Кіріспе
Teseo ("Theseus", HWV 9;) - Джордж Фридерик Гендельдің музыкасы бар опера сериясы, бес актіде болатын Гендельдің жалғыз операсы. Либреттоны итальян тілінде Никола Франческо Хейм жазды, Филипп Квиноның "Тезе" әніне сүйеніп жазылған. Бұл Генделдің Лондондағы үшінші операсы болды, ол Ринальдоның табысына сәйкес, танымал емес Il pastor fido. 1713 жылы 10 қаңтарда алғаш рет орындалған "Тезео" фильмінде ұшатын айдаһарлар, трансформация көріністері мен аяндар сияқты "сыйлық" әсерлер көрсетілген және онда атақты итальяндық опера әншілері ойнаған. Ол Лондон көрермендерімен сәтті өтті, "сыйлық" әсерлері үшін сахналық машиналар бұзылғанына қарамастан, он үш қойылым болды және театр менеджерлерінің бірі кассалық квитанциялармен қашып кетпесе, көбірек қойылымдар болар еді. Әншілердің қатарында кастратос Валериано Пелегрини мен Валентино Урбани болды. 1713 және 1984 жылдар аралығында тек екі қайта жаңғыру болды, біріншісі Фриц Леманның Геттингендегі қайта жаңғыруы болды. Барша барокко опера сериясында сияқты, Тезео көп жылдар бойы орындалмай қалды, бірақ барокко музыкасына қызығушылықтың қайта жандануы мен 1960 жылдан бастап тарихи ақпаратқа негізделген музыкалық орындаушылықпен, Тезео, барлық Гендель опералары сияқты, бүгінде фестивальдар мен опера үйлерінде қойылымдар алады. Басқа қойылымдар арасында, Гендель фестивалі, 2003 жылы Галле бұл шығарманы орындады, 2013 жылы Франкфурт операсы қойылым жасады, ал 2018 жылы театрда қойылым болды.
Teseo ("Theseus", HWV 9; ) is an opera seria with music by George Frideric Handel, the only Handel opera that is in five acts. The Italian language libretto was by Nicola Francesco Haym, after Philippe Quinault's Thésée. It was Handel's third London opera, intended to follow the success of Rinaldo after the unpopular Il pastor fido. First performed on 10 January 1713,Teseo featured "magical" effects such as flying dragons, transformation scenes and apparitions and had a cast of notable Italian opera singers. It was a success with London audiences, receiving thirteen performances even though the stage machinery for the "magical" effects broke down, and would have received more performances had not one of the theatre's managers run away with the box office receipts. The singers included the castratos Valeriano Pellegrini and Valentino Urbani. Between 1713 and 1984, there were only two revivals, the first being the revival under Fritz Lehmann in Göttingen on 29 June 1947. As with all Baroque opera seria, Teseo went unperformed for many years, but with the revival of interest in Baroque music and historically informed musical performance since the 1960s,Teseo, like all Handel operas, receives performances at festivals and opera houses today. Among other productions, the Handel Festival, Halle performed the work in 2003, the Frankfurt Opera mounted a production in 2013, and the work received a staging at the Theater an der Wien in 2018.
1-ші акті
Тесей опера басталғанда Афинаның жауларымен шайқасып жатыр. Агилия ханшайым, король Эгейдің қамқоршысы, Тезеоның қауіпсіздігі үшін алаңдайды, өйткені ол өзінің серігіне жас қыз Клизияны сендіреді, өйткені Агилия Тезеоға үмітсіз ғашық болды. Клизияның Аркане деген жігіті бар, ол оны әрқашан жақсы көретінін уәде етеді, бірақ ол одан Тезеоның қауіпсіздігі туралы не білуге болатынын сұрағанда, ол қызғанышқа бой алдырады. Афиналықтар шайқаста жеңіске жетті, ал патша Эгей өзінің Медеямен некелесуі енді өзі сияқты күшті билеушіге жарамайтынын және ол ханшайым Агилеяны қалыңдығы ретінде қабылдайтынын мәлімдейді. Агилия өзінің қатыгез тағдырын жоқтап, патшайым болғысы келмейді, тек өзі сүйген жігітке, Тесейге, үйленуге рұқсат алуды қалайды.
2-ші акті
Медея патшаның бас тартуы салдарынан өзіне келтірілген қорлықтан ашулы; патша оған келіп, оның орнына батыр Тесейге үйленуге кеңес бергенде, ол біршама тынышталды, өйткені ол шын мәнінде Тесейге ғашық. Аркане, өзінің сүйіктісі Клизияның оған деген қамқорлығын дұрыс түсінбегені үшін Тезеоға қызғанышпен қарайды, патшаны Тезеоға сенбеу туралы ескертеді, Аркане Эгеоны тақтан алып, оның орнын алғысы келеді деп болжайды. Медея бұл арада Тесейдің санасына сенімсіздік тұқымын себуде. Медея патша оған қызғанышпен қарайды, және тек ол патшаға қалай қарау керектігін біледі. Тесей Медеяға жағдайды түзетуге сенетінін айтады. Медея жек көрушіліктен толы, өзіне жасалған қорлық үшін кек алуға ант береді.
