Кіріспе

Суретші, өнер сатушы және түрікші (17021789) Жан Этьен Лиотар (ʒɑ̃n‿etjɛn ljɔtaʁ; 22 желтоқсан 1702 12 маусым 1789) - Женевалық суретші, өнер танитышы және сатушы. Ол өзінің пастель бояуындағы егжей-тегжейлі, таңғажайып натуралистік портреттері және Түркияда болған кезіндегі жұмыстарымен танымал. Француз тектес гугенот және Женева Республикасының азаматы, ол Женевада туып, қайтыс болды, бірақ мансабының көп бөлігін Еуропа астаналарында өткізді, онда оның портреттері көп сұранысқа ие болды. Ол Римде, Стамбулда, Парижде, Венада, Лондонда және басқа қалаларда жұмыс істеді.

Өмір

Лиотар Женевада дүниеге келген. Оның ата-анасы 1685 жылдан кейін Женеваға қашып келген француз протестанттары еді. Жан Этьен Лиотар профессорлар Даниэль Гарделл мен Петиоттан сабақ алды, олардың эмальдері мен миниатюраларын өте шеберлікпен көшірді. Ол 1725 жылы Парижге барып, Жан Батист Массе [fr] және Франсуа Лемойннің үйретуімен оқыды. Оның ұсынысы бойынша оны Неапольге Пуйсийо де Виконт, Луи Филоген Бруларт, Маркиз де Пуйсиюлькс және граф де Силлери алып кетті. 1735 жылы ол Римде болды, папа Клемент XII және бірнеше кардиналдардың портреттерін суретке түсірді. Лиотар Стамбулға барып, Түркияның тұрмыстық көріністерін көптеген пастель суреттеріне түсірді; ол Еуропаға оралған кезде де көп уақыт түрік киімін киіп жүрді. Тарих суреттерінде Таяу Шығыстың көріністерін қолдануда заманауи киімдерді қолдану қаһармандыққа жат және әдепсіз болып саналды, ал еуропалықтар жергілікті киім киіп, саяхатшыларға кеңес берген. Көптеген саяхатшылар, соның ішінде Лорд Байрон, Еуропадан ешқашан шықпаған көптеген адамдар, соның ішінде Мадам де Помпадур сияқты, оралғанда экзотикалық шығыс киімінде суреттелген. Байронның поэзиясы Еуропаны экзотикалық шығыс ортасындағы романтизмнің мас коктейліне енгізуде үлкен ықпал етті, ол кейін 19-ғасыр шығыс өнерінде басым болды. Оның шығыс киімін ерекше қабылдауы түрік суретшісінің лақап атымен танылды. Сондай-ақ, Лиотард ғылымды дәріптеген туындылар жасаған, мысалы, өзін құтқарған дәрігерге құрмет көрсеткен әйел суреті. Лиотар негізінен Парижде майлы бояумен жұмыс істеген, бірақ пастельші ретінде Лиотардың мансабы ресми түрде Италияда басталды деп айтуға болады. Лиотар өзінің туған қаласы Женевада өткізген жас кезінде пастельді ортамен таныс болған, бірақ ол ресми түрде жұмыс істеген орта емес еді. Париждегі Académie Royale de Peinture академиясының Лиотардқа майы боялған тарихи туындыларын қабылдамауы, оны сүйікті ортасына қайта оралуға итермелеген болуы мүмкін, ол айтарлықтай шебер болды. Лиотар өзінің трактатында табиғаттың шынайы имитациясын жасау үшін, қол тигізудің маңыздылығын атап өтті. Бұл майы бар бояулардың орнына пастель бояуларын қолдану арқылы қол жетімді болады. Осылайша, Лиотардтың табиғатты еліктеуге қабілеттілігі үшін пастельді ортаны таңдағаны сөзсіз, ол сурет салудың ең маңызды аспектісі деп тапты. ДИДЕРО 1751 жылы өзінің Dictionnaire Raisonné атты еңбегінде пастель сурет салу үшін ең жақсы құрал екенін айтады. Пастельдің пропорциялары ерекше құрғақ материалды береді, ол Лиотардпен жұмыс істеуді бағалайтын қарқынды және жарқын түстерді береді. "Өзінің сұлулығы, жан-жақтылығы, палитрасының жаңалығы мен жеңілдігі үшін пастель суреті кез келген суреттен әдемірек", - деп жазды Лиотар. Лиотар бұл қасиеттерді өршіту үшін қосымша жарқырауды жасау үшін пастельді қағазға өте күшті қысып отыруымен белгілі. Бұл ерекше техника және жарықтылыққа деген құштарлық оны пастельмен жұмыс істейтін басқа суретшілерден ерекшелендіреді және оның туындыларын бірегей етеді.

Тіректер мен бекіту құралдары

Лиотар пастельді жұмыстарына көбінесе теріден, ешкіден және қозыдан жасалған бетті қолданды, өйткені ол пигменттің жарқырауын жақсы сақтайды. Ол көбінесе балық желімін және шарапты, ұсақ шайыр шаңмен араластырып, қолданатын. Он сегізінші ғасырда пастельді бояулар көбінесе түсті қағазбен қолдау тапты, әсіресе көк түсті қалың қағаз пастельдің жарқырауын арттырғандықтан танымал болды. Гомбо мен Савждың айтуынша, Лиотар қағаз тіректе жұмыс істегенде көк қағазды жиі қолданған. XVIII ғасырдан сақталған пастель суреттерінің басым көпшілігі орнатылмаған. Бұл бояу құрғақ күйде қолданылады, сондықтан ол өте сынық болады. Бұл пигменттің бетіне оңай жабысуына мүмкіндік береді, сонымен қатар ылғал мен дақтарға сезімтал болады. Бұл фактор пастельді суреттерді сақтауды қиындатады.