Кіріспе

Роберт Альтманның 1984 жылғы түсірілген фильмі

Сюжет

Қадірсіз болған Ричард Никсон 1970-жылдардың аяғында Нью-Джерсидегі сарайының кабинетінде мазасыздықпен қадам басады. Ол зарядталған револьвермен, скотч вискиінің бір бөтелкесімен және іске қосылған диктофонмен қаруланып, жабық телеарналармен қоршалғанда, келесі тоқсан минутты ұзақ монологта өткізеді. Ол ашу, күдік, қайғы мен көңіл көшіру арқылы өзінің даулы өмірі мен мансабын еске алады. Көбінесе ол отбасына, оны билікке жеткізген немесе биліктен тайдырған адамдарға тоқталатын болады. Никсон анасын жылы сезіммен еске алады, Дуайт Эйзенхауэрді жек көреді, Генри Киссинджерді кемсіздене қараса, ал Джон Ф. Кеннедиді ризашылық пен ашудың аралас сезімдерімен еске алады. Никсон ойлап тұрған адамға ашуланғанда монолог көбінесе дәйбірлі болады. Никсонның құмарлығы оның анық сөйлеу қабілетін басып тастайды. Егер ол тақырыптан тым алыстап кетсе, таспаны көшіруге міндетті адамға ("Роберто" деп аталатын көрінбейтін кейіпкерге) бүкіл жазбаны өңдеуді және бұрынғы, тыныш сәттерге оралуды бұйырады. Монолог барысында Никсонның өзі туралы айтқандары өзгеріп отырады. Кейде ол өзін халықтың адамы деп атайды, өйткені ол сәтсіздікке ұшыраған, орташа американдық сияқты, оның сәттілігіне осының себеп болғанын айтады. Ол қарапайым бастамаларын және жоғары деңгейге көтерілу үшін атқан қажырлы еңбегін, сондай-ақ басынан өткен қиындықтарды еске алады. Алайда, ол өзінің идеялары мен жетістіктері туралы мақтанышпен сөйлейтін сәттері аз, көбінесе олар өзін өкіріп, өзін жазықсыз құрбан деп, зұлым және екіжүзді күштердің құрбаны болғанын айтуға дейін жетеді. Сол сияқты, ол өзін кемсітуге немесе өзіне деген сенімсіздігін білдіруге болады, бірақ ол өзінің кемшіліктеріне ұзақ уақыт тоқталмайды, оның орнына басқаларды кінәлайды. Ол Уотергейт ісінің маңыздылығын жоққа шығарып, өзі қылмыс жасағанын жоққа шығарады. Ол ешқашан айыпталмағанын, сондықтан оған кешірім қажет емес екенін атап өтеді. Президент Джеральд Фордтан алған кешірім оны қоғам алдында мәңгілікке қаралайды деп санайды, өйткені кешірім алу үшін алдымен адам кінәлі болуы керек. Алайда, Никсон өзінің "Богемиялық тоғай" және "Жүздік комитет" деп атаған саяси желісінің ерікті құралы болғанын мойындайды. Комитеттің қызығушылығы Азиямен героин саудасына байланысты, бірақ ол оларды билікке құмарлығынан және Азияға демократия әкелуге деген сенімінен бастады. Алайда, 1972 жылғы сайлаудан кейін ол олардан жаңа бұйрықтар алды: олар Никсонның Вьетнам соғысын кез келген бағада жалғастыруын, содан кейін үшінші мерзімге президенттікке түсуін қалады, осылайша президентті өздерінің құралы ретінде пайдалануды жоспарлады. Никсон одан әрі, ол тарихқа есірткі үшін мыңдаған американдық сарбаздарды құрбан еткен президент ретінде енгісі келмейтінін, сондықтан ол халықтың қолдауына қарамастан, Уотергейт даулы оқиғасын жасады, осылайша биліктен кетуге мүмкіндік алды. Никсон кінәні басқаларға табады: оны қолдайтын жұртшылыққа, тіпті ол алаяқ және ұсақ ұры болғаны үшін, оның пікірінше, олардың көпшілігі де сондай. Монолог Никсонның револьверіне қарап, қауіпсіздік құлпын ашқанымен аяқталады. Бір оқ атылған дыбыс естілгенде, көрініс қараңғылыққа сіңіп кетеді.

