Кіріспе

Сату және науқан жүргізу техникасы

Есіктен-есікке – сату, маркетинг, жарнама, дін тарату немесе науқандар үшін қолданылатын әдіс. Бұл әдісте адамдар бір үйден екінші үйге барып, халыққа өнім немесе қызмет сатуға, жарнамалауға немесе ақпарат жинауға тырысады. Осы сату тәсілін қолданушылар көбінесе саяхатшы сатушылар деп аталады, ал көнеше – «бизнесті қоздырушы» (drummer) деп те атайды. Бұл техника кейде тікелей сату деп те аталады. Оның бір түрі – алдымен телефон арқылы хабарласып, сатушының келуіне келісім алу. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл үлкен қалалардың сыртында тауар таратудың маңызды тәсілі болды. Сатушылар, көбінесе жеке кәсіпкерлер, сонымен қатар саудагерлер деп те аталатын. 19-ғасырда бөлшек сауда дүкендерінің өркендеуімен маңыздылығы азайды, ал пошта арқылы тапсырыс беру және кейіннен интернет арқылы сату дамыған елдерде оның рөлін азайтып, тек үй жөндеу және жақсарту сияқты бірнеше салаларда ғана сақталды.

Үлгі

Есіктен-есікке сатылатын өнімдер немесе қызметтер көбінесе жеті саланың біріне жатады: кабельдік теледидар, телекоммуникация, күн энергиясы, энергия, қауіпсіздік, көгалдандыру және құрылыс. Сондай-ақ, үйден-үйге сатылатын көптеген көп деңгейлі маркетингтік өнімдер де бар. Тікелей сатудан түскен кірістің ең үлкен үлесін құрылыс және телекоммуникация салалары құрайды. Олардың ішіндегі ең ірісі – үйді жақсарту өнімдері/қызметтері, онда жаңа немесе жөнделген шатырлар, сайдинг, жаңа терезелер және сәндік тас сияқты заттар сатылуы мүмкін. 2008 жылдан бастап, осы типтегі тікелей маркетингпен айналысатын көптеген компаниялардың бизнес-моделі ақпараттық дәуірдің дамуымен өзгерді. Есіктен-есікке сатылатын өнімдер енді көбінесе қарапайым табиғатқа ие: мысалы, іс-шараларға немесе жергілікті кәсіпорындарға купондар, жергілікті кәсіби спорт командаларына маусымдық билеттер (олар өнеркәсіпте «Сертификаттық сату» деп аталады) немесе үйге теледидар қызметтерін немесе кеңжолақты интернетке жазылу. Verizon Communications (Fios), Comcast (кабельді теледидар және интернет) және AT&T (U verse TV) сияқты телекоммуникациялық компаниялар тұрғын үйлердегі сатуды жүзеге асыру үшін әртүрлі маркетингтік компаниялармен келісімшарттар жасайды. Сатушының иығына тауарлар салынған сөмкесін алып, оларды жұртшылыққа сату әдеті технология мен интернет сатудың дамуына байланысты азайды, бірақ соңғы жылдары есіктен-есікке сату, әсіресе энергия және күн энергиясы салаларында, мысалы SolarCity және Vivint Solar сияқты компаниялардың қызметі арқасында қайта жанданды.

Тарих

Есіктен есікке сатудың бастауы, көшпелі саудадан туындаған болуы мүмкін.

Тыйым салу және реттеу

АҚШ-та кейбір қауымдастықтар осы сату түрін қылмыстық қылмыс деп жариялауға тырысып, «Green River Ordinance» деп аталатын заңды қабылдады, ол үйден-үйге сатуға тыйым салады. 1933 жылы АҚШ-тың 10-шы апелляциялық округінің соты мұндай заңды қолдады, бірақ 1976 жылы Жоғарғы Сот Бірінші түзетуді коммерциялық сөйлеуге қатысты кеңейтті және 1980 жылы үйден-үйге сатуды реттеуге байланысты төрт талаптан тұратын сынақ белгіледі:

Сату ұсынысы заңсыз нәрселерге қатысты болмауы керек және Бірінші түзетумен қорғалуы үшін ақиқатқа сай болуы тиіс. Мемлекеттік мүдделер маңызды болуы керек. Регламент 2-талапқа тікелей қатысты болуы керек. Егер регламент осы мүддеге қызмет ету үшін қажет болса (яғни, «кірмеу» белгілерін көрсету және қолданыстағы заңсыз кіру заңдары жеткіліксіз болса). Егер регламент осы критерийлерге сай келсе, онда ол заңды болып саналады.

Жаңғыру

2011 жылы есіктен-есікке сату мансап жолының жоғалуға жақын 10 үздік тізіміне енді, және 2018 жылға қарай лауазымдардың 18 пайызға азаюы күтілді. Алайда, 2012 және 2013 жылдар аралығында есіктен-есікке сату саласындағы жұмыс орындары жыл сайын 34 пайызға өсті. 2017 жылғы зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-та 20,5 миллион адам тікелей сату компанияларымен келісімдер жасады, бұл оларға жеңілдікпен өнімдерді сатып алып, пайдаға қайта сатуға, сондай-ақ өнімдерді сата алатын басқа адамдарды тартуға мүмкіндік берді.

Құқық қорғау және детективтік жұмыс

Полиция детективтері қылмыс орнына жақын тұрғын үйлердегі есіктерді қағып, құрбанның немесе күдіктінің айналасындағы тұрғындарды танып-білуі мүмкін еді (немесе олар тұрғындарға таныс болуы мүмкін еді), сондай-ақ потенциалды куәлардан ақпарат алу үшін көп рет іздестіру жүргізеді.

Діни қызмет

Киелі кітапта Исаның шәкірттерін екі-екіден үйлерге барып, жақсы хабарды уағыздау үшін жібергені жазылған. Осыған сәйкес, христиандықта, қасиеттілік қозғалысын ұстанатын методист шіркеулері есіктен есікке уағыздаумен айналысады; бұл дәстүрде ол көбінесе "шақыру" деп аталады. Баптист қауымдары да есіктен есікке уағыздаумен белгілі. Қасиеттілік методистері мен баптистер екеуі де адамдардың үйлеріне баратын адамдар әдетте тұрғындарға жақсы хабар туралы жапырақшалар таратады. Ехоба куәгерлері, жетінші күндік адвентистер және соңғы күнгі Иса Мәсіх шіркеуі сияқты қайта жаңартушы топтар есіктен есікке уағыздау және дінге өтуге шақырумен танымал.