Кіріспе

Америкалық заңгер, әлеуметтік реформатор, әлеуметтік ғалым және азаматтық құқықтар белсендісі (1866-1948)

Софонисба Престон Брекинридж (1 сәуір 1866 – 30 шілде 1948) – американдық белсенді, Прогрессивтік дәуірдегі әлеуметтік реформатор, әлеуметтік ғалым және жоғары білім берудегі инноватор. Ол саяси ғылымдар мен экономика бойынша докторлық, содан кейін Чикаго университетінің заңгерлік дәрежесін алған алғашқы әйел болды және Кентукки штатында заңгерлік емтиханды тапсырған алғашқы әйел атанды. 1933 жылы президент Франклин Д. Рузвельт оны Уругвайда өткен 7-ші Панамерикандық конференцияға делегат ретінде жіберді, осылайша ол халықаралық конференцияда АҚШ үкіметін өкілдік еткен алғашқы әйел болды. Ол әлеуметтік жұмыс саласында академиялық кәсіби пән мен дәреже құру процесін жетекшілік етті. Өмірінде ол Марион Талбот және Эдит Эбботтпен қарым-қатынаста болды.

Өмірбаян

Кентукки штатының Лексингтон қаласында туған Софонисба "Нисба" Престон Брекинридж, Кентуккидің саяси белсенді және әлеуметтік жағынан белгілі элитасының мүшесі, Деша және Брекинридж отбасынан шыққан. Ол Кентукки штатынан Конгресске сайланған, редактор және заңгер полковник Уильям С. П. Брекинридждің екінші әйелі Исса Деша Брекинриджтің жеті баласының екіншісі болды. Оның әкесінің әкесі – құлдықты жоюшы пастор Роберт Джефферсон Брекинридж, ал анасының әкесі – генерал Джозеф Деша, АҚШ өкілі және Кентуккидің тоғызыншы губернаторы. Оның бабасы Джон Брекинридж – АҚШ Бас прокуроры болған. Оның туысы Джон К. Брекинридж, Джеймс Бьюкенен президенттігі кезінде АҚШ вице-президенті қызметін атқарды және 1860 жылғы президенттік сайлауда Авраам Линкольнге қарсы кандидат болды. Он төрт жасында ол 1880 жылы әйелдерге есігін ашқан Кентукки ауыл шаруашылығы және механикалық колледжіне (кейін Кентукки университеті деп аталды) оқуға түсті. Оған диплом алуға рұқсат берілмеді, бірақ ол онда төрт жыл бойы білім алды.

Ерте өмір және білім

Брекинридж 1888 жылы Уэлсли колледжін бітіріп, екі жыл бойы Вашингтонда математика пәнінен жоғары сынып мұғалімі болып жұмыс істеді. Келесі екі жылды Еуропаны аралап, 1892 жылы анасының күрт қайтыс болуына байланысты Лексингтонға оралды. Ол әкесінің заң кеңсесінде заң жүйесін оқып, 1895 жылы Кентукки штатының адвокатурасына қабылданған алғашқы әйел атанды. Брекинридждің әйел заңгерді жұмысқа алуға дайын клиенттері аз болғандықтан, ол Кентуккиден Чикаго университетінің әйелдер деканы Марион Талботтың хатшысы болып кетті. Кейін аспирантураға түсіп, 1897 жылы магистр, ал 1901 жылы Чикаго университетінен саяси ғылым және экономика бойынша философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Магистрлік диссертациясының тақырыбы – "Кентуккидегі әділет әкімшілігі", ал 1903 жылы "Заңдық төлем: ағылшын және американдық ақша тарихындағы зерттеу" атты диссертациясымен саяси ғылымдар докторы ғылымын қорғады. Осыдан кейін 1902 жылы университеттің әйелдер деканының көмекшісі болып тағайындалды, ал келесі жылы оқытушы болып жұмысқа қабылданды. 1904 жылы Чикаго университетінің заң мектебін бітірген алғашқы әйел болды. "Менің ондағы жетістіктерім ерекше болған жоқ", - деп жазды ол кейін өмірбаянында, "бірақ профессорлық-оқытушылар құрамы мен студенттер мейірімділік танытты, және заң мектебі, университеттің қалған бөлігі сияқты, ерлер мен әйелдерді тең құқықтармен қабылдады". Сондай-ақ, ол құрметті заңгерлік академиялық қоғам – Коиф орденіне қабылданған алғашқы әйел атанды. Кентукки штатының Пари қаласындағы бір жаңалықтар жазушысы оның жетістігін жариялап, Брекинриджтің "Оңтүстіктегі ең дарынды әйелдердің бірі" екенін мәлімдеді.