3-ші акт
Аркайн қызғанышын артына тастап, Клизияға үйленуге шешім қабылдады. Агилеяның өзі емес, Тесэоға ғашық екенін білген патша оны өзіне үйленуге мәжбүр еткісі келмейді және Агилея мен Тесэоның бірігуіне келісім берді. Ғашықтар бұл жаңалықтан қатты қуанады, бірақ тағы бір рет қорланып, бас тартылған Медея Агилея мен Тесейдің қайта қосылуын атап жатқан бөлмеге шабуыл жасап, сиқырлар арқылы сахнаны Агилеяны алып кететін қорқынышты көріністерге толы шөлге айналдырады.
4-ші акт
Аркан патшаға Медеяның Агилеяны қалай алып кеткенін айтады. Егео қорқып, жазаланатынын ант етеді. Агилея тұтқындалған сиқырлы әлемде Медея оған Тесейдің орнына патшаға үйленуді келісу керектігін айтады, әйтпесе батыр оның өліміне тап болады. Медея оған ұйықтап жатқан Тесейдің көрінісін көрсетеді, оны өлтіруге дайын тұрған арбалар қорқытады. Агилея Тесейдің өмірін құтқару үшін одан бас тартып, патшаға үйленуге келіседі, содан кейін Медея сахнаны тезеоның көзіне жас алып, оны енді сүймейтінін айтқан Агилеяның дауысын естіген жұмақ әлеміне айналдырады. Агилеяның қайғысы Медеяның жүрегін қозғайды, ол ғашықтармен енді оларды ажыратамын деп ойламағанын айтады, бұл Тесей мен Агилеяның қуанышына әкеледі.
5-ші акт
Медеяның Тесей мен Агилеяның махаббатына деген жанашырлығы ұзаққа созылмады; қызғанышпен азап шеккен ол патшаны Тесейдің тағына қауіп төндіретініне сендірді және патшаға Тесейдің сусындарына улы затты берді. Тесей мен Агилия достарымен бірге үйлену тойын тойлап кіреді. Патша олардың бақытына сусын ішуді ұсынады және Тесейге уланған сусынды береді. Тесей патшаға адалдықты ант ету үшін семсерін суырып алады және улы сусын ішуге дайын болады, патша семсерді бірнеше жыл бұрын өзінің сәби ұлымен бірге жібергенін таниды, сондықтан ол өскенде оны тани алады. Патша Тесейдің қолындағы тостағанды тартып алады да, оны ұлындай құшақтап алады. Тек Тесей мен Агилия ғана бақытты некеде өмір сүріп қана қоймай, Аркан мен Клизия да некеге отыра алады. Ашулы Медея отты айдаһарлар тартқан ұшқыш күймеде пайда болады. Ол кек алуға ант беріп, айдаһарларға сарайды өртеп жіберуге бұйрық береді, бірақ Минерва құдайы аспаннан түсіп, Медеяны қуып шығарады және патшаны, екі жұп ғашықты және Афинаны жарылқайды.
Контекст және талдау
Неміс туылған Гендель өзінің алғашқы мансабының бір бөлігін Италияда опералар мен басқа да шығармалар құрастырғаннан кейін, Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол алғаш рет итальян операсын өзінің операсы Ринальдомен әкелді. Риналдо үлкен табысқа қол жеткізді, ол Лондонда итальяндық опера сериясына деген қызығушылықты тудырды, бұл форма жұлдызды виртуоз әншілердің соло арияларына басымдылықпен бағытталған. Ринальдо, сиқырлы, сиқырлы және көркем өнерлі "сыйлық" операсы, одан кейін қысқа және қарапайым опера Il Pastor Fido болды, ол Лондон көрермендерімен алғашқы қойылымда сәтті болмады. Сондықтан Гендель "Тесо" операсымен "сыйлық" түріне оралды, ол өзінің көптеген операларында әдеттегі үштің орнына бес актілік құрылымды пайдаланып, итальяндық опера сериясындағы әншілердің өз арияларын орындап, содан кейін сахнадан кететін конвенциядан ауытқыды. Бұл айырмашылықтар Тезео 1675 жылы Парижде ұсынылған Жан-Батист Лулли үшін Филипп Квино жазған француз либреттосының бейімделуін қолданғандығына байланысты. 18 ғасырдың музыкологы Чарльз Берни Медеяның речитативтері туралы жазды: онда ашуланған сиқыршының, Медеяның жабайы және жабайы ашуы мен оның сиқырлары аспаптармен тамаша суреттеледі.