Жаңа халықаралық экономикалық тәртіп: экономикалық тәуелділікті жою ұсыныстары
New International Economic Order
Жаңа халықаралық экономикалық тәртіп (ЖХЭТ) – дамып келе жатқан елдердің экономикалық тәуелділікті жою, әділ сауданы қамтамасыз ету ұсыныстары. Деколонизациядан кейінгі идея.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Экономикалық отаршылдықты аяқтау жөніндегі ұсыныстар
Proposals for ending perceived economic colonialism
Жаңа халықаралық экономикалық тәртіп (ЖХЭТ) – дамушы елдер экономикалық отаршылдық пен тәуелділікті жаңа өзара байланысты экономика арқылы тоқтатуды мақсат тұтқан ұсыныстар жиынтығы. ЖХЭТ-тің негізгі құжатында қазіргі халықаралық экономикалық тәртіп «көптеген дамушы елдер тәуелсіз мемлекеттер ретінде тіпті болмаған кезде құрылған және теңсіздікті жалғастырып келеді» деп мойындалған. «Сауда, көмек емес» принципімен ЖХЭТ сауда, индустрияландыру, ауыл шаруашылығы өндірісі, қаржы және технологияны беру салаларында өзгерістерді қажет етті.
The New International Economic Order (NIEO) is a set of proposals advocated by developing countries to end economic colonialism and dependency through a new interdependent economy. The main NIEO document recognized that the current international economic order "was established at a time when most of the developing countries did not even exist as independent states and which perpetuates inequality." In the spirit of "trade not aid," the NIEO called for changes in trade, industrialization, agricultural production, finance, and transfer of technology.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі отаршылдықтан азат ету тәжірибесінен жаңа халықаралық экономикалық тәртіп идеясы туындады. Жаңадан тәуелсіздік алған елдер саяси егемендікке ие болды, бірақ «олардың заң жүзіндегі саяси отаршылдығы аяқталғанымен, ол дереккөзді экономикалық отаршылдықпен алмастырылды» деп санайтын. Халықаралық экономикалық жүйені қайта құру жөніндегі бұл ұсыныстар Бреттон-Вудс жүйесін реформалауға да бағытталды, ол оны құрған алдыңғы қатардағы мемлекеттерге, әсіресе АҚШ-қа тиімді болды. Бұл ұсыныстар жиынтығы дамушы елдердің экономикалық даму қарқынын және нарықтағы үлесін арттыру арқылы ашаршылық және бейшаралық сияқты жаһандық мәселелермен қазіргі кездегі қайырымдылық пен дамуға көмек көрсетуден гөрі тиімді күресе алатынын жариялады. Бұл бейтараптық қозғалысының елдері арасындағы қолдауы сол кезде көптеген дамушы елдерде болған отаршылдықтан азат ету қозғалысының жалғасы ретінде түсіндіріледі. Бірнеше айдан кейін БҰҰ Бас Ассамблеясы «Мемлекеттердің экономикалық құқықтары мен міндеттері туралы хартасын» қабылдады. Одан бері ЖХЭТ-ті іске асыру үшін көптеген кездесулер өтті. 2018 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы «Жаңа халықаралық экономикалық тәртіпке қарай» деген қаулыны қабылдады, онда «әділеттілік, егемендік теңдік, өзара тәуелділік, ортақ мүдде, ынтымақтастық және барлық мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық қағидаттарына негізделген жаңа халықаралық экономикалық тәртіпке жұмысты жалғастыру қажеттігі» расталды.
The idea of a new international economic order emerged from the experiences of decolonization after the Second World War. Newly decolonized countries gained political sovereignty but "felt that their de jure political colonization ended only to be replaced by a de facto economic colonization." These proposals to restructure the international economic system also sought to reform the Bretton Woods system, which had benefited the leading states that had created it – especially the United States. This set of proposals proclaimed that facilitating the rate of economic development and market share among developing countries will fight global issues such as hunger and despair more effectively than the current focus on philanthropy and development aid. This advocacy among nations of the Non Aligned Movement can also be understood as an extension of the decolonization movement that was present in many developing countries during that time. A few months later the UN General Assembly adopted the "Charter of Economic Rights and Duties of States". Since then, there have been many meetings to realize the NIEO. In 2018, the United Nations General Assembly adopted the resolution "Towards a New International Economic Order", which reaffirmed "the need to continue working towards a new international economic order based on the principles of equity, sovereign equality, interdependence, common interest, cooperation and solidarity among all States."