Әлеуметтік ғылым

Чикаго университетінде оқытушы және зерттеуші ретінде Брекинридж әлеуметтік проблемалар, мемлекеттік саясат және әлеуметтік реформалардың өзара байланысына назар аударды, әсіресе иммигранттар, афроамерикандықтар, бала еңбекшілер және американ қалаларындағы еңбекші әйелдер мәселелеріне баса назар берді. Бастапқыда ол белсенді ұстаным танытып, Әйелдер кәсіподақ лигасына (WTUL) қатысып, фабрика инспекторы болып жұмыс істеді. 1907 жылы ол Хулл Хаус жобасына қосылды және Чикагодағы қоныс үйлер қозғалысының жетекшілері – Джейн Аддамс, Мэри Макдауэлл және Маргарет Драйер Робинспен бірге кәсіптік оқыту, тұрғын үй мәселелері, жасөспірімдердің құқық бұзушылығы және мектептен қашу сияқты мәселелер бойынша белсенді жұмыс істеді. Брекинридж Вассар колледжінің түлегі және әлеуметтік реформатор Джулия Латроппен, сондай-ақ Чикаго Коммонс қонысының негізін қалаушы, әлеуметтік жақсылықты уағыздаушы пастор Грэм Тейлормен (теолог) бірлесіп, Чикагодағы Азаматтық және қайырымдылық мектебін құрды және оның алғашқы деканы болды. 1920 жылы Брекинридж және Латроп мектеп басқармасын оны Чикаго университетімен біріктіруге көндірді, нәтижесінде Әлеуметтік қызмет әкімшілігінің магистратурасы құрылды. 1927 жылы осы жаңа академиялық бөлімнің профессорлық-оқытушылық құрамы әлеуметтік жұмыс саласындағы жетекші журнал болып табылатын «Әлеуметтік қызметтерге шолу» журналын құрды. Брекинридж және Эдит Эбботт оның негізін қалаушы редакторлары болды, ал Брекинридж 1948 жылы қайтыс болғанға дейін жыл сайын оның жариялануына қатысты. 1909 жылы Брекинридж әлеуметтік экономиканың доценті болды, ал он жылдан кейін, 1920 жылы, ол өзінің зерттеу қабілеттерін ер әріптестеріне дәлелдеп, Чикаго университетінде доцент атағын алды. 1923 жылдан 1929 жылға дейін ол сондай-ақ өнер, әдебиет және ғылым колледжінің деканы қызметін атқарды. 1925 жылы ол толық профессор атағына ие болды, ал 1929 жылы 1933 жылы факультеттен зейнетке шыққанға дейін болашақ әлеуметтік қызметкерлердің деканы және қоғамдық әл-ахуалды басқару бойынша Самуэль Дойч профессоры болып қызмет етті.

Жеке өмір

1895 жылы Чикаго университетіне келген кезде Брекинридж әйелдер деканы Марион Талботпен жақын қарым-қатынас орнатты. Өмірінің соңына дейін Талботпен байланысын сақтап жүргенімен, 1910 жылдары оның ең жақын адамы Эдит Эбботт болды. Брекинридж мен Эбботт әлеуметтік жұмыс басқармасы мектебінде тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді. Екеуі де әлеуметтік әл-ауқат саясатын қолдады.

