Кіріспе

Батыс Африканың ква тілдері тобы Гана-Того тау тілдері, бұрын Тогорестспрахен (Того қалдығы тілдері) және Орталық Того тілдері деп аталатын, Гана-Того шекарасының тауларында сөйлейтін он төрт тілден тұратын топты құрайды. Олар Нигер-Конго отбасының Ква тармағының бір бөлігі.

Сыныптастыру тарихы

Бернхард Струк 1912 жылы осы тілдерді Семибанту фон Миттельтого деген атаумен топтастырған алғашқы адам болды. Вестерман сол кездегі судан тілдерін жіктеуде топтастыруды қабылдады, бірақ оны Тогорестспрахен деп атады. Бұл негізінен тілдердің күрделі есімдік сыныптар жүйесіне негізделген бос географиялық типологиялық топтама болды; салыстырмалы деректердің болмауы нақты филогенетикалық жіктелуді болдырмады. Бернд Хайне (1968) топтың арасында салыстырмалы зерттеу жүргізді, ол Ка Того мен На Того арасында негізгі бөліністі тілдердегі "ет" сөзінің негізінде орнатты. Дакубу мен Форд (1988) бұл кластерді Орталық Того тілдері деп атады, бұл термин әлі күнге дейін кейбір адамдарда қолданылады (мысалы, Бленч 2001); 90-шы жылдардың ортасынан бастап Гана-Того тау тілдері термині кеңінен таралды. Тілдерді салыстырмалы зерттеуге Heine (1968) басылымнан бері қол қойылмаған; Бленч (жарияланбаған) 2001 жылы топтың ішкі әртүрлілігін атап, топтың алдын ала қайта жіктелуін ұсынды. Топтың Ква аймағында өз-өзіне бағынышты саласы бар-жоғы әлі белгісіз.

Ерекшеліктері

Бұл тілдердің ерекшелігі - олардың Нигер-Конго есімдер класы жүйесі, өйткені көптеген көрші тілдерде мұндай жүйенің қалдықтары ғана кездеседі. Гана-Того тау тілдерінің барлығы тоналды және көпшілігі ATR дауыстылар гармониясын қолданатын тоғыз немесе он дауыстылар жүйесіне ие. Евэ және тви тілдері - басым аймақтық тілдер, олар көптеген ГТМ тілдеріне айтарлықтай әсер етті.