Кіріспе

Швециядағы яһудилердің ғибадат үйі

Стокгольмнің Ұлы синагогасы (Stockholms stora synagoga, Bet ha Knesset ha Gadol shel Stokholm) Стокгольмнің Норрмальм ауданындағы Кунгстрадгарден саябағына жақын, Вахрендорффсгатан көшесінде орналасқан.

Тарих

Ол 1867-1870 жылдары сәулетші Фредерик Вильгельм Шоландердің 1862 жылы жасаған жобалары бойынша салынған. Ғимарат «Шығыс мотивтеріне негіделген қайта жаңарту» деп аталған (Nordisk familjebok 26, col. 1470), және ол Швецияның ұлттық тарихи ескерткіштер тізіліміне енгізілген. Бұрын Стокгольмнің ескі қаласындағы Тайска Бруннпланда (қазіргі еврей мұражайы, 19, Själagårdsgatan) 1790-1870 жылдары қолданылған синагога болған, ал одан бұрынғы қызметтер ескі қаладағы Köpmantorget жанындағы Köpmanbrinken-де 1787-1790 жылдары өткізілген. Юдиска библиотекет, еврей қауымдық кітапханасы Стокгольмдегі Үлкен синагоганың ішінде орналасқан. Оның көптілді қорына швед, неміс, ағылшын, француз, иврит және басқа да тілдердегі кітаптар кіреді. Онда 1914-1951 жылдары Швецияның бас раввині болған раввин Маркус Эренпрейстің (1869-1951) кітапханасы да бар. Кітапханада уақыт-уақыт көрмелер ұйымдастырылады, мысалы, 2007 жылғы Фридрих Келлнердің Екінші дүниежүзілік соғыс күнделігі көрмесі, онда нацистік Германияның жылдары мен Еуропалық яһудилерге жасалған Холокост туралы мәліметтер келтірілген. 1998 жылы Швеция королі Карл XVI Густавтың қатысуымен синагогада Холокост құрбандарын еске алу ескерткіші ашылды, онда швед яһудилерінің туыстарынан 8000-нан астам құрбан болғандардың есімдері жазылған. 2017 жылы синагоганың жертөлесінде жаңа миква салынды.

Еврей жазбалары

Ұлы синагогтың тас қабырғаларына еврей тілінде әсем жазулар ойылып, боялған. Алдыңғы қасбетінде: "Мен үшін киелі орын жасаңдар, Мен олардың арасында болайын" деп жазылған (Шығу кітабы 25:8-9). Арғы қасбетінде екі жазу бар; בית הכנסת הגדול של שטוקהולם, ғимараттың ресми атауы ("Стокгольмнің Ұлы синагогы"), оның астында Ишая 57:19 жазылған, בורא ניב שפתים שלום שלום לרחוק ולקרוב אמר יי ורפאתיו, "Алыстағыға да, жақындағыға да тыныштық, тыныштық дейді, еріннің жемісін жасайтын ИЕМІР, Мен оны айықтырамын".