Ұлы депрессия және жаңа келісім

Брекинридж пен Эбботт бірнеше «Жаңа мәміле» бағдарламаларын жобалауға, насихаттауға және іске асыруға маңызды үлес қосты, оның ішінде 1935 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыру заңы, ол қазіргі әлеуметтік мемлекеттің негізін қалады. Брекинридж өмір бойында жұмыс уақытын шектеу және ең төменгі жалақы туралы заңнаманы қолдады, сондай-ақ 1938 жылғы Әділ еңбек стандарттары заңының қабылдануына көмектесті.

"Қылмыскер бала мен үй" (1912)

"Қылмыскер бала мен үй" Брекинридждің алғашқы кітаптарының бірі болды. Ол 1912 жылы жарық көрді және Чикагодағы балалардың қылмысы, оның салдары мен қылмыстық істеріне қатысты мәселелерді жан-жақты қарастырды. Кітапта он бір тарау бар, онда зерттеудің мақсаты мен қаладағы түрлі ортада өмір сүрген балалардың болашағы туралы түсіндірілген. Бірінші тарау, "Тергеудің дискрециясы", осы кезеңде қылмысқа кінәлі деп танылған балалар, отбасылық ортаның оларға тигізген әсері және кәмелетке толмағандармен жұмыс істегенде соттардың жүйедегі өзгерістер жасауы қажеттігі туралы баяндайды. "Көшпелілердің баласы: Бейімделу мәселесі" еңбегінде Чикагодағы этникалық аймақтарда өскен балалардың жағдайы зерттелді. Брекинридж АҚШ өміріне бейімделген жастардың мысалдарын келтіріп, Америкада өмір сүрудің мәнін, сонымен қатар өздерінің тамырларына немесе ата-аналарының мәдениетіне байланысты үйдегі өмір салтын түсіндірді. "Кедей бала: Кедейлік мәселесі" тақырыбында жасөспірімдердің қылмысқа итермеленуіне кедейліктің себеп болатыны айтылды. Брекинриджтің сөзіне қарағанда, мұның себебі олардың күнкөріс үшін, отбасына көмектесу үшін немесе қылмыстық әрекеттерді азайтуға көмектесетін мектепке бару мүмкіндігінің болмауы болған. "Ойынсыз бала: Аудан мәселесі" деп аталатын тарауда 1900 жылдардың басында Чикагоның батыс жағына ерекше назар аударылып, балалар арасындағы қылмыс көбінесе тығыз орналасқан аудандарда болатыны, себебі балаларға арналған саябақтар мен ойнауға кеңістік жетіспегені түсіндірілді. "Жақсы отбасыдағы бала: Басқаруға келмейтін бала мәселесі" атты тарауында Брекинридж кітабының соңғы бөлімінде өсу кезеңінде туындаған мәселелердің болу мүмкіндігін талқылады. Осы балалардың көпшілігі жақсы отбасыларда өсіп, тәртіпке бағынғанмен, кейде олар жақсы тәрбие алуы үшін пансиондық мектептерге жіберілген. Брекинридж әр түрлі әлеуметтік топтардан шыққан балаларға қалай қаралатынын түсіндіріп, жоғары әлеуметтік статусы бар отбасылардың балалары пансиондық мектепке орналастырылса, төменгі әлеуметтік топтардың балалары көбінесе сотқа тартылып немесе мемлекеттік мекемеге жіберілгенін айтты.

Қазіргі үй шаруашылығы (1912)

1912 жылы жазылған "Заманауи үй шаруашылығы" кітабы үй және қоғамдық өмірдегі әйелдердің қалыптасқан стереотиптік рөлін талдайды. Брекинридж және Талбот жұмыс істейтін әйелдердің үй шаруасын да жүргізуге міндетті болатынын, демек, қос жүкке ие болатынын айтады. Сондай-ақ, әйелге еңбекке қабілетті, жайлы тұрмыс салтын көрсету үшін үйдің стилін де сақтау қажет еді. Әрбір үйде кем дегенде бір үй шаруашылығын жүргізетін адам және бірнеше бала болады деген пікір қалыптасқан. Талбот пен Брекинридж құқықтық аспектілерді, экономикалық көзқарастарды және әлеуметтік рөлдерді қарастырады. Бұл кітап тамақ дайындау сияқты ең ұсақ мәселелерге де, үй кірісі сияқты ірі мәселелерге де назар аударады. Авторлар технологияның дамуымен әлемнің қалай өзгере бастағанын атап көрсетеді. Әр тараудың соңында оқырманды ойға жетелейтін сұрақтар тізімі берілген. "Заманауи үй шаруашылығы" кітабында қолданылған тіл ресми, бірақ түсінікті.

