Антоні Балч: режиссер, дистрибьютор және авангардты киноның жақтасы

Кіріспе

Antony Balch) – ағылшын кинорежиссері және фильмдерді дистрибьюторы (1937 жылдың 10 қыркүйегі – 1980 жылдың 6 сәуірі). Ол 1960 жылдардағы Beat Generation авторы Уильям С. Берроузбен бірлескен жұмыстарымен және 1970 жылдардағы қорқыныш фильм «Horror Hospital» арқылы ең жақсы танымал.

Өмірбаян

Балхтың қорқыныш пен эксплоатациялық фильмдерге деген құмарлығы өмірінің ерте кезеңдерінде басталып, мектеп жасындағы Балхтың 1950-ші жылдардың басында Англияның Брайтон қаласында өзінің кумирі Бела Лугозимен кездесуімен аяқталды. Лугоси сол кезде «Дракула» пьесасының сахналық нұсқасында гастрольде болған. Британдық киноиндустриясына жол ашып, Балх Camay сабынына жарнама түсірді, сондай-ақ Kit E Kat үшін 30 секундтық ролик жасады. 1960 жылдардың басында ол Францияда қысқа уақыт тұрып, британдық фильмдер үшін француз фильмдерін іздеп, субтитрледі. Парижде Балх Уильям Берроуз бен Кеннет Ангер сияқты радикалды суретшілермен танысты. Берроуз бен Балх Мадам Рашудың Beat қонақ үйінде кездесіп, тез арада серіктес болды. Барри Майлздың Берроуз туралы өмірбаянында Балх «гей, қара шашы бар, көңілді күлімсіреген, әдемі киінген. Бірнеше тіңіргеннен кейін ол өте эксцентрикті бола алатын: «Балықтармен қиындық – олар тым балықтай!» – деп бір рет мейрамханада айқайлады». Балх Берроуздың «Жарған билет» романында «ерекше алғыс» алды және Берроуздың ықпалымен түсірілген «Ашық от мұнаралары» тәжірибелік фильмін режиссерлік етті, сондай-ақ басқа да қысқа туындылар жасады. 1963 жылы Балх 1930 жылдардағы «Freaks» қорқыныш фильмінің көрсетіліміне қатысып, Лондонға фильмді әкелу үшін дистрибьютор болуға шешім қабылдады. «Freaks» 1932 жылдан бері Ұлыбританияда тыйым салынған еді, бірақ Ангердің көмегімен Балх фильмке ағылшын тіліндегі құқықтарды сатып алды. Ол «Freaks» және «Ашық от мұнаралары» фильмдерін үш фильмнен тұратын көрсетімнің бөлігі ретінде шығарды. Келесіде Балх Лондонның екі кинотеатрын басқаруға шақырылды: Пикадилли циркіндегі «Jacey» және Бейкер-стриттегі «Times». Балх фильмдерді таңдаудан бастап, кинотеатрдың алдындағы безендіруді ұйымдастыруға, проекторлар мен тазалаушыларды бақылауға дейін барлық жұмысты өзі атқарды. «Times» көбінесе классикалық фильмдерді көрсетсе, «Jacey» «Nudist Paradise» және жапондық қорқыныш/артхаус фильмі «Onibaba» сияқты эксплоатациялық фильмдерге маманданған. Сонымен қатар, Балх дистрибьюторлық қызметін жалғастырып, ақырында «The Corpse Grinders», Кеннет Ангердің «Invocation of My Demon Brother», Пол Боулздың «Мароккода» және Расс Мейердің «Supervixens» фильмдерін шығарды. Балх өнер, қорқыныш және эксплоатациялық фильмдерге бірдей құлшыныспен қараған алғашқы адамдардың бірі болды, бұл сол кездегі көптеген киносыншылардың көзқарасы емес еді. 1960-1970 жылдары оның ерекшелігі шетелдік секс фильмдерін шығару болды. Ұлыбританияда Балх шығарған секс фильмдерінің көпшілігі Канн немесе Венеция кинофестивальдерінде сатып алынған; жұлдыздары немесе танымал режиссерлері жоқ, сондықтан оларға аз қаржы жұмсалды. Содан кейін Балх фильмдерге өзінің жеке қызықтылығын қосып, оларға қызықты атаулар берді және «Бұл даулы X фильмінің суретіне рұқсат жоқ» (When Girls Undress фильмінен) сияқты көзге түсетін науқандар жасады. Балх Соходағы Алтын алаңда кеңседе жұмыс істеді және Дьюк көшесіндегі Далменни сотында тұрды. Далменни сотының басқа тұрғындарына Берроуз бен суретші Брион Гиссин, сондай-ақ кейде танымал адамдар, мысалы The Animals тобының Эрик Бердон кірді. 