Кіріспе

Георг Фридрих Хендельдің операсы Орландо (HWV 31) - Джордж Фридрих Хендельдің 1733 жылы Лондондағы Король театры үшін жазған үш актідегі операсы. Итальяндық либретто Карло Сигизмундо Кепечедің "Орландо" операсынан Людовико Ариостоның "Орландо Фуриозо" операсынан алынған, ол сондай-ақ Генделдің "Альцина" және "Ариоданте" операларының бастауы болды. Алғашқы қойылымда халыққа танымал болғаннан гөрі, "Орландо" қазір шедевр ретінде танылған.

Өнер тарихы

Опера алғаш рет 1733 жылы 27 қаңтарда Лондонның Король театрында қойылды. 10 рет қойылып, қайта жаңғыртылмаған. Гендельдің өмірінен кейінгі алғашқы қойылым 1922 жылы Генделдің туған жері Галледе өтті. HSNY операны алғаш рет 1970 жылы Венада RCA Red Seal Records үшін көбінесе басқа актерлермен жазды. Питер Селларс 1981 жылы 19 желтоқсанда Америка Репертоарлық театрында АҚШ-та бұл шығарманың алғашқы сахналық қойылымын жүргізді. Контртенор Джеффри Галл басты рөлді орындап, Крейг Смит дирижерлік етті. Барша барокко опера сериясында сияқты, Орландо көп жылдар бойы орындалмай қалды, бірақ 1960 жылдан бастап барокко музыкасына және тарихи орындау практикасына қызығушылықтың қайта жандануымен, ол Гендел операларының көпшілігімен бірге фестивальдерде де, опера үйлерінде де көптеген сахналанды. Орландо 1963 жылы Лондонда қысқартылған түрде Джанет Бейкермен титуллы рөлде орындалды. Операның басқа қойылымдары арасында 2003 жылы Лондондағы Корольдік опера театрында (Бикет) және 2007 жылы (Макеррас, Орландо роліне Бейжун Мехтамен), 2003 жылы Глиммергласста, 2012 жылы Брюсселде, 2014 жылы Амстердамда (Брюссель сахнасында) және 2019 жылы Сан-Франциско опера театрында қойылды.

Қысқаша мазмұны

Шарломан әскерінің ұлы сарбазы Орландо (Роланд) жалған тәңірлерге табынатын Анжелика ханшайымына қатты ғашық болады, ол өз кезегінде басқа Медороға ғашық болады. Орландо бұған келісе алмайды және ол ақыл-есін жоғалтады, оған абсолютті қырғынға әкелуден тек Зороастро (әдетте ақыл-есін қалпына келтіреді) ғана кедергі жасайды.

