Кіріспе

Француз суретшісі (1780–1867)

Жан Огюст Доминик Ингрес ( /æŋɡrə, /æ̃ɡrə, ʒɑ̃ oɡyst dɔminik ɛ̃ɡʁ; 29 тамыз 1780 – 14 қаңтар 1867) – француз неоклассикалық суретшісі. Ингрес бұрынғы көркемдік дәстүрлердің күшті ықпалында болды және өркендеген романтизм стиліне қарсы академиялық ортодоксияны қорғауға ұмтылды. Өзін Николя Пуссен мен Жак-Луи Давид дәстүріндегі тарих суретшісі санайтын болса да, оның ең үлкен мұрасы – суреттелген және салынған портреттері болып есептеледі. Оның форма мен кеңістікті экспрессивті бұрмалауы оны Пикассо, Матисс және басқа да модернистерге әсер етіп, қазіргі заманғы өнердің маңызды алға басушысы етті. Монтобан қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген ол Парижге Дэвид студиясында оқуға келді. 1802 жылы ол Салон дебютін жасады және «Ахилл шатырындағы Агаммнонның елшілері» картинасы үшін Рим сыйлығын жеңіп алды. 1806 жылы Римдегі резиденциясына кеткен кезде оның стилі – итальяндық және фламандтық Ренессанс шеберлерін жан-жақты зерттеуінің нәтижесі – толыққанды қалыптасқан болатын және өмірінің соңына дейін көп өзгермеді. 1806-1824 жылдары Римде және Флоренцияда жұмыс істеген кезінде ол Париж Салонына суреттерін үнемі жіберіп отырды, онда сыншылар оның стилін ерекше және архаикалық деп тапты. Ол осы кезеңде тарихи суреттерге тапсырыс алуға көп мүмкіндік болмады, бірақ өзін және әйелін портрет суретшісі және суретші ретінде асырауға қабілетті болды. 1824 жылы Салонда оның Рафаэль стиліндегі «Людовик XIII-нің ант беруі» картинасы зор құрметке ие болды, ал Ингрес Франциядағы неоклассикалық мектептің жетекшісі ретінде танылды. Тарих суреттерінен түскен табыс оған портреттерді аз салуға мүмкіндік берсе де, 1833 жылы «Мсье Бертеннің портреті» оның келесі танымал жетістігі болды. Келесі жылы «Санкт-Симфорианның шейіт болуы» атты амбициялық композициясына қатысты қатал сынға ашуланып, ол Италияға оралды, онда 1835 жылы Римдегі Француз академиясының директоры болды. 1841 жылы ол Парижге қайта оралды. Өмірінің соңғы жылдарында ол өзінің көптеген ертедегі композицияларының жаңа нұсқаларын, боялған шыны терезелерге эскиздер жасады, бірнеше маңызды әйелдер портреттерін және «Түрік моншасы» картинасын аяқтады – ол 83 жасында аяқтаған әйелдер бейнесіндегі шығыс суреттерінің соңғысы.

Ерте жылдары: Монтабан және Тулуза

Ингрес Францияның Монтубан қаласында, Тарн-э-Гаронна департаментінде жеті баланың (бесеуі ересекке жеткен) біріншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі, Фр (1755–1814), және анасы, Энн Муле (1758–1817) өнердегі шебер, миниатюра суретшісі, мүсінші, сәндік тас қалаушы және әуесқой музыкант болды. Анасы перука жасау шеберінің сауатсыз қызы еді. Жас Ингрес әкесінен сурет салу және музыкаға ертеден бастап ынталандырылып, білім алды. Оның алғашқы белгілі суреті, көне мүсіннен алынған эскиз, 1789 жылы жасалды. 1786 жылдан бастап ол жергілікті École des Frères de l'Éducation Chrétienne мектебінде оқыды, бірақ Француз революциясының салдарынан білімі үзіліп, 1791 жылы мектеп жабылды. Оның біліміндегі кемшілік оның өмірінде әрдайым мазалады. 1791 жылы Жозеф Ингрес ұлын Тулузаға алып барды, онда жас Жан-Огюст Доминик Корольдік сурет, мүсін және сәулет академиясына қабылданды. Ол мүсінші Жан-Пьер Виган, пейзаж суретшісі Жан Бриан және неоклассикалық суретші Гийом Жозеф Рокестен сабақ алды. Рокестің Рафаэльге деген құрметі жас суретшіге зор әсер етті. Ингрес композиция, «фигура және антикварлық нұсқаулар», сондай-ақ тірі модельден сурет салу сияқты бірнеше пән бойынша жүлделер жеңіп алды. 1797 жылы Дэвид өзінің «Сабина әйелдерінің араласуы» атты үлкен шедеврі үстінде жұмыс істеп, стилін римдік реализмнен грек өнерінің тазалық, ізгілік және қарапайымдық идеалдарына қарай өзгертіп жатты. Дэвидтің басқа студенттерінің бірі, кейін сурет сыншысы болған Этьен Жан Делеклюз, Ингресті студент ретінде былай сипаттады: Ол мінезінің ашықтығымен және жалғыз жұмыс істеуге бейімділігімен ғана ерекшеленбеді, ол ең жақсы оқушылардың бірі болды. Ол айналасындағы дүрбелеңді ақымақтыққа қатыспады және көптеген құрдастарынан гөрі зейін қойып оқыды. Бүгін осы суретшінің талантын сипаттайтын барлық қасиеттер – контурдың нәзіктігі, форманың шынайы және терең сезімі, ерекше дұрыстығы мен беріктігі бар модельдеу – оның ерте зерттеулерінде-ақ көрінетін. Оның бірнеше құрдастары мен Дэвидтің өзі оның зерттеулерінде асырауға бейім екенін көрсеткенімен, барлығы оның ұлы шығармаларына таң қалды және оның талантын мойындады. 1799 жылдың қазан айында ол Эколь де Бё-Арттың сурет бөліміне қабылданды. 1800 және 1801 жылдары ол ерлердің денесін суреттеген суреттері үшін фигуралы сурет салудан бас жүлде жеңіп алды. 1800 және 1801 жылдары ол Рим сыйлығына, Академияның ең жоғары сыйлығына ие болу үшін күресті, ол жеңімпазға Римдегі француз академиясында төрт жыл тұруға мүмкіндік берді. Бірінші әрекетінде ол екінші орынды иеленді, бірақ 1801 жылы «Ахилл шатырындағы Агаммнонның елшілері» атты туындысымен ең жоғары жүлдені жеңіп алды. Суреттегі елшілердің фигуралары Дэвид үйреткен стильдегі мүсіндер сияқты берік, ал сол жақтағы екі негізгі фигура – Ахилл мен Патрокл – нәзік рельефтегі фигуралар сияқты қозғалмалы, жанды және нәзік. Римдегі резиденциясы мемлекеттік қаражаттың жетіспеуіне байланысты 1806 жылға дейін кейінге шегерілді. Осы уақыт аралығында ол Парижде Дэвидтің басқа да бірнеше шәкірттерімен бірге мемлекет ұсынған студияда жұмыс істеді және контурдың тазалығына баса назар аударатын стильді одан әрі дамытты. Ол Рафаэльдің туындыларынан, этрус вазаларының суреттерінен және ағылшын суретшісі Джон Флексменнің контурлы гравюраларынан шабыт алды. Оның «Гермафродита мен нимфа Сальмакис» суреттері әйел сұлулығының жаңа стильді идеалын көрсетті, ол кейін «Юпитер мен Тетис» және оның әйгілі жалаңаш суреттерінде қайта пайда болды. 1802 жылы ол Салонда «Әйелдің портреті» (қазіргі орны белгісіз) туындысымен дебют жасады. 1804 және 1806 жылдар аралығында ол маталардың байлығы мен ұсақ бөлшектерімен ерекше көзге түсетін, өте дәл портреттер сериясын жасады. Бұлардың ішінде Филипбер Ривьердің портреті (1805), Сабина Ривьердің портреті (1805–06), Мадам Эймонның портреті (La Belle Zélie деп те белгілі; 1806) және Каролина Ривьердің портреті (1805–06) бар. Әйелдердің беттері егжей-тегжейлі емес, бірақ жұмсақталған, үлкен овал көздерімен, нәзік тән түстерімен және арманға ұқсас көріністерімен ерекшеленді. Оның портреттері әдетте қараңғы немесе ақ түсті немесе аспанды қарапайым фонда бейнеленген. Бұл оның 19 ғасырдағы ең әйгілі портретшілердің қатарына кіретін сериясының бастамасы болды. Ингрес Римге кетуге күтіп тұрғанда, оның досы Лоренцо Бартолини оны итальяндық Ренессанс кезеңінің суреттерімен таныстырды, әсіресе Бронзино мен Понтормоның туындылары, Наполеон Италиядағы жорығынан алып келіп Лувр мұражайына қойды. Ингрес олардың айқындығы мен монументалдығын өзінің портрет стиліне сіңірді. Луврде фламанд өнерінің шедеврлері де болды, оның ішінде Ян ван Эйк салған Гент алтарі. Фламанд өнерінің дәлдігі Ингрес стилінің бір бөлігіне айналды. Ингрес стилінің эклектизмі өнердегі жаңа тенденцияны білдірді. Лувр, Наполеонның Италия мен Төмен елдердегі жорықтарынан тартылған олжамен жаңадан толыққан, француз суретшілеріне 19 ғасырдың басында антикалық және еуропалық сурет тарихының барлық кезеңдерінен алынған шедеврлерді зерттеуге, салыстыруға және көшіруге беспрецеденттік мүмкіндік берді. Өнер тарихшысы Марджори Конн былай жазған: «Сол кезде өнер тарихы ғылыми зерттеу ретінде жаңа болды. Суретшілер мен сыншылар жаңадан байқай бастаған тарихи стильдік дамуды анықтауға, түсіндіруге және пайдалануға тырысты». Мансабының басынан бастап Ингрес ертерек өнерден еркін қарыз алды, өзінің тақырыбына сәйкес тарихи стильді қабылдады және осылайша өткенді тонаушылық жасады деп сынға ұшырады. Наполеон суретшілерге модель позасын беруге белсенді қатыспады, ал Ингрес салған Бонапарттың, Бірінші консулдың портреті 1802 жылы Антуан Жан Гро салған Наполеонның суретіне ұқсас. 1806 жылдың жазында Ингрес Мария Анна Жюли Форестьемен, суретші және музыкантпен кездесіп, қыркүйекте Римге аттанғаннан бұрын оған үйленуге келісті. Осы жылы Салонда өзінің бірнеше туындыларын көрсетуге үміттенгенімен, Италияға аттануға мәжбүр болды. Ингрес 1806 жылғы Салонда көрсету үшін Наполеонның жаңа портретін салды, ол императорлық таққа отырған Наполеонды бейнелейді. Бұл портрет оның бұрынғы, Бірінші консул ретіндегі Наполеонның портретінен мүлдем өзгеше болды, ол Наполеон таңдаған сәнді императорлық киімге және оның қолындағы билік символына баса назар аударды. V ғасырдың V шарықты, Шарльменнің қылышы, бай маталар, түктер мен плащтар, алтын жапырақтарынан жасалған тәж, алтын тізбектер мен белгілер ерекше дәлдікпен бейнеленді, ал императордың беті мен қолы сәнді костюмде жоғалып кетті. Салонда оның суреттері – өзінің портреті, Ривьер отбасының портреттері және I Наполеон императорлық тақта отырғанда – суық қабылдауға ие болды. Дэвид қатаң баға берді.