Ескілерге жаңа үйлер (1921)

1921 жылы жарық көрген "Ескі үйлерге жаңа шаңырақ" кітабында Брекинридж Америка Құрама Штаттарына көшіп келген иммигранттардың түрлі тәжірибелерін талқылайды. Ол осы иммигранттардың келгеннен кейін бейімделуінен және бейтаныс жерде жаңа үй табу процесінен бастайды. Содан кейін Брекинридж иммигрант отбасындағы қарым-қатынастарды талдайды, жұмыс жағдайларын, отбасы құрылымын және тұрмыс жағдайларын егжей-тегжейлі сипаттайды. Келесі бөлімде ол үй шаруашылығына қарайтын мәселелерге, отбасындағы әйелдің жауапкершіліктеріне назар аударады. Одан кейін иммигранттардың қаржылық қажеттіліктері мен қиындықтарын түсіндіреді, соның ішінде валюта айырбасы, мерекелер, мүлікке ие болу, табыстың тұрақсыздығы және жиһаз бен киім-кешек сияқты заттарды сатып алу. Келесі бөлімде балаларға қарайтын мәселелер, мектеп, ата-ана билігі және кәмілетке толмағандар соты қарастырылады. Келесі екі бөлімде иммигранттарға көмек көрсететін ұйымдар мен мекемелер талқыланады. Кейбір ұйымдар нақты иммигрант топтарына бағытталған, ал басқалары көбірек жалпылама болып, иммигранттардың әртүрлі топтарына қолдау мен білім беруді ұсынады. Кітаптың соңғы бөлімінде сәтті бейімделе алмаған және қиындықтарға тап болған иммигрант отбасыларына әлеуметтік жұмыс агенттігінің қатысу қажеттігі туралы мәселе көтеріледі.

Неке және әйелдердің азаматтық құқықтары: бөлек мекен және тәуелсіз азаматтық (1931)

1931 жылы жарық көрген "Неке және әйелдердің азаматтық құқықтары: бөлек тұрақ және тәуелсіз азаматтық" еңбегінде шетелде туған әйелдерге Кабель актілерінің тигізген әсері зерттеледі. Олар АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін тәуелсіз азаматтық алу үшін не істеу керектігін білуге тиіс болды. Бірінші бөлімде проблемаға құқықтық тұрғыдан қаралып, тұрмысқа шыққан әйелдердің жеке тұрағы, олардың тәуелсіз азаматтығы және Кабель актісі түзетпеген азаматтық заңнамасының кемшіліктері сияқты мәселелер талқыланады. Сондай-ақ, американдық азаматтарға үйленгені үшін өз ұлтынан айырылып, бірақ американдық азаматтық алмай қалған шетелде туған әйелдердің жағдайы мен осы мәселеге қатысты халықаралық конвенцияны қабылдауға бағытталған қозғалыстың қысқаша сипаттамасы келтіріледі. Екінші бөлімде осы мәселелерге әлеуметтік көзқарас ұсынылып, Чикагода тұратын көптеген әйелдермен және кейбір еркектермен сұхбаттасу негізіндегі жағдайды зерттеу жасалады. Бұл зерттеу АҚШ-тан тыс жерде туған, азаматтық құжаттарын алып, азамат болған, азаматтық алуға тырысып сәтсіз болған және әлі тырыспаған әйелдердің көзқарасын, оларды ынталандырған факторларды және туындаған қиындықтарды көрсетеді.

