Кіріспе
Хорват серб саясаткері Раде Кончар (6 тамыз немесе 28 қазан 1911 – 22 мамыр 1942) – Хорват серб саясаткері және Югославиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстың басындағы Тәуелсіз Хорватия мен Далмациядағы Югослав партизандарының басшысы. 1934 жылы Югославия Коммунистік партиясының (КПЖ) мүшесі болды және 1936 жылы партияның белградтық бөлімшесі Югославия билігімен тыйым салынғанда тұтқындалды. Бір жыл Сремска-Митровица түрмесінде қатаң еңбекпен өткізген соң босатылып, Загребтегі Хорватия Коммунистік партиясының (КПХ) орталық комитетінің саяси хатшысы болып сайланды. 1940 жылғы қазан айында Югославия Коммунистік партиясының V Ұлттық конференциясында КПЖ орталық комитетінің мүшесі болды. 1941 жылғы сәуірде Югославияны Оскін елдер басып алғаннан кейін Кончар Сербиядағы неміс басқаруындағы аумақтарды қайтарып алған фашизмге қарсы көтеріліске қатысты және Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінде Оскін күштеріне қарсы шабуылдарды жеке басқарды. 1941 жылғы қазан айында Далмация губернаторлығына көшіп келген ол 1941 жылғы қарашада фашист агенттерінің шабуылына ұшырап, тұтқындалды және ұрып-сапаланды. Усташе оның кім екенін итальян билігіне хабарлады, олар оны сотқа берді. Кончар өлім жазасына кесіліп, 1942 жылғы 22 мамырда Шибеникте жиырма бес адаммен бірге атқыланды. Ол қаза болғаннан кейін Югославияның алғашқы Халық қаһарманы атанды және соғыс батыры ретінде құрметке ие болды.
Rade Končar (; 6 August or 28 October 1911 – 22 May 1942) was a Croatian Serb politician and leader of the Yugoslav Partisans in the Independent State of Croatia and Dalmatia during the early stages of World War II in Yugoslavia. He became a member of the Communist Party of Yugoslavia (KPJ) in 1934 and was arrested in 1936 when the Belgrade branch of the party was banned by Yugoslav authorities. After serving one year of hard labour in Sremska Mitrovica prison he was released and elected political secretary of the central committee of the Communist Party of Croatia (KPH) in Zagreb. In October 1940, he was made a member of the central committee of the KPJ at the Fifth National Conference of the Communist Party of Yugoslavia. Following the April 1941 Axis occupation of Yugoslavia Končar took part in the anti fascist uprising which retook areas from German control in Serbia, and personally led attacks against Axis forces in Independent State of Croatia. Having relocated to Governorate of Dalmatia in October 1941, in November 1941 he was ambushed by fascist agents, arrested and beaten. The Ustaše disclosed his identity to Italian authorities who then put him on trial. Končar was sentenced to death and executed alongside twenty five others on 22 May 1942 in Šibenik. He was posthumously named the first People's Hero of Yugoslavia and was revered as a war hero.
Ерте өмір
Раде Кончар Кореница қаласына жақын Плитвичка-Езерадағы Кончар крайы ауылында дүниеге келген. Кейбір дереккөздер оның туған күнін 1911 жылғы 28 қазан деп, ал басқалары 1911 жылғы 6 тамыз деп көрсетеді. Хорватиядан шыққан серб Раде Кончар Сербияның Лесковац қаласына көшіп, мектепті бітіріп, металл жұмысшысы болды. 1934 жылы Белградта Югославия Коммунистік партиясының (КПЖ) мүшесі болды. 