Рим және Француз академиясы (1806-1814)

Римге жаңа келген Ингрес Парижден достары жіберген үнемі жағымсыз баспасөз жазбаларын ашуланып оқыды. Болашақ қайын атасына жазған хатында ол сыншыларға наразылығын білдірді: «Олай болса, Салон – менің жамандалуымның аренасы; қарақшылар, мен кеткенше менің беделімді өлтіруге күтіп отырды. Мен ешқашан осылай бақытсыз болған емеспін. Менде көптеген жауларым бар екенін білдім, олармен ешқашан жақсы қарым-қатынаста болған емеспін және бола да алмаймын. Менің ең басты тілегім – Салонға ұшып барып, өз туындыларыммен оларды таң қалдыру, олардың жұмыстары менікіне ешқандай ұқсамайды; мен неғұрлым алға жылдамдасам, олардың жұмысы менікінен де алыстай түседі». Ол Салонға ешқашан көрмеге қатыспамаймын деп серт берді, ал Парижге қайтудан бас тартуы оның никесін бұзуға себеп болды. Жылдар өткен соң Джули Форестьеден неге ешқашан үйленбегенін сұрағанда, ол: «Егер біреу М. Ингреспен никелесу құрметіне ие болса, онда ол үйленбейді» деп жауап берді. 1806 жылдың 23 қарашасында ол бұрынғы келінінің әкесі Жан Форестьеге: «Иә, өнерді реформалау қажет, және мен осы революционер болуға ниеттенемін» деп жазды. Ол Вилла Медичи аумағында, басқа суретшілерден шалқап жатқан студия тауып, азумен сурет салды. Осы кезеңдегі Римдегі ескерткіштердің көптеген суреттері Ингреске жатқызылады, бірақ жақындағы зерттеулер көрсеткендей, олардың авторы оның әріптестері, әсіресе пейзаж суретшісі Франсуа Мариус Гране болған. Жүлдегер ретінде ол өзінің жетістіктерін бағалау үшін Парижге белгілі бір уақыт аралығымен туындыларын жіберіп отырды. Дәстүр бойынша, суретшілер грек немесе рим батырларының суреттерін жіберетін, бірақ алғашқы үлгілері ретінде Ингрес «Байнюзе а ми корпс» (1807) – антикалық вазаның ою-өрнегіне негізделген жас әйелдің суға түсуі, және «Ла Гранде Багнюзе» (1808) – жалаңаш суға түсушінің үлкен суретін, сондай-ақ Ингрес моделінің алғашқысы, өзінің сүйікті суретшісі Рафаэльдің «Фонаринасынан» алған тюрбанды жіберді. Париждегі академияны қанағаттандыру үшін ол «Эдип пен Сфинкс» суретін еркек жалаңаш бейнесін шеберлікпен көрсету үшін жіберді. Париждегі академиктердің пікірінше, бұл суреттер жеткілікті түрде идеализацияланбаған. Кейінірек Ингрес осы композициялардың бірнеше нұсқаларын жасады; 1807 жылы басталған тағы бір жалаңаш сурет, «Венера Анадиомена», ондаған жылдар бойы аяқталмай, қырық жылдан кейін аяқталып, 1855 жылы көрмеге қойылды. Римде болған кезінде ол көптеген портреттер салды: Мадам Дювауси (1807), Франсуа Мариус Гране (1807), Жозеф Антуан Мольтедо (1810), Мадам Панкукко (1811) және Шарль Жозеф Лоран Кордье (1811). 1812 жылы ол Рим префектісінің анасы, қарт әйелдің портретін салды. 1810 жылы Ингрес Вилла Медичидегі зейнетақысынан айырылды, бірақ ол Римде қалып, француз оккупациялық үкіметінен демеу іздеуге шешім қабылдады. 1811 жылы Ингрес өзінің соңғы оқушылық жаттығуын аяқтады – «Юпитер мен Тетис» атты үлкен суреті, Гомердің «Илиадасынан» алынған көрініс: теңіз құдайы Тетис ұлы Ахиллдің пайдасына әрекет етуді Зевстен сұрайды. Ол бұрын салған су нимфасы Сальмакистің бейнесі Тетис ретінде қайта пайда болды. Ингрес 1806 жылдан бері осы тақырыпты салуды жоспарлап отырғанын және «өнердің барлық сәнін оның сұлулығында» көрсетуді көздегенін жазды. Алайда, сыншылар тағы да жаулық танытып, суреттердегі пропорциялардың шамадан тыс үлкейтілгеніне және суреттің жазық, ауасыздығына кінә тақты. 1813 жылы Ингрес Римдегі достары ұсынған Мадлен Шапель атты жас әйелге үйленді. Ол оған хат арқылы ғашық болып, онымен кездеспей жатып, үйлену туралы ұсыныс жасады, ол да келісті. Олардың некелері бақытты болды, Мадам Ингрес сенімін сақтады. Ол әлі де жағымсыз пікірлерге ұшырады, өйткені «Толедоның Дон Педросы Генри IV-нің қылышын сүйіп тұрғанда», «Рафаэль және Фонарина» (Гарвард университетінің Фог өнер мұражайы), бірнеше портреттер және «Сикстин капелласының ішкі көрінісі» 1814 жылғы Париж салонында жағымсыз қабылданып, сынға ұшырады.

