Никколо Кабео: Итальян философ, теолог және ғалым

Кіріспе

Италиялық иезуит философы, теолог, инженер және математик Николо Кабео, SJ (Николаус Кабеус деп те аталады; 26 ақпан 1586 – 30 маусым 1650) – итальяндық иезуит философы, теолог, инженер және математик.

Өмірбаян

Ол 1586 жылы Феррарада дүниеге келді және 1602 жылдан бастап Пармадағы иезуит колледжінде білім алды. Келесі екі жылы Падуада өткізді, ал 1606–1607 жылдары Пьяченцада оқыды. Одан кейін Пармада философиядан үш жыл (1607–10) оқыды. 1612–1616 жылдары Пармада теологияны оқыды және тағы бір жыл Мантуяда шәкірттікке өтті. Содан кейін Пармада теология мен математикадан сабақ берді, кейін 1622 жылы уағыздаушы болды. Бір кезде Мантуя герцогтері мен Феррарадағы Эсте әулеттерінің қамқорлығында болды. Осы кезеңде ол гидравликалық жобаларға қатысты. Кейіннен ол 1650 жылы қайтыс болған Генуя қаласына математикадан сабақ беру үшін оралды. Ол физикалық тәжірибелер мен байқауларға қосқан үлесімен танымал. Ол Джованни Баттиста Балианидің құлайтын заттарға қатысты тәжірибелерін бақылады және екі түрлі заттың орта ешқандай болмаса да, бірдей уақытта құлайтынын атап өтті. Ол сондай-ақ маятниктермен тәжірибелер жүргізіп, электрленген дененің электрленбеген заттарды тарта алатынын байқады. Сондай-ақ, екі электрленген дененің бір-бірін итеріп шығаратынын анықтады. Оның байқаулары «Philosophia magnetica» (1629) және «In quatuor libros meteorologicorum Aristotelis commentaria» (1646) еңбектерінде жарияланды. Бұл еңбектердің біріншісі Жердің магниттілігінің себебін зерттеді және Уильям Гилберттің еңбектерін талдауға арналған. Кабео Жердің қозғалмайтынын ойлады, сондықтан магниттік өрістің себебі ретінде оның қозғалысын қабылдамады. Кабео электрлік тартымдылықты белгілі бір материалдарды бір-біріне үйкелеу арқылы бөлінетін электрлік эффлювиялар тұрғысынан сипаттады. Бұл эффлювиялар айналағы ауаға еніп, оны ығыстырды. Ауа бастапқы орнына оралғанда, ол жеңіл денелерді өзімен бірге алып, оларды тартымды материалға қарай жылжытты. «Accademia del Cimento» және Роберт Бойль Кабеоның идеяларын растау немесе жоққа шығару үшін вакууммен тәжірибелер жүргізді. Кабеоның екінші жарияланымы Аристотельдің «Метеорология» еңбегіне түсініктеме болды. Бұл еңбекте ол Галилео Галилей ұсынған бірқатар идеяларды, соның ішінде Жердің қозғалысы және денелердің құлау заңы туралы ойларды мұқият зерттеді. Кабео Галилеоның теорияларына қарсы болды. Кабео Галилеоның шәкірті Бенедетто Кастелли ұсынған су ағыны теориясын да талқылады. Ол Кастеллимен Рено өзенінің бағытын өзгерту туралы Солтүстік Италиядағы дауға қатысты. Феррара тұрғындары даудың бір жағында болды, ал Кабео олардың жақтасы болды. Кастелли даудың екінші жағын қолдады және Рим папасы VIII Урбанның өкілі ретінде әрекет етті. Кабео бұл кітапта алхимия туралы да бірнеше ойларды талқылады. Ай бетіндегі Кабеус кратері оның құрметіне аталған. 2009 жылдың қазан айында LCROSS жобасы Кабеус кратерінде судың бар екендігін дәлелдеді.

He was born in Ferrara in 1586, and was educated at the Jesuit college in Parma beginning in 1602. He passed the next two years in Padua and spent 1606–07 studying in Piacenza before completing three years (1607–10) of study in philosophy at Parma. He spent another four years (1612–1616) studying theology in Parma and another year’s apprenticeship at Mantua. He then taught theology and mathematics in Parma, then in 1622 he became a preacher. For a time he received patronage of the Dukes of Mantua and the Este in Ferrara. During this time he was involved in hydraulics projects. He would later return to teach mathematics again in Genoa, the city where he would die in 1650. He is noted for his contributions to physics experiments and observations. He observed the experiments of Giovanni Battista Baliani regarding falling objects, and he wrote about these experiments noting that two different objects fall in the same amount of time regardless of the medium. He also performed experiments with pendulums and observed that an electrically charged body can attract non electrified objects. He also noted that two charged objects repelled each other. His observations were published in the works, Philosophia magnetica (1629) and In quatuor libros meteorologicorum Aristotelis commentaria (1646). The first of these works examined the cause of the Earth's magnetism and was devoted to a study of the work of William Gilbert. Cabeo thought the Earth immobile, and so did not accept its motion as the cause of the magnetic field. Cabeo described electrical attraction in terms of electrical effluvia, released by rubbing certain materials together. These effluvia pushed into the surrounding air displacing it. When the air returned to its original location, it carried light bodies along with it making them move towards the attractive material. Both Accademia del Cimento and Robert Boyle performed experiments with vacuums in attempts to confirm or refute Cabeo's ideas. Cabeo's second publication was a commentary on Aristotle's Meteorology. In this work, he carefully examined a number of ideas proposed by Galileo Galilei, including the motion of the earth and the law of falling bodies. Cabeo was opposed to Galileo's theories. Cabeo also discussed the theory of water flow proposed by Galileo's student, Benedetto Castelli. He and Castelli were involved over a dispute in northern Italy about the rerouting of the Reno River. The people of Ferrara were on one side of the dispute and Cabeo was their advocate. Castelli favored the other side of the dispute and was acting as an agent of the Pope, Urban VIII. Cabeo also discussed some ideas about alchemy in this book. The crater Cabeus on the Moon is named after him. The LCROSS project discovered evidence of water in Cabeus crater in October 2009.