Кіріспе

АҚШ-тың ортасында

Тарих

800 жылдан бастап, осы жерде, шығанақтың жанында, Олон тайпасына жататын үндістер өмір сүрген. Сан-Франциско шығанағы аймағы бірнеше диалект сөйлейтін топтарға бөлінген, олардың ең дамыған қоғамы Аламида округінде тұратын Чоченян тайпасы болды. Эмеривилл олардың астанасы болған деп есептеледі. Алғашқыда 60 футтан (18 м) биіктігі мен 350 футтан (107 м) диаметрі бар, қабықтан құралған үйінді, кішкентай төбе құрады және физикалық тұрғыдан бірнеше жақын төбелермен төменгі жатқан қалдықтар арқылы байланысты болды. Оның ең биік нүктесінен шығанақ пен Алтын қақпаның әдемі көрінісі ашылар еді. Археологтар үндістердің негізінен теңіз жануарлары мен жануарлардың сүйектерінен, осы жерде миллиондаған адамдар жеген тағамдардың қалдықтарынан тұратын қабық үйіндісін салғанын айтады. Олар теңіз өнімдерін аулағаннан кейін тастаған қабықтар жүздеген мың шаршы фут жерді жапқан, бірнеше конус тәрізді үйінділермен белгіленген. Дәлелдер бұл жердің кем дегенде 2800 жыл бұрын, 400 жыл бұрын мекенделген үлкен ауыл болғанын көрсетеді. Үндістер оны өлгендерді жерлеу орны ретінде де пайдаланған. Бұл орын Шығыс шығанағының алғашқы қоныстану кезінен бастап археологиялық ескерткіш ретінде танылды және АҚШ-тағы ең алғашқы археологиялық зерттеулердің бірі болды. Калифорния университеті 1902 және 1920 жылдары қазба жұмыстарын жүргізген кезде, үйіндінің негізінен моллюск, мидия және устрица (көбінесе Олимпия устрицасы) қабықтарынан, көптеген коктейль қабықтарынан тұратынын анықтады. 1870 жылдан 1924 жылға дейін бұл жерде үлкен ойын-сауық паркі жұмыс істеді. Паркте жарыс жолы, екі би залы, барлар, карусель, боулинг аллеясы және ұлттық жарыстар өткізілетін әлемдік деңгейдегі ату полигоны болды. 1900 жылдардың басында жарыс жолында ауадан жеңіл және ауадан ауыр ұшу машиналарын көрсетулер де өткізілді. Би павильондарының бірі қабық үйіндісінің үстінде орналасқан, бұл келушілерге шығанақтың тамаша көрінісін ұсынды. Сол кезде қабық үйіндісі паркі өте танымал болды және Сан-Франциско шығанағының барлық аймақтарынан келген көптеген адамдар үшін сүйікті орынға айналды. 1920 жылдары спирттік ішімдіктерге тыйым салынғаннан кейін келушілер саны күрт азайды, парк құлдырап, сатылды. Қабық үйіндісі орнында 1924 жылдан 1999 жылға дейін ірі өнеркәсіптік кәсіпорын орналасқан, ол 1999 жылы Эмеривилл қаласының қайта құру агенттігімен бұзылды. Бұзу кезінде жұмысшылар 1924 жылы өнеркәсіптік кәсіпорынның құрылысымен жойылған деп есептелген, ежелгі Олон үндістерінің тұрағы – Эмеривилл қабық үйіндісінің қалдықтарын қайта тапты. Наразылықтарға қарамастан, құрылыс жалғасты, және табылған заттар мен қалдықтар тағы да жабылып қалды. 1924 жылы Эмеривилл қабық үйіндісінің бұзылуын көрсететін суреттер оның жойылғанын нақты көрсетеді. Алайда, 1920 жылдары қолданылған құрылыс техникасының кішкентай өлшемдері және сол кездегі құрылыс әдістерінің ерекшеліктері қазіргі заманғы құрылыс әдістеріне қарағанда жер бетіне аз зиян келтірді. Шындығында, жер астындағы топырақтың бұзылуы күткеннен әлдеқайда аз болды. 1999 жылы өнеркәсіптік кәсіпорынды алып тастау кезінде археологтар шақырылды және Эмеривилл қабық үйіндісінің бөліктері әлі де сақталғаны анықталды. Қазіргі уақытта бұл жерде Бей-Стрит сауда орталығы мен қабық үйіндісіне арналған шағын саябақ орналасқан.