Академиядан кейінгі Рим және Флоренция (1814-1824)

Академияны бітіргеннен кейін оған бірнеше маңызды тапсырыстар түсті. Римнің француз губернаторы, өнерді жақтайтын бай меценат генерал Миолис, Наполеонның күтілетін сапарына орай Монте-Кавалло сарайының бөлмелерін безендіруді сұрады. Ингрес «Ромулдың Акрон үстінен жеңісі» (1811) және Наполеонның ұнатуымен жазылған өлеңдер жинағынан шабыттанған «Оссианның арманы» (1813) суреттерін императордың жатын бөлмесінің төбесіне салған. Генерал Миолис Ингреске Виргилийдің Август, Ливия және Октавияның алдында «Энеиданы» оқып отырғанын (1812) бейнелеуді тапсырды, бұл сурет оның жеке резиденциясы – Альдобрадини вилласы үшін жасалды. Суретте Виргилий шығармасын император Августқа, оның әйелі Ливияға және қарындасы Октавияға оқып жатқанда, Октавияның қайтыс болған ұлы Марцелдің есімін атап, Октавияның есінен танып қалғаны бейнеленген. Интерьер Помпейдегі археологиялық қазбаларға сәйкес дәл суреттелген. Әдеттегідей, Ингрес бір сахнаның бірнеше нұсқасын жасады: Бельгия Корольдік Көркем өнер мұражайларындағы Брюсселдегі тасталып кеткен нұсқадан қиылған үш тұлғалы фрагмент, ал 1825 жылы Прадье үшін жасалған репродуктивті гравюраның үлгісі ретінде тік форматтағы қарындашпен салған сурет жасады. 1830 жылдары Ингрес генерал Миолис нұсқасын қайта сатып алып, Ингрес басшылығымен көмекшілер қайта өңдеп, аяқтамады; «Оссианның арманы» да қайта сатып алынып, өзгертілді, бірақ аяқталмады. 1814 жылдың көктемінде ол королева Каролина Муратты суретке түсіру үшін Неапольге сапар шекті. Неаполь королі Йоахим Мурат бұрын-соңда ұйықтап жатқан жалаңаш «Неапольдің Дормеузі» суретін сатып алған болатын (түпнұсқасы жоғалып кетті, бірақ бірнеше суреттер сақталған, ал Ингрес кейіннен бұл тақырыпты «Құлмен Одалиск» суретінде қайта қарады). Мурат сонымен қатар екі тарихи картинаға тапсырыс берді: «Рафаэль және Форнарина» және «Паоло және Франческа», сондай-ақ кейіннен Ингрестің ең танымал туындыларының бірі болған «Үлкен Одалиск», «Неапольдің Дормеузімен» бірге. Мурат режимі құлағандықтан және 1815 жылы Йоахим Мураттың өлім жазасы орындалғандықтан Ингрес ешқашан төлем алмады. Наполеон әулеті құлағаннан кейін ол Римде қолдаусыз қалды. Ол қарындашпен және маймен портреттер салуды жалғастырды, бірақ француз әкімшілігінің кетуімен сурет салуға тапсырыстар азайды. Карьерасының төмен нүктесінде Ингрес табысын соғыстан кейінгі Римнен өткен көптеген бай туристердің, әсіресе ағылшындардың портреттерін қарындашпен салу арқылы арттырды. Тарих суретшісі ретінде танылғысы келген суретші үшін бұл жұмыс қарапайым сияқты көрінді, ал есігін қағып келгендерге: «Осы кішкентай портреттерді салатын адам осы жерде тұра ма?» деп сұрағанда, ол ашуланып: «Жоқ, мұнда суретші тұрады!» деп жауап берді. Осы кезеңде салған портреттік суреттері бүгінде оның ең танымал туындыларының қатарына кіреді. Ол өзінің танымал достарының портреттерін қоса алғанда, бес жүзге жуық портреттік сурет салған деп есептеледі. Оның достары арасында көптеген музыканттар, соның ішінде Паганини де болды. Ол сонымен қатар орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі оқиғаларды идеалданған түрде бейнелейтін «Трубадур» стилі деп аталатын шағын суреттер сериясын жасады. 1815 жылы ол «Аретино мен Карл V-нің елшісі» және «Аретино мен Тинторетто» суреттерін салған. Суретте суретшінің өз сыншысына тапаншасын тікелей бағыттап көрсетуі, әсіресе, қиын жағдайдағы Ингрес үшін өте қанағаттандырарлық болған болуы мүмкін. Осы стильдегі басқа суреттерге Генрих IV балаларымен ойнайды (1817) және Леонардоның өлімі кірді. 1816 жылы Ингрес өзінің жалғыз гравюрасын – Римдегі француз елшісі Монсеньор Габриэль Кортуа де Прессиньидің портретін жасады. Ол жасаған жалғыз басқа суреттер екі литография: Барон Тейлордың «Саяхаттар» атты суреттемесі ретінде жасалған Бесансонның төрт магистраты және 1825 жылы «Үлкен Одалиск» романы. 1817 жылы Францияның Киелі орындағы елшісі болған граф Блакас Ингреске 1814 жылдан бері алғашқы ресми тапсырысын берді, ол – Петірге кілттерді беретін Мәсіхтің суреті. 1820 жылы аяқталған бұл керемет туынды Римде жақсы қабылдады, бірақ суретшінің өкінішіне қарай, шіркеу басшылары оны Парижге көрмеге жіберуге рұқсат бермеді. 1816 немесе 1817 жылы Альва герцогы Фернандо Альварес де Толедоның ұрпақтары герцогтің протестанттық реформацияны басуы үшін пападан құрметке ие болған суреті үшін тапсырыс берді. Ингрес бұл тақырыпты жек көреді – ол герцогты тарихтың ең қатыгез адамдарының бірі деп санайды – және комиссияны да, өзінің ар-ожданын да қанағаттандыру үшін күресті. Көптеген түзетулерден кейін герцогтің суреттегі рөлі азайтылып, фондағы шағын тұлғаға айналдырылды, Ингрес жұмысты аяқтамады. Ол күнделігіне: «Мен мұндай сурет салуға қажеттілік үшін мәжбүр болдым; Құдай оны эскиз күйінде қалдыруды қалады» деп жазды. Ол Париж салонында өзінің жетістігіне үміттене отырып, туындыларын жіберіп тұрды. 1819 жылы ол «Жатақан жалаңаш» «Үлкен Одалиск» және тарихи картина «Филипп V және Бервик маршалы», Ариостоның 16 ғасылғы эпикалық поэмасы «Құтырылған Анжелика» негізіндегі суреттерін жіберді, бірақ оның жұмысы сыншылар тарапынан тағы да готикалық және табиғаттан алыс деп айыпталды. Сыншы Кэрати «Үлкен Одалиск» суретіндегі арқасы үш омыртқадан артық екенін айтты. Сыншы Шарль Ландон: «Көңіл қойып қарағаннан кейін, бұл суретте сүйектердің, бұлшық еттердің, қанның, өмірдің, бейнелеуді құрайтын ешбір нәрсе жоқ екенін көресіңіз. Бұл суретші әдейі қателік жасаған, антикалық суретшілердің таза және алғашқы стилін қайта жандандыруды қалаған, бірақ ол бұрынғы кезеңдерден алынған фрагменттерді және нашар орындалуды үлгі етіп алды және толығымен жолын жоғалтты» деп жазды. 1820 жылы Ингрес және оның әйелі Флоренцияға, Париж жылдарындағы ескі досы флоренциялық мүсінші Лоренцо Бартолинидің шақыруымен көшті. Ол табысын портреттері мен суреттерінен табуға мәжбүр болды, бірақ оның бақыты өзгерді. Оның тарихи картинасы «Құтырылған Анжелика» Луи XVIII жеке коллекциясы үшін сатып алынып, Париждің жаңадан ашылған тұрақты суретшілердің жұмысына арналған Musée du Luxembourg мұражайында ілінді. Бұл Ингрестің мұражайға түскен алғашқы туындысы болды. 1821 жылы ол балалық шағындағы досы, Мсье де Пасторет тапсырыс берген «Дофинның Парижке кіруі, болашақ Шарль V» суретін аяқтады; де Пасторет сонымен қатар өзінің портретін және діни туындыны (Көк көйлекті Мария) тапсырыс берді. 1820 жылдың тамызында де Пасторет көмегімен Монтобан соборы үшін үлкен діни суретке тапсырыс алды. Тақырыбы – шіркеу мен мемлекет арасындағы байланысты қайта орнату. Рафаэльден шабыттанған Ингрестің «XIII Луидің серті» (1824) суреті Ренессанс стилінде болды және король Луи XIII өзінің билігін Марияға арнауға серт беруін бейнеледі. Бұл жаңа үкіметтің доктринасына толық сәйкес келді. Ол үлкен холстты аяқтауға төрт жыл жұмсады және 1824 жылдың қазан айында Париж салонына алып барды, онда ол Париж өнер мекемесінің есігін ашты және ресми суретші ретінде мансабын бастады.