1-ші акті

Таудың басында, түнде сиқыршы Зороастр аспанды қарап, жұлдыздарда жауынгер Орландоның тағы да ерлік істеріне бет бұратынын және Катай ханшайымы Анжеликаға деген құмарлығынан айығатынын көрсетеді. Орландоның өзі сүйіспеншілік пен міндет арасында қақтығысып келеді. Сиқыршы таяғын сілтеп, Купидонның аяғына ұйықтап жатқан ежелгі дәуірдің ұлы батырларының қорқынышты көріністерін ойлап табады. Зороастр Орландоны махаббат құдайы Венераны ұмытып, соғыстың құдайы Марсқа қайтадан еруге шақырады. (Ария: Лассия Амор). Орландоның сөздері алғаш рет Зороастроның сөздеріне ұялады, бірақ содан кейін махаббат пен міндет міндетті түрде қайшылықта емес деп шешеді, бұл Геркулес патшайым Омфалемен болған қарым-қатынасы арқылы өзінің батыр мәртебесін жоғалтпағанын немесе Ахилл өзін әйел ретінде жасырып, бір уақыт бойы әйел ретінде жасырып көрмегенін көрсетеді (Ария: Non fu già uomini forte Alcide). Қойшылар қоралары бар бақшада Қойшы қыз Доринда табиғаттың сұлулығы туралы ой жүгіртеді, бірақ олар оны бұрынғыдай тыныштыққа бөлемейді, ол ғашық болудың белгісі болуы мүмкін деп санайды. Орландо қауіптен құтқарып алған ханшайым Изабелламен бірге сахнаға жүгіреді, ал Доринда оны да сүйіп қалған шығар деп ойлайды. (Ария: Ho un certo rossore) деп аталады . Доринда ханшайым Анжеликаны өзінің үйінде баспанаға орналастырды, өйткені Анжелика жарақаттанған мавр жауынгері Медороны өлімге жақындатқан кезде, оған қатты ғашық болып, оны өзімен бірге шопанша үйіне алып келді. Доринда Медоро мен Анжеликаның бір-біріне ғашық болғанына ренжіді, өйткені ол өзі Медороға ғашық болды, бірақ Медоро Дориндаға Анжеликаның өзінің туысы екенін айтады және Доринданы өзіне деген мейірімділігін ешқашан ұмытпайтынына сендіреді (Ария: Se il cor mai ti dira). Доринда Медороның шындықты айтпайтынын біледі, бірақ оны өте сүйкімді деп санайды (Ария: O care parolette). Зороастро Анжеликаға оның Медороға ғашық екенін білетінін айтады және оны ескертеді, бұл туралы білгенде Орландоның қызғанышы алдын ала болмайтын және қауіпті нәтижелерге әкеледі. Анжелика Орландомен кездескенде, ол оның ханшайым Изабелланы құтқарып қалғанын қызғанышпен көреді, оған өзіне адал емес адамды жақсы көретінін күтпеу керектігін айтады (Ария: Se fedel vuoi chio ti creda). Орландо онымен бірге басқа ешкімді сүйе алмайтынын айтады және оны дәлелдеу үшін кез-келген нәрсені жасауға, соның ішінде қатыгез монстрлармен күресуге дайын. Орландо кетіп бара жатқанда, Медоро кіріп, Анжеликадан кіммен болғанын сұрайды. Ол Орландоның мықты жауынгер екенін және оған құмар екенін түсіндіреді және оның қаһарынан құтылу үшін шығыстағы патшалығына кетуге кеңес береді. Доринда олардың құшақтасып жатқанын көргенде ренжіді, бірақ ғашықтар оған көңілсіз болмауды айтады; бір күні ол да сүйіспеншілікті табады. Анжелика Дориндаға қонақжайлылығына ризашылығын білдіріп, асыл тастармен әшекейленген білезік сыйлайды (Трио: Консолати о bella).

