға шешім қабылдады. Италиядағы көптеген опера компанияларында бір операда екі басты әйел болған және Фаустина (оның аты солай болған) мен Куццони Еуропаның әртүрлі қалаларында опера спектакльдерінде қиындықсыз бірге шыққан; олардың екеуінің арасында Лондонға бірлескен көріністерден бұрын жаман сезімдер немесе жаман ниеттер болғандығы туралы ешқандай белгі жоқ. Опера компаниясы екі принцессаның Ұлы Александрға ғашық болған оқиғасы туралы білген болар еді. Екі примадоннаның алғашқы бірлескен көрінісі Лондон көрермендеріне Натаниел Лидің трагедиясы арқылы таныс болды, Қарсылас патшайымдар немесе Ұлы Александрдың өлімі, алғаш рет 1677 жылы орындалды және жиі қайта жаңғыртылды және олар екі әншінің бәсекелес екендігі туралы ойды көтермелеуі мүмкін. Аlessandro қойылымдары Бордони мен Куццони немесе олардың қолдаушылары арасындағы қастық белгілері жоқ, бірақ екеуінің арасындағы шиеленістер пайда болғаннан кейін көп ұзамай болды. 18-ғасыр музыкологы Чарльз Берни Куццони / Фаустина арасындағы бәсекелестік туралы байқағандай, ол кейіннен Гендел операсының "Адмето" қойылымы кезінде өте қатты болды: екі әншінің бірдей сауапты сахнаға шығуы мүмкін емес сияқты, екі адамның бір атқа мініп, біреуі артта қалмаса. 1728/1729 жылғы маусымның соңында Корольдік музыка академиясы құлдырады, бұл ішінара жұлдызды әншілерге төленген үлкен ақыларға байланысты болды, ал Куццони мен Фаустина екеуі де Лондоннан континенталды Еуропаға сапар шегіп кетті. Гендель жаңа опералық топты жаңа примадонна Анна Страдамен құрды. Гендельдің либреттоларын жазған Паоло Роллидің хатында (түпнұсқасы итальян тілінде) Гендельдің "Страда бізден кеткен екеуінен де жақсы ән шырқады, өйткені олардың бірі (Фаустина) оған ешқашан ұнамады және ол екіншісін (Куццони) ұмытқысы келеді" деп жазған.
Handel had the satisfaction of seeing an Old Opera of his not only fill the House, which had not been done for some time, but above three hundred turn'd away for want of room. As the newspaper notes, full houses were by no means a regular occurrence by that time, and the directors of the Royal Academy of Music decided to increase audiences' interest by bringing another celebrated international opera star, Italian soprano Faustina Bordoni, to join established London favourites Francesca Cuzzoni and the star castrato Senesino in the company's performances. Many opera companies in Italy featured two leading ladies in one opera and Faustina (as she was known) and Cuzzoni had appeared together in opera performances in various European cities with no trouble; there is no indication that there was any bad feeling or ill will between the two of them prior to their London joint appearances. The opera company would have been aware that the story of the two princesses in love with Alexander the Great chosen for the two prima donnas' first joint appearance was familiar to London audiences through a tragedy by Nathaniel Lee, The Rival Queens, or the Death of Alexander the Great, first performed in 1677 and often revived and it may be that they were encouraging the idea that the two singers were rivals.</blockquote>
The performances of Alessandro went off with no signs of animosity between Bordoni and Cuzzoni or their respective supporters, but it was not very long after that tension between the two erupted. As 18th century musicologist Charles Burney observed about the Cuzzoni / Faustina rivalry, which became acute around the time of the performances of a subsequent Handel opera, Admeto:
it seems impossible for two singers of equal merit to tread the stage a parte eguale, as for two people to ride on the same horse, without one being behind. The Royal Academy of Music collapsed at the end of the 1728/1729 season, partly due to the huge fees paid to the star singers, and Cuzzoni and Faustina both left London for engagements in continental Europe. Handel started a new opera company with a new prima donna, Anna Strada. One of Handel's librettists, Paolo Rolli, wrote in a letter (the original is in Italian) that Handel said that Strada "sings better than the two who have left us, because one of them (Faustina) never pleased him at all and he would like to forget the other (Cuzzoni)."
1-ші акті
Индияның Оксидрака қаласын қоршап алған Александр (Іскендір Зұлқарнайын)мен шайқас жүріп жатыр. Басқа жерлерде жеңген көптеген жеңістеріне қарамастан, қаланың қорғаушылары оның әскерінен ең жақсысын алады және ол өзінің генералы Клито (Клитус Қара), Македонияның ханзадасы құтқарып алғанда, жеке қауіпке ұшырайды. Александрдың лагерінде екі ханшайым, екеуі де Александрға ғашық, оның қауіпсіздігі үшін қатты алаңдайды - Лизаура, Скифия ханшайымы және Росана (Роксана), Александрдың Парсыдағы бұрынғы жорығында тұтқынға алған ханшайым. Жаулас ханшайымдар қызғаныштан қиналады, өйткені Алессандро қайсысын артық көретінін шеше алмай отыр. Аленссандроның өмірін құтқарған және тағын қайта қалпына келтірген үнді патшасы Тассил ханшайымдарға Аленссандроның аман-есен екендігі туралы қуанышты хабарды жеткізеді. Екі әйел де жаңалықтарға қуанады, бұл Тассильді қайғыландырады, өйткені ол Лизаура ханшайымына үмітсіз ғашық. Юпитер ғибадатханасында Алессандро тағы бір салтанатты жеңісі үшін ризашылық білдіреді, бірақ оның жеңілмейтіндігі оның басын ауыртты. Ол өзінің құдай екенін, құдайлық Юпитердің ұлы екенін жариялайды және оған осындай құлшылық етуді бұйырады. Генерал Клито бұл қасиеттілікке наразылық білдіріп, Алессандроны ашуландырады, ол Клитоны өлтіруді бұйырады, бірақ ақырында принцессалардың мейірімділік көрсету туралы өтінішіне мойынсұнады.