Парижге оралу және Римге шегіну (18241834)

1824 жылы Салонда Людовик XIII-нің анты Ингреске сыншылдық табыс әкелді. Стендаль «құдайлық идеяны жоққа шығаратын материалдық сұлулық» деп шағымданып, бірақ көптеген сыншылар осы туындыны жоғары бағалады. Журналист, болашақ премьер-министр және Франция президенті Адольф Тьер жаңа стильдің тууын атап көрсетті: «Осындай алуан түрлілік жаңа стильдің ең маңызды белгісі, одан артық ештеңе жоқ». 1825 жылдың қаңтарында Ингрес Карл X-тің Құрметті легионының орденімен марапатталды, ал маусым айында – Академия мүшесі болып сайланды. 1824 жылғы Салон Ингрестің неоклассицизміне қарсы бағытты дамытты: Эжен Делакруа «Scio қырғыны» атты туындысын көрсетті, ол Ингрестің романтикалық стилінен мүлдем өзгеше болды. Ингрестің картинасының сәттілігі 1826 жылы үлкен жаңа тапсырысқа әкелді – «Гомердің апотеозы», тарихтың барлық ұлы суретшілерін бейнелейтін алып полотно, Луврдегі Карл X мұражайының бірінің төбесін безендіруге арналған. Ингрес 1827 жылғы Салонға жұмысты аяқтауға үлкермеді, бірақ картинаны сіркіре бояумен көрсетті. 1827 жылғы Салон Ингрестің «Апотеозы» неоклассицизмі мен Делакруаның «Сарданапалдың өлімі» романтикалық манифесті арасындағы қақтығыс алаңына айналды. Ингрес шайқасқа құлшыныспен араласты, Делакруаны «ұсқынсыздықтың елшісі» деп атады және достарына Делакруаның «талантын, асыл мінезін және ерекше рухын» мойындайтынын, бірақ «оның қауіпті деп санайтын және оған қарсы тұруым керек» екенін айтты. Бурбон үкіметінің қамқорлығына қарамастан, Ингрес 1830 жылғы шілде революциясын құптады. Революцияның нәтижесі республика емес, конституциялық монархия болғаны консервативті және бейбітшіл суретшіге ұнады, ол 1830 жылдың тамызында досына жазған хатында «әлі де бостандықтың тәртібі мен бақытын бұзуға тырысатын» агитаторларды сынады. Ингрестің мансабына ешқандай зиян келмеді, ол шілде монархиясы кезінде де ресми тапсырыстар мен құрметтер алуын жалғастырды. Ингрес 1833 жылғы Салонда өнер көрмесіне қатысты, онда оның 1832 жылғы Луи Франсуа Бертеннің портреті ерекше табысқа ие болды. Көпшілік оның реализміне тәнті болды, бірақ кейбір сыншылар оның натурализмін әдеміліксіз, ал түсін сұрғылт деп бағалады. 1834 жылы ол үлкен діни картинаны аяқтады – «Сент Симфорианның шейіт болуы», ол Галияда шейіт болған алғашқы қасиетті бейнелейді. Сурет 1824 жылы Аутун соборы үшін Ішкі істер министрлігі тапсырысымен салынған, ал суреттегі иконографияны епископ белгілеген. Ингрес осы картинаны өзінің барлық еңбегі мен шеберлігінің шыңы деп санады және оны 1834 жылғы Салонда көрсетуге дейін он жыл бойы жұмыс істеді. Ол реакцияға таңқалды, қорқып, ашуланды, картинаға неоклассицистер де, романтиктер де шабуыл жасады. Ингреске тарихи қателіктер, түстер және әйел сипатындағы әулие үшін айып тағылды. Ашуланып, Ингрес енді қоғамдық тапсырыстарды қабылдамайтынын және Салонда қатыспайтынын мәлімдеді. Кейіннен ол кейбір жартылай қоғамдық көрмелерге және 1855 жылғы Париж халықаралық көрмесіндегі туындыларының ретроспективасына қатысты, бірақ ешқашан Салонға қатыспады немесе жұмысын қоғамдық бағалауға ұсынбады. Оның орнына 1834 жылдың соңында ол Римге Франция академиясының директоры болу үшін оралды.