2-ші акті

Орман ішінде Медороны жоғалтып алғандықтан көңілсіз Доринда, түнқұмардың күйзелісті әнін тыңдайды және оның көңіл-күйіне сай келетінін табады (Arioso:Quando spieghi tuoi tormenti). Орландо Доринданың неге адамдарды өзінің Изабелланы сүйетінін айтып жүргенін білгісі келеді. Доринда бұны жоққа шығарып, ол туралы емес, Медоро мен Анжеликаның махаббаты туралы айтып отырғанын айтады. Ол Медоро берген білезікті көрсетіп, оның бет-әлпетін әр бұлақ пен гүлде көретінін айтады (Ария: Se mi rivolgo al prato). Орландо білезікті Анжеликаға бергенін таниды және оның сатқындығына ашуланады. Ол оны өлтіруге ант береді, содан кейін өзі, және оны тозақтың өзінде қуып жетеді (Ария: Cielo! келісімін білдіреді). Бір жағынан, лавр ағаштары бар, екінші жағынан, үңгірдің кіреберісі Зороастро Медоро мен Анжеликаға Орландоның қаһарынан қашуды кеңес береді және оларды сапарларында қорғауға уәде береді, оларға әрқашан ақылмен басшылық ету керектігін айтады (Ария: Tra caligini profonde). Анжелика мен Медоро өздерінің ғашық болған орманын тастап кетуден қайғырады, ал Медоро олардың есімдерін ағаштарға ескерткіш ретінде шегелейді (Ария: Verdi allori). Анжелика Орландоға бір рет өмірін құтқарғаны үшін алғыс айтады және оған өтірік айтқаны үшін өзін кінәлі сезінеді, бірақ ол өзінің Медороға деген махаббатын түсінеді деп айтады, өйткені ол өзі ғашық (Ария: Non potrà dirmi ingrata). Ол алғаш ғашық болған әдемі бақпен қайғылы қоштасады (Ария: Verdi piante). Орландо шапшаң келіп, Анжеликаны өлтіруге тырысады, ол Медороны құтқаруға бекер шақырады. Зороастр Анжеликаны бұлтпен алып кетуге бірнеше рухты шақырады. Орландо ақыл-есінен айырыла бастайды: ол өзін өлі деп елестетеді және өзін Аидқа кіргізіп жатқанын көреді. Ол жек көретін бәсекелесінің көрінісін көрді, ол жер асты патшайымы Прозерпинаның құшағында, бірақ кейін Прозерпинаның жылап жатқанын байқап, оған жаны ашыды. Стиги личинкасы). Ол тағы да ашуланып, үңгірге кіреді, бірақ ол ашылып, Зороастр ұшқыш күймеде көрінеді. Ол Орландоны соған салып, алып кетеді.

3-ші акт

Бірде Медоро пальма ағаштары өскен бақ арасына кіргенде, Анжеликадан бөлініп, Доринданың үйіне қайта оралды. Ол оған егер мүмкін болса, оны жақсы көретінін айтады, бірақ оның жүрегі оған берілмейді (Ария: Vorrei poterti amar). Доринда махаббат тудырған құмарлықтардың дауылға айналуы туралы айтады (Aria: Amore è qual vento). Орландо пайда болады және Дориндаға Венера деп тіл қатып, оған деген махаббатын білдіреді. Доринда Орландоның әлі де ақыл-ойынан тыс екенін көреді, ал ол оны бұрын соғысқан жау жігітімен шатастырған кезде бұл одан да айқын көрінеді. Зороастро пайда болады және өзінің қызметшісі рухтарға орманы қараңғы үңгірге айналдыруға бұйрық береді, онда ол Орландоны ақыл-ойына қайтаруға тырысады. Ол дауылдар ақырындап созылатынын және тыныштық қайта оралатынын біледі (Ария: Sorge infausta una procella). Анжелика Доринданы жылап жатқан кезде кездестіреді және ол Орландоның өзінің ақымақтығы кезінде оның үйін өртеп жібергенін, бұл процесте Медороны өлтіргенін түсіндіреді. Анжелика күйрегеннен кейін Орландоның өзіне келіп, оны да өлтіруін сұрайды (Duet:: Finché prendi ancora il sangue). Орландо Анжеликаны үңгірге лақтырып тастайды және әлемді барлық жындылардан құтқарып алдым деп ойлап, тынығып қалады. Зороастр Орландоның ақыл-ойының сауығып кету уақыты келді деп мәлімдейді; сиқырлы құс алтын флаконды алып түседі, оның мазмұны сиқыршы Орландоның ұйықтап жатқан бетін шашырады. Ол "Гиа-л'ебро-миа-сиглио" атты арияны айтады. Орландо ойға келеді, ақыл-ойына оралады, бірақ Медоро мен Анжеликаны өлтіргенін білгенде қорқады және өзі өлімді сұрайды. Алайда, Зороастро Анжелика мен Медороны құтқарып қалды; Орландо оларды көріп, қуанып, оларға бірге бақытты өмір тілейді. Доринда қайғысын ұмытып, барлығын өзінің үйіне тойлауға шақырады (Хор: Con un diverso ardor, gia che ciascun e pago).