1967 жылы Лондонда «The Cut Ups» атты екінші Балх/Берроуз фильмінің түсірілімі басталды. Бұл 1961-1965 жылдар аралығында түсірілген және Берроуз туралы деректі фильм ретінде жоспарланған, бірақ аяқталмаған «Геррильдік жағдайлар» жобасының бөлігі болды. Берроуз бен Гиссиннің мәтінді кесіп, кездейсоқ ретпен қайта құрастыру әдісінен шабыт алған Балх, редактордан деректі фильмге арналған кадрларды кішкентай бөлшектерге кесіп, оларды қайта құрастыруды бақылауға алмады. Фильм Оксфорд-стриттегі Cinephone кинотеатрында көрсетілді, бірақ көрермендердің реакциясы алаңдататын болды. Көптеген көрермендер фильм оларды ауыртып, шаршатып жіберді, ал кейбіреулері ақшаларын қайтаруды талап етті, ал басқалары кинотеатртан «бұл жиренішті» деп айқайлап шықты. «The Cut Ups» жинағына Берроуздың «Жылаңаш түскі ас» кітабынан көріністерді сахналаудағы кадрлары кірді. «Жылаңаш түскі ас» фильмін жасау Балхтың арманы еді. Алғаш 1964 жылы әзірленген, музыкалық нөмірлері бар сценарий 1970 жылдардың басында аяқталды, ал жоба 1971 жылдың наурыз айында баспасөзге жарияланды. Бірақ Балх пен фильмнің басты кейіпкері Мик Джаггер арасындағы жеке даулар жобаның сәтсіз аяқталуына себеп болды. 1988 жылы Тед Морганның «Литературный преступник» атты Берроуз туралы өмірбаянында Джаггер «Балхтың өзіне жыныстық қызығушылық танытқанын ойлады, және ол индустрияда режиссер ретінде танымал емес еді» делінген. Балх өзінің фильмдерін түсіру жоспарына продюсер Ричард Гордоннан қолдау тапты. Гордонның қорқыныш киносы саласындағы тәжірибесі мол еді, және ол Балхтың Лугозимен кездесуіне мүмкіндік берген «Дракула» пьесасының сахналық нұсқасын жасауға қатысқан. Олардың бірінші бірлескен фильмі толық аяқталмаған сценарий бойынша түсірілді. Балх өзінің қаржысын бюджеттің жартысын қаржыландыру үшін пайдаланды, нәтижесінде «Secrets of Sex» (1970) атты алдамшы атаулы фильм пайда болды. Балхтың дебюттік фильмі – комедия, тыңшылар туралы пароди, қанды қорқыныш фильм және жұмсақ порнографияны жыныстар арасындағы күрестің пайымдауы ретінде біріктіретін жанрлық антология. «Secrets of Sex» сәтті болды және Пикадиллидегі «Jacey» кинотеатрында алты ай көрсетілді. Фильмнің Ұлыбританиядағы сәттілігіне ынталанған Балх пен Гордон «Horror Hospital» (1973) атты екінші бірлескен жобаға кірісті. Классикалық эксплоатациялық фильмдер дәстүрі бойынша, сюжеттен бұрын атау ойлап табылды. Содан кейін Балх сценарий аяқталғанша қонақүй бөлмесінде жабылып отырды. «Horror Hospital» фильмінде Майкл Гаф Доктор Шторм рөлінде ойнады, ол Лугозиге ұқсас болды. Гаф Балхтан рөлге қандай қасиеттерді қосуды қалағанын сұрағанда, Балх оған Лугозидің «The Devil Bat» классикалық фильмін көрсетті, онда Лугози парфюмер ретінде танысқан ақылсыз ғалымды сомдады. «Horror Hospital» Балхтың барлық фильмдерінің ең сәттісі болды. Басқа жобалар талқыланды, оның ішінде Кристофер Уикингпен бірлесіп жазылған «Адольф Гитлердің секс өмірі» атты комедия және қорқыныш фильмі, бірақ Балх тағы бір фильм режиссерлік етпеді. 1988 жылы «Shock Xpress» журналының (2-том, 5-нөмір) редакторы Ким Ньюменмен сұхбаттасқан Уикинг: «Мен оның өте ерекше кездесуі болды, ол бір нәрсе жасағысы келді. Ол жиһаздың үстінен секіріп, жүрді. Ол өте жайлап, үш-төрт орындықтан секіріп өтті. Ол басқа әлемге кетіп қалды. Ол бір жағынан өкінішті фигура болды, өйткені ол өзінің заманынан бұрын болды», – деді. 1978 жылы Балхқа асқазан рагы диагнозы қойылды және ол 1980 жылдың 6 сәуір күні 42 жасында қайтыс болды. 2014 жылы Антоний Балхтың өмірі мен мансабына арналған алғашқы кітап, «Guerilla Conditions, la folle épopée cinématographique d'Antony Balch avec William Burroughs, Richard Gordon et tous les autres» жарық көрді (Adrien Clerc, Ledatape Organisation).