Римдегі Француз академиясының директоры (1834-1841)

Ингр Римде алты жыл тұрды. Ол көп уақытын суретші шәкірттерін оқытуға арнады, кейіннен Париждегі Эколь дез Боз-Артта да солай істеді. Ол академияны қайта ұйымдастырды, кітапхананың көлемін ұлғайтты, академия коллекциясына классикалық мүсіндердің көптеген қалыптарын қосты және студенттерге Рим мен Паристе қоғамдық тапсырыстар алуға көмектесті. Ол Орвиетоға (1835), Сиенаға (1835), сондай-ақ палеохристиан мозаикаларын, орта ғасырлық қабырғалық суреттерін және Ренессанс өнерін зерттеу үшін Равенна мен Урбиноға сапарлады. Ол академияның пәндерінің бірі – музыкаға көп көңіл бөлді, Франц Лист пен Фанни Мендельсонды құрметпен қарсы алды. Листпен оның ұзаққа созылған достығы қалыптасты. Ол кезде академияда зейнеткерлікке шыққан композитор Шарль Гуно, Ингрдің Вебер мен Берлиозды қоса алғанда, заманауи музыканы бағалайтынын және Бетховен, Гайдн, Моцарт және Глюкке құрметпен қарастыратынын айтты. Ол музыкалық студенттермен және досы Никколо Паганинимен бірге Бетховеннің скрипкалық шығармаларын орындады. Гуно Ингрдің «балашақ мейірімділігі мен елшідей ашуы бар екенін» жазды. Стендаль академияға келіп, Бетховенді сынағанда, Ингр есік күзетшісіне бұрылып, Стендальды көрсетіп: «Егер осы мырза тағы келсе, мен мұнда жоқпын» деді. 1834 жылғы Салонға қатыспағаны үшін Париж өнер қауымдастығына деген наразылығы басылған жоқ. 1836 жылы ол Францияның ішкі істер министрі Адольф Тьерден Париждегі Мадлен шіркеуінің ішкі әдемілеуіне үлкен тапсырыс алудан бас тартты, себебі бұл тапсырыс бәсекелесі Поль Деларошқа бірінші болып ұсынылған, бірақ ол бас тартқан еді. Ол Парижге меценаттарына жіберген бірнеше шығарманы аяқтады. Олардың бірі – «Одалиск және құл» (1839), ол гаремге жататын сары шашты одалискені бейнелейді, ол мұрны бар музыкант ойнағанда жайбарақат жатыр. Бұл шығарма шығыс өнерінің танымал жанрына жатады; оның бәсекелесі Эжен Делакруа 1834 жылғы Салон үшін ұқсас тақырыпта «Алжирлік әйелдер» атты картина жасатқан. Көрініс парсы миниатюраларынан шабыттандырылған және экзотикалық бөлшектерге толы болды, бірақ әйелдің жатқан бейнесі Ингрдің өнеріне тән еді. Сыншы Теофиль Готье Ингрдің туындылары туралы: «Серальдың құпиясын, үнсіздігін және тұншықтырғыш атмосферасын одан да жақсы бейнелеу мүмкін емес» деп жазды. 1842 жылы ол алғашқы нұсқаға дерлік ұқсас, бірақ пейзаждық фоны бар (оның шәкірті Поль Фландрин салған) екінші нұсқасын жасатты. 1840 жылы жіберген екінші картинасы – «Антиохтың ауруы» (1840; сондай-ақ «Аниох және Стратоника» деп те аталады) – махаббат пен құрбандық тақырыбындағы тарихи картина, бұл тақырыпты Дэвид 1800 жылы, Ингр студиясында болғанда сурет салған. Ол король Людовик Филипп I-нің ұлы Орлеан герцогының тапсырысымен салынған және академия студенттерінің бірі Виктор Балтард, болашақ Париж базары Ле-Альдің сәулетшісі, әсем әрі күрделі сәулеттік фонды жасаған. Орталық тұлға – ақ киімдегі әсем әйел, оның ойлы позы, иегіне қолын тиген бейнесі Ингрдің әйелдер портреттерінде қайталанады. «Аниох және Стратоника» картинасы, кішкентай көлеміне қарамастан, бір метр ғана, Ингр үшін үлкен жетістік болды. Тамыз айында ол Орлеан герцогының жеке пәтерінде, Тюильри сарайындағы Марсан павильонында көрсетілді. Король оны Версальде жеке қабылдап, сарайды аралап көрсетті. Оған герцогтың, тақтың мұрагерінің портретін салу және Люнье герцогынан Дампьер сарайы үшін екі үлкен қабырғалық сурет салу тапсырысы берілді. 1841 жылдың сәуір айында ол Парижге қайта оралды.

Соңғы жылдары (1841-1867)

Парижге оралғаннан кейін орындалған алғашқы жұмыстарының бірі – Орлеан герцогының портреті. Мұрагер таққа отыруға бірнеше ай қалғанда, 1842 жылы картина аяқталғаннан кейін көлік апатында қаза тапты. Содан кейін Ингрес қосымша көшірмелер жасауға тапсырыс алды. Ол сондай-ақ апат болған жердегі капелла үшін он жеті боялған шыны терезелерді жобалауға және Дрёдегі Орлеан капелласы үшін сегіз қосымша боялған шыны дизайнын жасауға шақырылды. Ол Париждегі Сәндік өнер мектебінде профессор болды. Студенттерін жиі Луврге алып барып, классикалық және Ренессанс өнерін көрсетті, тікелей алға қарап қарауға және Рубенстің туындыларынан аулақ болуға кеңес берді, өйткені ол олардың өнердің нағыз құндылықтарынан тым алшақтағанын сенді. 1848 жылғы революция, Луи Филиппті құлатып, Француз екінші республикасын құрған, оның жұмысына немесе ойларына көп әсер етпеді. Ол революционерлерді «өзін француз деп атаған каннибалдықтар» деп атады, бірақ революция кезінде 1808 жылы академиялық зерттеу ретінде бастаған «Венера Анадиоменасын» аяқтады. Бұл картина теңізден туған Венераны, оны құрметтейтін периштелермен бірге бейнелейді. Ол 1852 жылы император Наполеон III болған Людовик Наполеонның жаңа үкіметінің демеушілігін құптады. 1843 жылы Ингрес Дампьер сарайындағы үлкен залды екі алып қабырғалық суретпен – «Алтын ғасыр» және «Темір ғасыр» – безей бастады, олар өнердің бастауын көрсетеді. Ол бес жүзден астам дайындық сызбасын жасады және алты жыл бойы осы ауқымды жобада жұмыс істеді. Ренессанс фрескаларының әсерін имитациялауға тырысып, ол қабырғалық суреттерді гипске маймен салуды шешті, бұл техникалық қиындықтар тудырды. «Темір ғасыр» жұмысы көмекші суретші салған архитектуралық фоннан әрі қарыштамады. Ал «Алтын ғасыр» картинасындағы жалаңаш суреттердің көбеюі Ингрес меценаты, де Луйн герцогын алаңдатты, сондықтан Ингрес 1847 жылы қабырғалық суреттегі жұмысты тоқтатты. 1849 жылдың 27 шілдесінде әйелінің қазасы Ингреске ауыр соққы болды, ол жұмысты аяқтауға шамасы келмеді. 1851 жылдың шілдесінде ол өзінің туған қаласы Монтобанға өнер туындыларын сыйға тартатынын жариялады, ал қазан айында Сәндік өнер мектебіндегі профессорлық қызметінен кетті. Бірақ 1852 жылы жетпіс бір жастағы Ингрес, өзінің досы Маркотт д’Аржентейльдің туысы, қырық үш жасар Дельфин Рамельге үйленді. Ингрес қайта жаңарды және келесі он жылда бірнеше маңызды жұмыстарды аяқтады, соның ішінде принцесса Альбер де Брольидің портреті, туған Жозефин Элеонора Мари Паулин де Галард де Брассак де Беарн. 1853 жылы ол Париждегі Готель де Вильдегі залдың төбесі үшін Наполеон I-нің бейнесін жасады. (Ол 1871 жылдың мамыр айында Париж коммунасы ғимаратты өртеп жібергенде қирады.) 1854 жылы көмекшілерінің көмегімен ол тағы бір тарихи картинаны – Карл VII-нің таққа отырғызылуындағы Жанна д’Аркты аяқтады. 1855 жылы Париждегі Дүниежүзілік көрмеде оның туындыларының ретроспекциясы көрсетілді, сондай-ақ сол жылы Наполеон III оны Легион д’Онер орденінің үлкен офицері етіп тағайындады. 1862 жылы сенатор атағын алып, Императорлық қоғамдық білім беру кеңесінің мүшесі болды. Оның үш туындысы Лондон халықаралық көрмесінде көрсетілді, оның француз суретшісі ретіндегі беделі қайта расталды. Ол классикалық тақырыптарын қайта өңдеуді және жетілдіруді жалғастырды. 1856 жылы Ингрес 1820 жылы басталған және оның «Венера Анадиоменасымен» тығыз байланысты «Көз» картинасын аяқтады. 1862 жылы ол «Алтын ғасыр» картинасының майлы түсті қағаздағы кішкентай нұсқасын жасады. Оның маңызды портреттерінің соңғылары осы кезеңге жатады: Мари Клотхильда Инес де Фуко, Мадам Мойтессье, Отырған (1856), Жетпіс сегіз жастағы автопортрет және Мадам Дж. А. Д. Ингрес, туған Дельфин Рамель, екеуі де 1859 жылы аяқталды. Флоренциядағы Уффици галереясының сұрауы бойынша 1858 жылы ол өзінің автопортретін жасады. Суреттегі жалғыз түс – оның Легион д’Онер орденінің қызыл розеткасы. Өмірінің соңында ол өзінің ең танымал шедеврлерінің бірі – «Түрік моншасы» картинасын жасады. Ол 1828 жылдан бері салған «Petite Baigneuse» картинасының тақырыбын қайта жаңғыртты. Бастапқыда 1852 жылы шаршы форматта жасалған және 1859 жылы принц Наполеонға сатылған, ол көп ұзамай суретшіге қайтарылды. Аңыз бойынша, ханшайым Клотхильда жалаңаштықтың көптігіне қатты таң қалды. Суретті тондо ретінде қайта өңдегеннен кейін Ингрес 1862 жылы қол қойып, 1863 жылы қосымша түзетулер енгізді. Сурет ақырында түрік дипломаты Халид Бейге сатылды, оның қолында көптеген жалаңаш және эротикалық суреттер жинағы болды, соның ішінде Курбедің бірнеше туындылары да бар еді. Сурет Ингрес қайтыс болғаннан кейін де көп дау тудырды. Ол алғаш рет 1907 жылы Луврге ұсынылды, бірақ қабылданбады, содан кейін 1911 жылы Луврге берілді.