XX ғасырдағы әйелдер: олардың саяси, әлеуметтік және экономикалық іс-әрекеттерін зерттеу (1933)

1933 жылы «Жыйырмасыншы ғасырдағы әйелдер: олардың саяси, әлеуметтік және экономикалық қызметі туралы зерттеу» жарияланды. Брекинридждің еңбегі әртүрлі саяси, әлеуметтік және экономикалық мүдделерді тудырған әлеуметтік жағдайлар мен мәдени ортаны мұқият зерттегенін көрсетеді. Ол материалды конференцияларға қатысушылар мен мүшелер санын бағалаумен, сондай-ақ миссиялық мәлімдемелермен бірге анық, хронологиялық тәртіпте ұсынады. Мәтіннің басынан бастап, ол өзінің бақылауларын деректерді жинау арқылы өмір сүрген ортаны талдау арқылы көрсетеді. Брекинридж өзінің еңбектерінде Эдит Эбботт сияқты басқа да әлеуметтанушыларды еске алады. «II тарау: Тоқсан жылдар – Жаңа ғасырға кіріспе» деген тарауында Брекинридж әйелдердің клубтарға қатысуының басталуы туралы толық мәлімет береді. Мысал ретінде 1890 жылы құрылған Әйелдер клубтарының жалпы федерациясы келтіріледі. Бұл ұйымның мүшелікке қатысты белгілі талаптары болды: «Қабылданған конституцияның IV бабында Жалпы федерацияға мүшелікке үміткер клубтар сектанттық немесе саяси талаптар қойылмайтынын, ал гуманитарлық қозғалыстарды мойындауға болатынын, бірақ олардың басты мақсаты қайырымдылық немесе техникалық емес, әлеуметтік, әдеби, көркем немесе ғылыми мәдениет екенін көрсетуі керек». Әртүрлі топтардың құрылуы Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы және Әйелдер христиандық қауымдастықтары сияқты ұйымдармен басталды, бірақ он жыл ішінде Америка революциясының қыздарының ұлттық қоғамы, Түсті әйелдердің ұлттық қауымдастығы және Ұлттық аналар конгресі де құрылды. Бұлардың барлығы кейіннен кәсіби бағыттарды қамтиды: Ұлттық әйелдер кәсіби одағы, Квота Халықаралық, Ұлттық бизнес және кәсіби әйелдер клубтарының федерациясы. Ол сондай-ақ «Өнеркәсіптік проблема әйелдер мен балаларға қалай әсер етеді» деген тақырыпта макро деңгейдегі мәселелерге де назар аударады. Бұл бизнес өзгерістер қазіргі еңбек заңдарына ұқсас заңнаманы қалыптастырды. Мысалы, «14 жасқа дейінгі балаларды диірменде, зауытта, шеберханада, дүкенде, кеңседе немесе кір жуу орнында, ал 16 жасқа дейінгі жігіттерді шахтада жұмыс істеуге болмайды» делінген және мектептерден қоғамға білім беру талап етілді. Жаңа топтардың пайда болуы үрдісі әлеуметтік рөлдерді түсінудегі қоғамдық өзгерістерге әкелді. Осының салдарынан Брекинридж еңбек нарығының өзгеруі қажет екенін атап көрсетті, өйткені осы уақытқа дейін жұмысшылардың көп бөлігі ер адамдар болған және олардың қарым-қатынасы жұмыс істегісі келетін үйленген әйелдермен салыстырғанда өзгеше болды. Жалпы, «Жыйырмасыншы ғасырдағы әйелдер» Брекинридждің прогрессивті және сыншыл көзқарасын көрсетеді.

Өлім

Чикаго университетінің факультетінен зейнетке шыққаннан кейін Брекинридж 1942 жылға дейін әлеуметтік қызмет курстарын оқытуын жалғастырды. Чикагода 1948 жылдың 30 шілдесінде Софонисба Брекинридж 82 жасында тесілген жарадан және артериосклероз салдарынан қайтыс болды. Ол Лексингтон (Кентукки) қаласындағы Брекинриджтер отбасының зират алабында жерленген.