XIX және XX ғасырлардағы тәртіпсіздіктер

19 ғасырдың ортасынан соңына қарай Эмеривилл қабықшасының үстіне және маңына толтыру материалы төселді. Бұл төселудің мақсаты – осы аймақтың өнеркәсіптік дамуын жеңілдету болды. 20 ғасырдың басында және ортасында, негізінен Джадсон Стил компаниясының өндіріс орны және П.И.Е. жүк тасымалдау терминалдары сияқты ауыр өнеркәсіп орналасты. Бұл пайдаланымдар жергілікті топырақтан, қабықшадан және шығанақтың лайынан үш-сегіз фут биіктіктегі толтыру материалының үстінде салынды; ал толтырудың өзі 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен қалған құрылыс қалдықтарынан, соның ішінде Сан-Францискодағы құрылыс қиындықтарынан алынған. Қалдықтардың арасында бояу қалдықтары, көптеген ауыр металдар және кейбір мұнай көмірсутектері де болды. 1980 жылдары Эмеривилл қабықшасының маңында қайта дамыту жоспарлау жұмыстары басталды, ол жеке мүдделер мен Эмеривилл қаласының жоспарлауынан тұрды. 1989 жылы Earth Metrics компаниясы Эмеривилл қабықшасы маңындағы топырақ пен жер асты суларының ластануын бағалау және залалсыздандыру мақсатымен түзету жоспарын әзірледі. Осы зерттеулерде қорғасын, мырыш және басқа да ауыр металдардың, сондай-ақ бензол және толуол сияқты мұнай көмірсутектерінің жоғары концентрациясы анықталды. Ластанудың көп бөлігі жоғарғы толтыру қабаттарында табылды және қабықшаның өзіне жеткен жоқ. Аймақты қайта дамытуға кіріспес бұрын көптеген ластаушы заттарды, соның ішінде ғасырлар бұрын жерленген көптеген адамдарды алып тастау жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар, археологтар құрылыс кезінде үймелердің ішінде көптеген жерлеу орындарын тапты. Көптеген адамдар жүздеген жерлеу орындары салынған жобаның астында қалды деп санайды. Қабықшаны қайта дамытуға қарсылық кеңінен тарады. Оған жергілікті халық, табиғатты қорғаушылар, антропологтар және аймақтан және штаттың түкпір-түкпірінен келген басқа да адамдар кірді. Газеттерде, журналдарда және бюллетеньдерде қабықшаның қалдықтарын сақтау және оны қасиетті орын деп жариялауды қолдайтын көптеген мақалалар жарық көрді. Осыған қарамастан, Эмеривилл қалалық кеңесі осы орынды Бей-Стрит сауда орталығымен алмастыруға дауыс берді. Сауда орталығы салынбауы керек, қабықшаға арналған ескерткіш жеткіліксіз және сауда орталығы Олон халқына жасалған құлық деп әлі де ашулы сезімдер сақталып келеді. Әр жылғы Қара жұма күні (Құрбан айттан кейінгі күн) жергілікті халық жиналып, наразылық білдіріп, саудагерлерге Эмеривилл қабықшасының тарихы мен маңыздылығы туралы хабарлайды. "Қабықша" деген 22 минуттық деректі фильмі үшін режиссер Андрес Седиел қала өкілдерімен, сауда орталығының құрылысшыларымен, археологтармен, Олон ұрпақтарымен және басқалармен сұхбаттасты.