Стиль

Ингрес стилі өмірінің ерте кезеңінде қалыптасып, салыстырмалы түрде аз өзгерді. Оның ертедегі суреттері, мысалы, "Адамның портреті" (немесе 1797 жылғы 3 шілдедегі белгісіз адамның портреті, қазір Луврде) контурдың жұмсақтығымен және формаларды бейнелейтін параллель штрихтарды ерекше бақылаумен ерекшеленеді. Алғашқы суреттерінен бастап оның "сурет салу – өнердің адалдығы" деген жиі келтірілетін көзқарасын көрсететін контурлардың беріктігімен сипатталады. Ол түсті сурет салудың бір ғана қосымшасы деп санайды, былай деп түсіндіреді: "Сурет салу – бұл контурларды қайта жасау ғана емес, бұл тек сызық емес; сурет салу – бұл сондай-ақ сөз, ішкі форма, композиция, модельдеу. Содан кейін қалғанын қараңыз. Сурет салу – сурет салудың сегізден жетісі". Өнер тарихшысы Жан Клейдің айтуынша, Ингрес "әрқашан сенімділіктен сенімділікке қарай ілгеріледі, тіпті оның ең еркін эскиздері де соңғы жұмыстарында кездесетін орындалудың дәл осындай түрін көрсетеді". Адам денесін бейнелеуде ол анатомия ережелерін елемеді, оны "Мен түсінуге қорқынышпен қарасам, жек көретін қорқынышты ғылым" деп атады. "Роджер Анжеликаны азат етуде" әйелдің жалаңаш бейнесі Роджердің гиппогрифінде құтқаруға ұшып бара жатқан, бірақ инертті фигурасымен тек қана қатар тұрған сияқты, өйткені Ингрес қозғалысты және драмалық көріністі бейнелеуде сирек сәтті болды. Санфорд Шварцтың айтуынша, "тарихи, мифологиялық және діни суреттер үлкен энергия мен еңбекті білдіреді, бірақ ішкі шиеленісті аз сезінетін костюмдік драмалар. Тарих суреттеріндегі беттер негізінен сессияның аяқталуын күтіп тұрған модельдердің беттері. Сезімді білдіргісі келгенде, ол қатты немесе ағаштай көрінеді". Ингрес теорияларға қарсы болды, және классицизмге деген адалдығы – идеалды, жалпыланған және тұрақты нәрсеге баса назар аудару – оның жекелеген нәрселерге деген сүйіспеншілігімен толықтырылды. Ол "сұлулықтың құпиясын шындық арқылы табу керек. Ежелгі адамдар жаратқан жоқ, жасаған жоқ; олар таныған". Ингрес шығармаларының көптеген тұстарында идеалданған мен жекелеген арасындағы қақтығыс бар, ол Роберт Розенблум "май мен су сезімі" деп атаған нәрсені тудырады. Бұл қарама-қайшылық, мысалы, "Керубини және лирикалық поэзияның музасы" (1842) шығармасында айқын көрінеді, онда 81 жастағы композитордың жанында классикалық драпировкадағы идеалданған муза бар. Ингрес тақырыптарды таңдауы әдеби талғамына әсер етті, олар өте шектеулі болды: ол Гомерді, Вергилийді, Плутархты, Дантені, тарихты және суретшілердің өмірін оқыды және қайта оқыды. Ол өз дәуіріндегідей соғыс көріністеріне құлшыныс танытпады, және әдетте "қосылу немесе қарама-қарсылықпен көрініс тапқан, бірақ ешқашан зорлық-зомбылықпен көрініс тапқан аян немесе жақын шешім сәттерін" бейнелеуді жөн көрді. Оның көптеген одалиск суреттері Түркиядағы елшінің әйелі Мэри Вортли Монтегюдің жазбаларынан қатты әсер алды, оның күнделіктері мен хаттары жарияланғанда Еуропа қоғамын таң қалдырды. Ол тез сурет салуға қабілетті болса да, сурет салу үшін көп жылдар бойы еңбек етті. Ингрестің шәкірті Амаури Дюваль ол туралы былай деп жазды: "Осы орындаудың оңайлығымен Ингрес шығармашылығының неге әлі де үлкен емес екенін түсіндіру қиын, бірақ ол [өз жұмысын] жиі сызып тастады, ешқашан қанағаттанбады және мүмкін бұл мүмкіндіктің өзі оны қанағаттандырған нәрсені қайта жасауға мәжбүр етті, ол кемшілікті тез арада түзетуге күші бар екеніне сенімді". Ингрестің "Анадиомен Венерасы" 1807 жылы басталды, бірақ 1848 жылға дейін аяқталмады, оның қолының орналасуы туралы шешімсіздігіне байланысты ұзақ үзіліс болды.