Қабылдау

Роджер Эберт төрт жұлдыздың төртеуін берді және оны "1984 жылғы ең өткір, жаралы және тамаша фильмдердің бірі" деп атады, сондай-ақ Холл рөлін "мұндай қатыгездікпен, құштарлықпен, зәрмен, даумен ойнады, көздерімізді бұра алмаймыз" деп жазды. Ол 1984 жылғы ең жақсы фильмдердің жыл соңындағы тізімінде осы туындыны алтыншы орынға қойды. «Чикаго Трибьюн» газетінің Джин Сискел де төрт жұлдызды ең жоғары бағасын берді және «Дональд Фрид пен Арнольд М. Стоунның өте қайрық, бірақ керемет сенімді сценарийінің арқасында Роберт Алтманның «Құпия құрмет» пьесасы бойынша түсірген фильмі жаңа Ричард Никсонды ұсынады, ол шынымен аянышқа лайық, сонымен бірге оның мансабы үшін жауапкершілікті оған ғана емес, бізге де жүктейді» деді. Ол осы фильмді 1984 жылғы үздік фильмдер тізімінде жетінші орынға қойды. «The New York Times» газетінің Винсент Канби оны «қызықты, күлкілі, ерекше фильм» деп атады және «Роберт Алтман үшін де, маған бұрын белгісіз болған Филип Бейкер Холл үшін де кинематографиялық шедевр, оның еңбегі заңды, керемет актерлік шеберлік, «Saturday Night Live» еліктеуі емес» деді. Сан-Францискодағы кең экранға шығарудан бұрынғы көрсетілім туралы «Variety» журналында жазылған рецензияда: ««Құпия құрмет» фильмнің кең аудиторияға танылуы екіталай, бірақ бұл фильм ұзақ уақыт бойы құпия болып қалуға лайық емес. Филип Бейкер Холл өзінің сөздерімен де, дене бітімімен де өте әсерлі, егер фильм Лос-Анджелесте коммерциялық прокатқа шығарылса, Академия оны үздік актерлік Оскарға ұсынуы мүмкін. Холл зертханасында басып, магнитофонға қатты еске түсіруі – актерлік шеберліктің оқулығы, ал оның Никсонға ұқсауы көбінесе мазасыздық тудырады». «Los Angeles Times» газетінің Линда Гросс бұл фильмді «американдық қарапайым адамның керемет кейіптік зерттеуі» деп сипаттады, Холл «тамаша, тұрақты актерлік шеберлік көрсетті. Ол адам жанының қараңғы түнін қараңғылықпен жеткізеді, ал Алтман оны адал түрде бейнеледі». Паулин Каэл осы фильмді «кішкентай, ерекше жеңіс» деп атады және Холлдың актерлік шеберлігін «әдемі актер емес адамның актерлік жетістігі» деп сипаттады, «Холл жұлдыздық қатысудың болмауына және актердің өзінің орташалығынан қорқуына сүйенеді, бұл Никсонның сезімдеріне параллель болып көрінеді. Ол Никсонға ұқсамаса да, Никсонның қимыл-қозғалыстарын жақсы түсінеді, және ол оның ішкі әлемін тарихи дәлдікпен көрсетеді, бұл біз басқалар жазған ең жағымсыз көріністерде нақты Никсонды көріп тұрғандаймыз, және біз таспадан естіген адамды көріп тұрғандаймыз».

Үй медиасы

Фильм 1-ші аймақ DVD форматында жарық көрді.