1936 жылы партияның Белградтағы ұйымы Югославия Корольдігі билігімен тыйым салынды. Кончар тұтқындалып, Сремска Митровица түрмесінде бір жыл қатаң еңбекпен жазасын өтеді. Бостандыққа шыққан соң Загребке көшіп, Siemens компаниясында жұмыс істей бастады. Ол қалада коммунистік қозғалыс құрып, 1938 жылы сәтті ереуіл ұйымдастырды. Сол жылы Загребтегі Коммунистік партия комитетінің мүшесі және Хорватия Коммунистік партиясының (КПХ) орталық комитетінің саяси хатшысы болып сайланды. Кончар КПХ-ның бірінші конференциясында саяси хатшы болып бекітілді және 1940 жылғы қазанда Югославия Коммунистік партиясының V Ұлттық конференциясында КПЖ орталық комитетінің мүшесі болды. Ол жұмысшы тегінен болғандықтан партия басшылығында маңызды рөл атқарды және партия ұйымын нығайтуға зор үлес қосты. 1941 жылдың қаңтарында Сербия бойынша КПЖ облыстық комитетінің басшысы болып тағайындалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылдың сәуірінде Югославияны Оккупациялық әскерлер басып алғаннан кейін Кончар 1941 жылдың 8 сәуірінде Загребке көшіп барды. Ол ел бойынша ұлттық фашизмге қарсы көтеріліс жоспарлауға қатысты және үлкен қиындықтарға қарамастан, Тәуелсіз Хорватия мемлекетіне қарсылық әрекеттерін кеңейтті. Ол жеке өзі Загребте диверсиялар ұйымдастырды, соның ішінде 1941 жылдың қыркүйегінде Загребтегі Бас пошта кеңсесіне жасалған саботаж. Сол айда ол Сербияның Столице ауылында партизан командирлері мен өкілдерінің Столице конференциясына қатысты. Сербияның аймақтарын немістерден қайтарып алуға қатысқаннан кейін Кончарға Хорватияда Югослав партизандарының Бас штабын құру міндеті жүктелді. 1941 жылдың қазан айында ол Далмация губернаторлығына барып, ондағы коммунистік күштердің ұйымдастырылуын жақсарту және оларға Оккупациялық әскерлерге қарсы күш жинауға көмектесу үшін жұмыс істеді. Ол Сплит қаласында Оккупациялық әскерлерге қарсы көптеген шабуылдарды жеке өзі ұйымдастырды. 1941 жылдың 17 қарашасында Шебеникке саяхаттан оралғанда, ол Сплиттегі пәтерінде оны тұтқындауға коммунистерге қарсы агенттердің күтіп тұрғанын байқады. Ол тұтқындалып, ауруханаға жеткізілгенге дейін ұрып-соқты. Усташе итальяндық билік органдарына Кончардың маңызды тұтқын екенін хабарлады. Италиялықтар оны Шибеникте соттап, өлім жазасына кесті. 1942 жылдың 22 мамырында ату арқылы өлім жазасы орындалды. Оның қасында 25 әріптесі де қаза тапты.
Мұра
Кончарды коммунистер Югославияның Халық қаһарманы деп жариялады. 1942 жылдың тамыз айындағы "Пролетер" журналы оны алғашқы он Халық қаһарманы тізімінде бірінші орынға қойды. Ол тез арада партизан қозғалысының ең танымал бейнесіне айналды. Оның сотталуы мен өлім жазасын орындаудың кейінгі дәстүрлі суреті бойынша, Кончардан кешірім сұрай ма деп сұрағанда, ол "Milosti ne tražim, niti bih vam je dao" ("Мен мейірімділік сұрамаймын, сіздерге де бермеймін") деді; олар оның арқасына қаруларын бағыттағанда, ол "Kukavice, pucajte u prsa" ("Көкірекке атындар, қорқақтар!") деді. Югослав партизандарының әскери бөлімі, 13-ші Пролетариат бригадасы Раде Кончар деп аталды және Югослав майданында шайқасты. Оның құрамына негізінен хорваттар кірді, олардың көпшілігі рим-католиктері болды. Кончар 1988 жылы Станко Стойчевич сайланғанға дейін СКХ-ның жалғыз этникалық серб басшысы болды. Оның жалғыз ұлы, сонымен қатар Раде Кончар аталған, соғыстан кейінгі Югославияның көрнекті саясаткері болды. Rade Končar Enterprise, бүгінгі Končar Group, 1970-ші жылдары Югославиядағы электр жабдықтарының ең ірі өндірушісі болды. Белградтағы "Раде Кончар" атындағы Электр инженерлік жоғары мектебі де оның құрметіне аталған. Бұрынғы Югославия Әскери-теңіз күштерінің "Кончар" класты зымыран қайығы да оның есімімен аталды. 2018 жылдың қараша айында Сплит қаласында Кончардың бюстін құлатуға тырысқан 65 жастағы ер адам жарақат алды. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл әрекетті адамның жеке пікірі, діни көзқарастарға негіделген саяси мәлімдемесі деп хабарлады.