Портреттер

Ингрес тарихи сурет салу өнерінің ең жоғары деңгейі деп есептегенімен, оның қазіргі танымалдылығы көбінесе оның портреттерінің ерекше сапасына байланысты. 1855 жылы өткен Универсалды көрмедегі жеке көрмесінде оның портреттері шедеврлер саналды деген жалпы пікір қалыптасты. Олардың үнемі жоғары сапасы Ингрес жиі айтқан портрет салу талаптары оның тарихи сюжеттерге жұмсаған уақытын тонап алды деген шағымын жоққа шығарады. Бодлер оны «Францияда шын мәнінде портрет жасайтын жалғыз адам» деп атады. М. Бертен, М. Моле және ханым д’Оссонвильдің портреттері – нағыз портреттер, яғни жеке тұлғалардың идеалды бейнесі. Оның ең әйгілі портреті – «Journal des Débats» газетінің бас редакторы Луи Франсуа Бертеннің портреті, ол 1833 жылғы Салон көрмесінде үлкен қызығушылық тудырды. Ингрес бастапқыда Бертенді тік тұрған күйде суреттеуді жоспарлаған, бірақ көп сағаттық еңбектен кейін шығармашылық дағдарысқа ұшырап, отырған позда суреттеуге бел буды. Эдуард Мане осы портретті «буржуазияның Буддасы» деп сипаттады. Портрет тез арада Бертеннің әлеуметтік тобының өсіп келе жатқан экономикалық және саяси күшінің символына айналды. Әйелдердің портреттерін салуда ол көбінесе модельдерді классикалық мүсіндер үлгісінде бейнелейтін. Ингрес қолданған тағы бір тәсіл – портреттердегі маталар мен бөлшектерді өте дәл және нақты түрде салу, бірақ бет-әлпетті әдемілеу. Көршілер маталарды шынайы деп қабылдап, бет-әлпетті де сондай деңгейде шындыққа жақын деп ойлайтын. Оның әйелдер портреттері жылы және сезімтал мадам де Сеноннестен (1814) бастап, реалистік мадмуазель Жанна Гонинге (1821), сұлулығымен танымал Мари Клотильда Инес де Фуко, мадам Муатье (1851 және 1856 жылдары тұрған және отырған күйде суреттелген) және салқын мінезді Жозефина Элеонора Мари Полин де Галард де Брассак де Беарн, Брогли принцессасына (1853) дейін әртүрлі.

Сұлбалар

Ингрес өнерінің негізі – сурет салу болды. Эколь де Бё-Артта ол фигуралы суретте өте жақсы орындап, ең жоғары жүлделерді жеңіп алды. Рим мен Флоренциядағы жылдары ол отбасы мүшелерінің, достарының және қонақтарының жүздеген суреттерін жасады, олардың көптегені өте жоғары сапалы портреттер еді. Ол сурет салуды аяқтап, суретті бастаған емес, әдетте композицияны жетілдіру үшін ұзақ серия суреттер салып, сурет салуды шешкеннен кейін ғана суретке көшетін. Үлкен тарихи картиналарындағы әрбір фигура әртүрлі поздарды сынап көру үшін көптеген эскиздер мен зерттеулерге түсті. Ол Академия мен Эколь де Бё-Арттағы студенттерінен сурет салуды ең бастысы ретінде жетілдіруді талап етті; ол «жақсы суреттелген нәрсе әрқашан жақсы боялған нәрсе» дегенді айтқан. Оның шамамен 450 данасы сақталған портреттік суреттері бүгінде оның ең танымал туындыларының бірі болып табылады. Олардың көп бөлігі Италиядағы қиын алғашқы жылдарына қатысты болғанымен, ол өмірінің соңына дейін достарының портреттерін салуын жалғастырды. Агнес Монган портреттік суреттер туралы былай деп жазды: 1806 жылдың күзінде Парижден Римге кетер алдында оның сурет салу стилінің ерекшеліктері қалыптасқан, нәзік, бірақ берік контур, форманың нақты, бірақ тартымды бұрмалануы, ерекшеліктердің дәл, бірақ жанды бейнеленуі арқылы ұқсастықты ұстап алудың керемет қабілеті. Сондай-ақ, таңдалған материалдар да белгілі болды: тегіс ақ қағазға өткір графит қарындаш. Материалдар мен техника бізге өте таныс болғандықтан, олардың сол кезде қаншалықты ерекше болғанын ұмытамыз. Ингрес сурет салу өнері ғасырмен бірге жаңарып келді. Ол бірден кәсіби және тамаша деп танылды. Оның суреттері «готикалық» деп қатаң сынға ұшыраса, оның суреттеріне сондай сын айтылмады. Оның шәкірті Реймонд Бальз Ингрес портреттік суреттерін орындаудағы жұмыс тәртібін, олардың әрқайсысы төрт сағатқа созылатынын былай сипаттады: «таңертең бір жарым сағат, содан кейін түстен кейін екі жарым сағат, ол келесі күні өте сирек түзетулер жасады. Ол модельмен бірге тамақтанғанда портреттің мәнін түсіргенін жиі айтатын, модель ойсырап, табиғирақ болатын». Джон Канадейдің айтуынша, нәтижесіндегі суреттер отырушылардың тұлғаларын соншалықты нәзік және қатыгездіксіз көрсеткендіктен, Ингрес «оларды қуантқан суреттерде мақтанқордың, ақымақ әйелдің немесе бос сөзбен әңгімелейтін адамның әлсіз жақтарын ашып көрсетуге мүмкіндік алды». Ингрес портреттік суреттерін тоқылған қағазға салды, ол жазық бетімен төселген қағаздың қабыршақты бетінен өте ерекшеленді (бірақ кейде бүгінде «Ингрес қағазы» деп аталады). Ертедегі суреттерде өткір графитпен салынған өте тар контурлар бар, ал кейінгі суреттерде еркін сызықтар және жұмсақ, тоқ графитпен салынған, көбірек ерекшеленген модельдер бар. Суретке дайындалу үшін жасалған суреттер, мысалы, «Иерусалимдегі киелі Симфорианның шейіт болуы» және «Алтын ғасыр» үшін көптеген зерттеулер портреттік суреттерге қарағанда өлшемдері мен өңдеуі жағынан әртүрлі. Оның әдеттегі тәжірибесі – ең көркем поздарды іздеу үшін жалаңаш модельдердің көптеген суреттерін жасау, содан кейін киімдерге арналған тағы бір серия суреттер жасау. Ол кейде модельдерін мөлдір перде артында тұрып, егжей-тегжейін басып, арабеске баса назар аударды. Ол ер адам кейіпкерлерінің поздарын сынағанда әйел модельдерді жиі қолданды, мысалы, дәрігерлер арасындағы Иса суретінде. Оның кейбір портреттерінде жалаңаш суреттер бар, бірақ олар жалданған модельдер арқылы салынған. Ингрес Римде болған кезінде бірқатар пейзаждық көріністерді салды, бірақ ол тек бір таза пейзажды, шағын тондо Рафаэльдің қазынасын суретке түсірді (бірақ кейде оған тағы екі шағын пейзаждық тондо да жатады).

