Кіріспе

Құрттардың түрі Euroleon nostras – Еуропаның көп бөлігінде кездесетін арыстанқұрттың бір түрі. Ғылыми атауы «еуропалық [құмырсқа] арыстаны» деп аударуға болады. Ересек түрі шырылдақтарға немесе ішекқуыштарға ұқсайды және 7 см-ге дейін жете алады, қанаттарының ені 7-8 см шамасында болады. Дернәсілдер құмырсқалар мен басқа да кішкентай жануарлармен қоректенеді және өздеріне қаптырма тұзақтар жасау үшін құрғақ, құмды топырақ қажет.

Сипаттама

Э. нострастың личинкасының жауы үлкен және құрсағы кең. Толық жетілгенде, бұл екі жылға дейін созылуы мүмкін, ол топырақ астында қуыршаққа айналып, метаморфозға ұшырайды және бір айдан кейін әлдеқайда ірі қанатты жәндік ретінде пайда болады. Ересекті Э. нострасы қоңыр түсті және сыртқы түрі құмырсқа немесе қызға ұқсайды. Оның ұзындығы шамамен 4 см, қанаттарының ені шамамен 5 см. Төрт үлкен, мөлдір қанаттары қоңыр дақтармен өрнектелген.

Тарату

Euroleon nostras Еуропаның көп бөлігінде кеңінен таралған, дерлік барлық Еуропа елдерінен тіркелген, ареалы Испаниядан басталып Германия арқылы Ресейдің батысына дейін созылады. Сонымен қатар, Солтүстік Африкадағы Мароккодан және Азиядағы Түркия, Армения, Грузия және Әзірбайжаннан да белгілі. Ұлыбританияда бұл өте сирек кездесетін жәндік, ол тек Суффолк жағалауындағы Минсмир аймағынан және Норфолк ұлттық табиғи қорығындағы Холкхамнан ғана табылған.

Мінез-құлық

Е. nostras личинкасы құм немесе бос топырақта конус тәрізді тұзақ қазып, содан кейін түбінде жартылай көміледі. Ол жердегі дірілдерді сезіп, мүмкін болатын жемнің жақындап келе жатқанын анықтай алады. Личинка кез келген сәтте жемнің қайда екенін біледі және оның басын пайдаланып құмды дәл сол жерге шаша алады. Кездейсоқ түрде тұзаққа түскен кішкентай бунақденелілердің сырғалған беткейден шығуға мүмкіндігі болмайды, содан кейін оларға құмырсқа-арыстан личинкасы шабуылдайды, ал ол олардың дене сұйықтықтарын сорып алып, құрғақ қабығын лақтырып жібереді. Личинкалар құрғақ құммен жабдықталған, жартастың астындағы немесе тікелей жаңбырдан қорғайтын басқа да жерлерді ұнатады. Словенияда жүргізілген зерттеуде тұзақтардың тығыздығы бір шаршы метрге 44-тен 543-қа дейін ауысқан. Кешіккен даму сатысындағы личинкаларға үлкен тұзақтар үшін көбірек кеңістік қажет болды. Тығыздық артып кеткен жағдайда каннибализм орын алды. Бір шаршы метрге 1000 личинкадан орналастырылған тәжірибеде, олардың шамамен жартысы басқа личинкалар жеп өлтірілді. Ересек Е. nostras маусымнан қыркүйекке дейін қанаттарын жаяды, бірақ олар түнгі жануарлар болғандықтан, күндіз өсімдіктер арасында жасырынып, көрінуі сирек. Ересек өмірдің қысқа мерзімі көбеюге арналған. Аналық жұптасқанда бұтаққа ілінеді, ал аталық өзінің көбею мүшелерімен оған жабысып, жұптасу сағаты немесе екі сағаты бойы төмен ілініп тұрады. Осыдан кейін аналық жерге ұшып, құрсағымен жерді тебіп, қолайлы жерді іздеп, жұмыртқа салу үшін құмға жұмыртқасалады. Ол осы әрекетті жиырма рет қайталайды. Жерде жүргенде, ол құмырсқа-арыстан личинкаларынан қауіп көреді.