Кіріспе

1732 жылы Гендельдің операсы Sosarme, re di Media ("Sosarmes, King of Media", HWV 30) – Джордж Фридерик Гендельдің 1732 жылы Лондонның Хеймаркеттегі Король театры үшін жазған операсы, онда 12 қойылым өтті. Мәтіні Антонио Сальвидің «Дионисио, Португалия королі» (Dionisio, Re di Portogallo) либреттосына негізделген және белгісіз автор оны өңдеген. Алғашқыда Португалияда өтетін оқиға Лидиядағы Сардис қаласына көшірілді.

Өнер тарихы

Сосарме 1732 жылдың 15 ақпанында тұңғыш рет сахнаға қойылды және үлкен сәттіге ие болды, бұл туралы "Колманның опера тізімі" деп аталатын күнделікте былай деп жазылған: "Ақпан айында Сосарме жаңа операсы Хенделдің көп назарын аударды және көптеген түндер бойы көптеген көрермендердің таңғалысын тудырды". 1734 жылы Риккардо Примо операсынан ариялармен 3 рет қайта қойылды. 1970 жылы Ұлыбританиядағы Абингдон қаласында 1734 жылдан бергі алғашқы қайта қойылым өтті, бірақ 1955 жылы BBC бұл туынды толығымен эфирге шығарды, соның негізінде сол жылғы Энтони Льюис басқаруымен жасалған қысқартылған жазба да жарық көрді. Барлық барокко опералары сияқты, Сосарме де көп жылдар бойы орындалған жоқ, бірақ 1960 жылдардан бері барокко музыкасына қызығушылықтың артуымен және тарихи тұрғыдан дұрыс музыкалық орындаудың дамуымен Сосарме, Гендельдің барлық опералары сияқты, бүгінде фестивальдер мен опера театрларында қойылады. Басқа қойылымдардың ішінде опера 1979 жылы Бирмингем университетінің Барбер институты, 2004 жылы Лондонның Хендел фестивалі және 2016 жылы Опера Холле сахнасында қойылды.

1-ші акті

Халиат патша Сардисті қоршап тұр, онда оның бүлікші ұлы Мело, қызы Эльмира және әйелі Эринека сарайда өмір сүріп жатыр. Қала тұрғындары аштықтан зардап шегуде, ал Мело Халиаттың әскеріне шабуыл жасауға шешім қабылдайды. Оның анасы мен қарындасы оны әкесіне зиян келтіруден немесе қаза болғаннан сақтануға көндіруге тырысады, бірақ Мело мойын бұрмайды. Халиаттың заңсыз ұлы Аргон, Сосарме кеңесшісі Альтомароның немересі, Альтомаро Аргонды Халиаттың мұрагері деп жариялату үшін күресуге шақырады, бірақ Аргон мұны арсыздық деп санайды. Сосарме Мело мен Халиат арасындағы дауды таратуға тырысады, бірақ Халиат бүлікші ұлын жазалауға бекінген.

2-ші акті

Соғыстан кейін Мело сарайға Сосарме қанымен боялған киім әкеледі, ал Эльмира оны көргенде есінен танып құлайды. Алтомаро егер Аргон патшалық үшін күреспесе, өзі Халиатеге қарсы көтеріліс жасауға бел буады. Сосарме шайқаста қаза болмаған, жараланған еді және сарайға жеткізілді, онда ол мен Эльмира бір-бірін махаббатпен қарсы алады. Халиат халықты ұзақ соғыстан аман сақтау үшін, ұлы Меломен дауды жеке шайқас арқылы шешуге шешім қабылдайды.

3-ші акт

Дуэльге дайындалып жатқанда Халиате мен Мелоны Эриника мен Аргон тоқтатады. Хелиате мен Мело Алтомароның екеуін де сатып кеткенін біледі: Алтомароның өз-өзіне қол жұмсағаны туралы хабар жеткізіледі. Әке мен бала татуласып, Сосарме мен Эльмира үйленеді. 1728-29 жылғы маусым соңында Корольдік музыка академиясы құлап, бұл ішінара жұлдызды әншілерге төленген үлкен гонорарларға байланысты болды. Гендель опералар көрсетілетін Хеймаркеттегі Король театрының жалға алу құқығын алған театр кәсіпкері Джон Джеймс Хайдеггермен серіктестікке келісіп, жаңа примадонна Анна Страдамен бірге жаңа опера труппасын құрды. «Сосарме» операсының екі бөлігінен асып, кейіпкерлердің аттары мен оқиға орны 14 ғасыр Португалиясындағы тарихи тұлғалардан мифтік Лидияға ауыстырылды, мүмкін, Ұлыбританияның ең жақын одақтасы Португалия королі Жоау V-ті ренжітуден сақтану үшін. Виконт Персеваль күнделігіне жазды: «Мен Хенделдің шығарған «Сосармис» операсын көрдім, ол қаланың сүйіктісіне айналды, және олай болуы керек, өйткені бұл мен естіген ең жақсы опералардың бірі». Уинтон Дин операның драматургиялық нашарлықтарына, соның ішінде Сосарменің оқиғаға кешігіп кіруіне және оның сюжетке тигізетін әсерінің аздығына, кейіпкерлердің әлсіз ашылуына назар салды. Ол сонымен қатар осы шектеулер шегінде музыкалық шабыттың сапасын мойындады. «Per le porte del Tormento» дуэті, оның Гендельдің өмірінде танымал болғаны Динді құжаттайды (және Гендель оны «Именео» (1738–40) операсында да қолданды), 19 ғасырдағы Гендель антологияларына енгізілді және (1955 жылғы жазбадан алынған үзіндіде) 20 ғасырдың екінші жартысында Ұлыбританияда Ашық университет арқылы кеңінен танылды. Опера екі гобой, фагот, екі труба, екі валторна, скрипкалар тобы және континуо (виолончель, лютня, клавесин) үшін жазылған.