Түсі

Ингрес үшін түс өнерде толыққанды екінші дәрежелі рөл атқарды. Ол былай деп жазды: "Түс суретті әшекейлейді, бірақ ол тек қолғапшы, себебі ол өнердің нағыз кемелдіктерін жағымды етуден басқа ештеңе жасамайды. Рубенс пен Ван Дейк көздің қуанышын тудыруы мүмкін, бірақ олар алдаушы; олар кедей түсшілер мектебінен, алдау мектебінен шыққан. Ешқашан жарқыраған түстерді қолданбаңыз, олар тарихқа қарсы. Сұр түске түсу жарқын түске түсуден жақсы." Париждегі институт 1838 жылы Римдегі Ингрес шәкірттерінің "түстің шындығы мен күшін, жарықтың әртүрлі әсерлерін білудегі қайғылы жетіспеушілігіне" шағымданды. Олардың барлық картиналарында бозғылт және мөлдір емес әсер байқалады. Олар тек қараңғыда ғана жарықтанғандай көрінеді. Ақын және сыншы Бодлер байқады: "М. Ингрес шәкірттері түстің кез келген еліктеуінен өте қажетсіздікпен қашады; олар сурет салуда олардың қажет емес деп санайды немесе солай көрінеді." Ингрес өзінің суреттерінде түстің қолданылуы бойынша айқын айырмашылықтарды көрсетеді, ал сыншылар оларды тым сұр немесе керісінше, тым кескілеу деп сынады. Бодлер – "М. Ингрес түсті сәнді шляпниктей жақсы көреді" дегенді айтып, Луи Франсуа Бертен мен Мадам д'Оссонвильдің портреттері туралы былай жазды: "Көздеріңізді ашыңыз, қарапайым халық, және сіздерге осындай көзді жалдыратып, көзді жақтыратын сурет немесе тіпті одан да көп түсті көрдіңіз бе?" Басқа туындыларында, әсіресе оның формалдылығы төмен портреттерінде, мысалы, Мадемуазель Жанна Сюзанна Катерина Гонин (1821) сияқты, түс шектеулі. 1855 жылғы Көшпенділер көрмесінде Делакруа мен Ингрес екеуі де жақсы өкілдік етті. Делакруаның жақтастары мен романтиктер Ингрес туындыларын жамандады. Гонкур ағайындылары Ингрес "қарсылық талантын" былай сипаттады: "Тарихқа бет бұрған М. Ингрес көмекке белгілі бір даналықты, әдептілікті, ыңғайлылықты, түзетуді және колледж бітіруші талап ететін рухани биіктіктің ақылға сыятын мөлшерін шақырады. Ол адамдарды іс-қимылдың ортасына шашыратады, мұнда-мына жерге бір қолды, аяқты, бір басты керемет түрде салады және өз жұмысын бітірді деп санайды." Бодлер де, бұрын Ингреске жақын болған, Делакруаға қарай бұрылды. "М. Ингрес жоғары сапалармен сыйланған, сұлулықты көркем суреттей білетін, бірақ дарындылықтың қазасын тудыратын энергиялық темпераменттен айырылған адам деп есептелуі мүмкін." Делакруаның өзі Ингреске қатыгездікпен қарады. 1855 жылғы көрмеде Ингрес туындыларының көрмесін сипаттап, ол оны "көпшілікке белгілі болғандай, өте әуесқойлықпен ұсынылған. Бұл толық емес интеллектінің толыққанды көрінісі; күш-жігер мен мақтаныш барлық жерде; табиғилықтың бір ұшқыны да жоқ" деді. Ингрес шәкірті Пол Шенавард айтуынша, кейін олардың мансабында Ингрес пен Делакруа француз институтының баспалдағында кездейсоқ кездесті; Ингрес қолын созып, екеуі де достықпен қол алысты.

Көзқарасы

Ингрес жауапкершілігі жоғары ұстаз болды және оның шәкірттері оны қатты құрметтеді. Олардың ең белгілісі – Теодор Шасерио, ол 1830 жылдан бастап, он бір жасында, Ингрес 1834 жылы Римге қайтқанға дейін оныңмен оқыды. Ингрес Шасерионы өзінің ең ада шәкірті деп есептеді, тіпті ертедегі биографының біріне сәйкес, ол «сурет өнерінің Наполеоны» болады деп болжады. Алайда, 1840 жылы Шасерио Римде Ингреске келген кезде, жас суретшінің Делакруаның романтикалық стиліне деген адалдығы көріне бастады, бұл Ингресті өзінің сүйікті шәкіртінен бас тартуға мәжбүр етті, содан кейін ол оның жайлы сирек және сынап айтты. Ингреспен оқыған басқа суретшілердің ешқайсысы күшті жеке есімдерін қалыптастыра алмады; олардың ішіндегі ең танымалдары – Жан Ипполит Фландрин, Анри Леман және Эжен Эммануэль Амаури Дюваль.

Қазіргі заманғы өнерге әсері

Ингрестің кейінгі буын суретшілеріне тигізген әсері зор болды. Оның шәкірттерінің бірі – Ингренің қарапайым оқушысы Луи Ламотеден тәлім алған Дега еді. ХХ ғасырда оның ықпалы одан да артты. Пикассо мен Матисс Ингреске алғыс айтқан суретшілердің қатарында болды; Матисс оны «таза түстерді қолданып, оларды бұрмаламай орай білген» алғашқы суретші деп сипаттады. Ингрес картиналарының таң қалдырарлық әсері – дәстүрлі тереңдік пен перспективаның жойылуы және фигуралардың «карталар жинағындағыдай» бейнеленуі XIX ғасырда сынға ұшырады, бірақ ХХ ғасырда авангардистер оны құшақтап алды. 1905 жылы Париждегі Күзгі салон Ингрестің туындыларының маңызды ретроспективасын өткізді, оған Пикассо, Матисс және тағы да көптеген суретшілер келді. «Түрік моншасы» алғаш рет көпшілік назарына ұсынылып, Пикассоның 1907 жылғы «Авиньон қыздары» картинасындағы композиция мен фигуралардың поздасына айқын әсер етті. Көрмеге оның аяқталмаған «Алтын ғасыр» фрескасының көптеген эскиздері де қосылды, оның ішінде әйелдердің дөңгелек билеп тұрған әсем суреті ерекше көзге түсті. Матисс 1909 жылы «Би» картинасында осы композицияның өзіндік нұсқасын жасады. Ингрестің М. Бертен портретіндегі ерекше поза мен түс схемасы Пикассоның 1906 жылғы Гертруда Штайн портретінде қайта пайда болды. Барнетт Ньюман Ингресті абстрактты экспрессионизмнің алға басушысы деп атап, былай деді: «Ол абстрактты суретші еді. Ол модельге қарағаннан гөрі, көбінесе холстқа қарайтын. Клайн, де Кунинг – олардың біреуі болмағанда, ешқайсымыз тумас едік». Пьер Барусс, Ингрес мұражайының кураторы, былай деп жазды: «Суретшілердің оны қанша түрлі жолмен өздерінің ұстазы деп санайтынын білгенде таңғаласың, XIX ғасырдың ең консервативті суретшілерінен, мысалы, Кабанель немесе Бугеродан бастап, біздің ғасырдың ең революциялық суретшілері, Матисс пен Пикассоға дейін. Ол классицист пе? Ең бастысы, ол табиғи сұлулықтың құпиясын ашуға және оны өзінің тәсілдерімен қайта жаңартуға ұмтылды; бұл Дэвидтің көзқарасынан мүлдем өзгеше. Соның нәтижесінде, кубистер көркемдік автономиясы үшін, сюрреалистер – көріп тұру қабілеті үшін бағалайтын, өте жеке және бірегей өнер туды. Ингрес – перуандық суретші Герман Браун Веганың суреттеріндегі ең көп есімдері аталатын суретшілердің бірі. Ол 2006 жылы Франциядағы Ингрес мұражайларының жылына арналған мерекелік шара аясында оған жеке көрме ұйымдастырды».

Ингердің скрипкасы

Ингрес скрипкаға деген құштарлығының арқасында француз тілінде "violon d'Ingres" деген сөз тіркесі пайда болды, ол адамның негізгі шеберлігінен өзге, қосымша дағдысын білдіреді. Ингрес жастығынан бастап әуесқой скрипкашы болды және бір кезде Тулуза оркестрінде екінші скрипкада ойнады. Римдегі Француз академиясының директоры қызметін атқаратын кезінде ол музыка студенттерімен және қонақ әртістермен жиі бірге ойнайтын. Академияда Ингреспен бірге оқыған Шарль Гуно оның "кәсіби емес, тіпті виртуоз да емес" екенін айтқан. Ол студент-музыканттармен бірге Никколо Паганинимен Бетховеннің струнный квартеттерін орындады. 1839 жылғы хатында Франц Лист оның ойнауын "әдемі" деп сипаттап, Ингреспен Моцарт пен Бетховеннің барлық скрипкалық сонаталарын ойнауды жоспарлаған. Лист 1840 жылы жарық көрген Бетховеннің 5-ші және 6-шы симфонияларының ноталарын Ингреске арнады. Америкалық авангард суретшісі Ман Рэй осы сөз тіркесін әйгілі фотосуретінің атауы ретінде пайдаланды, онда Элис Прин (Кики де Монпарнас) Валпинсон ваннасының позында бейнеленген, ал оның денесіне скрипканың екі f тесігі салынған.