2-ші акті
Аленссандро екі ханшайымның да қызығын көріп, екеуінің арасында бірін таңдай алмайды. Ол екеуін де бірдей жігерлендіреді, бұл қыздарды алаңдатып жібереді. Тұтқын Россан Алесандроға қызын босатып, оның жомарттығын көрсетуін сұрап жалбарынады. Алессандро оны тастап кетеді деп қорқып, мұны жасауға тартынады, бірақ ақырында оны құлдықтан босатуға келіседі. Осы арада генерал Леонато және басқа да офицерлер Алессандроның ақылсыз мегаломанияға түскеніне қатты таңғалады және оны өлтіруді жоспарлайды. Аленссандроның казармасында ол жиналған генералдарға өзінің жаулап алған кең аумақтарын олардың арасында бөліп, бәрін таратып беруге ниетті екенін хабарлайды. Ол құдайлардың тірі, табынуға лайық құдай екенін біледі. Генерал Клитоның ар-ожданы тағы да осындай менмендікті айыптауға мәжбүр етеді, содан кейін Алессандро оны семсерімен шауып тастамақшы болады, бірақ кенеттен, заговоршылардың жоспары бойынша, шатыр құлады. Ақсақалдар оған: "Бізге құдайдың құдіреті жетеді. Алессандро өзінің қолдайтын шәкірті Клеонеге Клитоны түрмеге апаруға бұйрық береді. Россан Алессандроны өлтіруге тырысқанын естіген және ол сәтті болды деп санайды. Ол өлімнен қайғырып жылайды, ал Алессандро мұны естіп, осындай адалдыққа қатты әсер етеді және ол өзінің таңдаған әйелі болады деп шешеді. Алайда, ол бұл туралы оған нақты айтпастан, патша Тассиль ақыры жеңілгендей көрінетін Оксидрака халқының көтеріліске шығатыны туралы хабарды жеткізеді. Аленссандро шайқасқа асығады, Россанды тағы бір рет қауіпсіздігі үшін дұға етуге қалдырады.
3-ші акт
Генерал Леонато Клитоны түрмеден босатып, оның орнына Клеононы түрмеге салады, бірақ Клеононы да оның жақтастары босатып жібереді. Енді заговоршылар бұрынғы басшылары Алессандроға қарсы ашық соғыс жүргізуді шешті, оның әскерінің үлкен бөлігін бүлік шығаруға бастап кетті. Клеоне бұл жоспардан хабардар болып, Алессандроға хабарлайды. Россананы әйелге алуды шешкен Алессандро Лизаура ханшайымына бұл жаңалықты жұмсақ айтып, ол үшін жеткілікті емес екенін және оның ең жақын досы патша Тассилдің оны жақсы көретінін және Тассилдің Лизаураны өзінің патшайымы етіп алуына кедергі жасамауы керектігін түсіндіреді. Тассилдің қуанышы шексіз. Қастандықшылар мен бүлікші әскер Алессандроға қарсы шайқасқа аттанды, бірақ патша Тассиль оны әскерлерімен қолдады және қастандықшылар жеңілді. Олар мейірімділік сұрайды, ал Алессандро жомарттықпен береді. Аллесандро Россанға үйленеді, Тассиль Лизаураны алады, бәрі кешіріледі және ұлы батырдың жомарттығын мадақтайды.
Музыкалық ерекшеліктері
Овертурадан кейін опера керней мен барабанның әсерлі әуендерімен басталады. Гендель екі басты әйелге де бірдей мүмкіндіктер беру үшін өте мұқият; олар бір мезгілде кіріп, бірдей саны бар ариялар мен бір дуэтке ие. Гендель екі ханшайымның арасында өзінің музыкасы арқылы айырмашылық жасайды; Лизаураға меланхолиялық және экспрессивті музыка беріледі, ал Россанның музыкасы оны айтарлықтай виртуоздық талаптарды жазумен, оны жоспарлы және жанды етіп бейнелейді. Пол Генри Ланг үшін Россанның екінші актідегі махаббат музыкасы Алессандроны күтіп тұрған кезде "Ханделдің ең жақсы пасторалды идеалы". Опера екі диктофонға, екі гобое, фагтон, екі керней, екі мүйіз, струн және континуо (виолончель, контрабас, лютта, клавесин) үшін жазылған.
Қабылдау және орындау тарихы
Алессандро он үш спектакльді өткізді, егер Сенесино көп нәрсені тоқтатуды талап ететін ауру болмағанда, бұл әлдеқайда үлкен болар еді. Гендель 1727 және 1732 жылдардағы маусымдарында жұмысты қайта жаңғыртты. Басқа спектакльдермен қатар, Алессандро 2012 жылы Карлсруэдегі Badisches Staatstheater театрында, 2013 жылдың мамыр мен маусым айларында Версаль сарайында, сондай-ақ 2013 жылы Афина фестивалінде қойылды.