Balch's fixation for horror and exploitation movies began early in life, culminating in a school aged Balch meeting his idol Bela Lugosi in Brighton, England in the early 1950s. Lugosi was touring in a stage version of Dracula at the time. Working his way into the British film industry, Balch directed adverts for Camay soap, and a 30 second commercial for Kit E Kat. In the early part of the 1960s he lived briefly in France working as a location scout and subtitler of French films for their British releases. In Paris, Balch became friendly with radical artists such as William Burroughs and Kenneth Anger. Burroughs and Balch met at Madame Rachou's Beat Hotel, and the two quickly became collaborators. In Barry Miles’ biography of Burroughs, Balch is described as "gay, well dressed with dark hair and an eager smile. After a few drinks he could be quite camp: 'The trouble with fish is that they are so fisheee!’ he once shrieked in a restaurant". Balch gets a "special thanks" credit in Burroughs' novel The Ticket That Exploded and directed the Burroughs influenced experimental film, Towers Open Fire among other short works. In 1963, Balch attended a showing of the 1930s horror film, Freaks and decided to become a distributor in order to open the film in London. Freaks had been banned in Britain since 1932, but, with the help of Anger, Balch bought the British rights to the film. He released Freaks and Towers Open Fire as part of a triple bill. Balch was next hired to run two movie theatres in London—The Jacey in Piccadilly Circus and The Times in Baker Street. Balch did everything from choosing what films played, to organizing the front of house displays, to keeping an eye on projectionists and janitorial staff. Whereas The Times was more rep oriented, The Jacey specialized in playing exploitation films like Nudist Paradise and the Japanese horror/art house hit Onibaba. Meanwhile, Balch carried on his career as a distributor, eventually releasing films such as The Corpse Grinders, Kenneth Anger's Invocation of My Demon Brother, Paul Bowles in Morocco, and Russ Meyer's Supervixens. Balch was one of the first people to embrace art, horror and exploitation films with equal enthusiasm, a view that was hardly shared by many film critics of the time. Throughout the 1960s and 1970s his special niche was releasing foreign sex films. Most of the sex films Balch released in the UK had been purchased at the Cannes or Venice film festivals; with no stars or name directors they cost next to nothing. Balch then added his own personal touch, giving the films tongue in cheek English titles and eye catching campaigns like "No photographs permitted of this controversial X Film" (from When Girls Undress). Balch worked out of an office in Golden Square, Soho and lived in Dalmeney Court on Duke Street. Dalmeney Court's other occupants included Burroughs and artist Brion Gysin plus the occasional celebrity passing through such as The Animals’ Eric Burdon. A second Balch/Burroughs collaboration film, The Cut Ups opened in London in 1967. This was part of an abandoned project called Guerrilla Conditions meant as a documentary on Burroughs and filmed throughout 1961 1965. Inspired by Burroughs' and Gysin's technique of cutting up text and rearranging it in random order, Balch had an editor cut his footage for the documentary into little pieces and impose no control over its reassembly. The film opened at Oxford Street's Cinephone cinema and had a disturbing reaction. Many audience members claimed the film made them ill, others demanded their money back, while some just stumbled out of the cinema ranting "its disgusting". Included in The Cut Ups are shots of Burroughs acting out scenes from his book Naked Lunch. The idea of bringing Naked Lunch to the big screen was Balch's dream project. First developed in 1964, a script with musical numbers was completed in the early 1970s, and the project announced to the press in March 1971. Personal differences between Balch and the film's would be leading man Mick Jagger however caused the project's collapse. According to Literary Outlaw, Ted Morgan's 1988 biography of Burroughs, Jagger "thought Balch was coming on to him sexually, and in any case didn’t have a reputation as a director in the industry". Balch found a more committed investor for his plans to make feature films in producer Richard Gordon. Gordon had a long history in horror cinema, and had been partly responsible for the stage version of Dracula that had allowed Balch to meet Lugosi. Their first film together was shot from a script never fully completed. With Balch using his own money to fund half of the budget what emerged was the deceptively titled Secrets of Sex (1970). Balch's feature debut is in fact a multi genre anthology film which blends slapstick comedy, spy spoof, bloody horror movie and softcore sex film under the pretext of being a comment on the battle of the sexes. Secrets of Sex was a sensation, running for six months at the Piccadilly Jacey. Encouraged by the film's British success, Balch and Gordon set about a second collaboration called Horror Hospital (1973). In the classic exploitation film tradition, the title was invented before the plot. Balch then spent his time locked in a hotel room with co writer Alan Watson until the script was complete. Horror Hospital featured Michael Gough as the very Lugosi like Dr. Storm. When Gough asked Balch what he wanted bringing to the role Balch screened him The Devil Bat, a Lugosi classic about a mad scientist masquerading as a perfume inventor. Horror Hospital was the most successful of all of Balch's films. While other projects were discussed, including a comedy called The Sex Life of Adolf Hitler and a horror film co written by Christopher Wicking, Balch never made another feature film. Speaking to the critic Kim Newman in Shock Xpress magazine (vol.2, no.5, 1988), Wicking recalled "I had a crazy meeting with him, when he wanted to do some picture or other. He spent most of the time walking across the furniture. Languorously, he would walk across three or four chairs. He went into another little world. He was a sad figure in a way, because he was well before his time". In 1978, Balch was diagnosed with stomach cancer, and died on 6 April 1980 aged 42. In 2014, the first book about Antony Balch's life and career, Guerilla Conditions, la folle épopée cinématographique d'Antony Balch avec William Burroughs, Richard Gordon et tous les autres was published (Adrien Clerc, Ledatape Organisation).